Φταίει τελικά ο ίδιος ο σιδεροδέσμιος κρατούμενος που απανθρακώθηκε στο κελί του
 

Ο δεύτερος θάνατος ενός κρατούμενου
 


"Πόρισμα που σοκάρει"
         
(«Αγγελιοφόρος», 30/1/2006)

«Κρατούμενος για κατοχή μικροποσότητας χασίς κάηκε μέσα στο κρατητήριο του Αστυνομικού Τμήματος Πτολεμαΐδας... Οι αρχές αποδίδουν το θάνατό του σε αυτοκτονία. Η νεκροψία-νεκροτομή θα γίνει σήμερα» (27/6/05).

«Ακόμα περισσότερα ερωτηματικά προκύπτουν μετά τη νεκροψία που διενήργησε ο ιατροδικαστής Ι. Χριστοφορίδης. Οπως έγινε γνωστό, διαπίστωσε ότι αν και ο κρατούμενος βρισκόταν στο κελί, τα χέρια του ήταν δεμένα με χειροπέδες... Αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. είπαν στην 'Ε' ότι ο κανονισμός δεν προβλέπει χειροπέδες μέσα στο κρατητήριο κι εκτιμούσαν ότι υπάρχουν βαρύτατες ευθύνες. Επίσης εξήγησαν ότι πρέπει να υπάρχει πρόνοια για τυχόν πράξεις αυτοχειρίας των κρατουμένων γι' αυτό πρέπει να τους αφαιρούνται προσωπικά είδη πρόσφορα σε αυτοτραυματισμούς» (28/6/05).

Αυτά έγραφε η «Ελευθεροτυπία» τότε.

Πέντε μήνες αργότερα, στις 18/11/05, ο εισαγγελέας Πρωτοδικών Κοζάνης Ιωάννης Κούτρας με μια 30σέλιδη διάταξη αποφαίνεται ότι την ευθύνη για το θάνατό του φέρει ο ίδιος ο 36χρονος κρατούμενος Βασίλης Καραλευθέρης και απαλλάσσονται από κάθε ευθύνη οι αστυνομικοί του τμήματος Πτολεμαΐδας. Κατά συνέπεια η υπόθεση τίθεται στο αρχείο.

Σύμφωνα λοιπόν με την εισαγγελική διάταξη, το βράδυ της 25ης Ιουνίου 2005 αστυνομικοί της ομάδας πρόληψης και δίωξης εγκλήματος της Πτολεμαΐδας σταμάτησαν το αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Γ.Α. με συνεπιβάτη τον Βασίλη Καραλευθέρη. Μετά από έλεγχο, οι αστυνομικοί βρήκαν σβησμένα τσιγάρα με χασίς στο τασάκι και λίγα γραμμάρια σε πλαστικό τσαντάκι μέσα στη θήκη του αυτοκινήτου. Αμέσως ζήτησαν και στους δύο να τους ακολουθήσουν και σύμφωνα με τους αστυνομικούς ο Καραλευθέρης διαμαρτυρήθηκε έντονα και δεν ήθελε να τους ακολουθήσει. Οι ίδιοι οι αστυνομικοί λένε ότι για το λόγο αυτό του φόρεσαν τις χειροπέδες πισθάγκωνα, σε αντίθεση με τον Γ.Α. που ακολούθησε αδιαμαρτύρητα το περιπολικό μέχρι το τμήμα, οδηγώντας το αυτοκίνητό του. Ο Γ.Α. είχε συλληφθεί δύο φορές στο παρελθόν και, γνωρίζοντας τη διαδικασία, παρέμεινε ήσυχος και συνεργάσιμος. Την ίδια στιγμή οι 3 αστυνομικοί ζήτησαν και σε άλλους συναδέλφους τους να πάνε στο τμήμα ώστε να βοηθήσουν στο ανακριτικό έργο. Ο Καραλευθέρης οδηγήθηκε στο γραφείο του αξιωματικού υπηρεσίας, ενώ ο Γ.Α. παρέμεινε στο προαύλιο βοηθώντας -πάντα κατά τον εισαγγελέα- τους αστυνομικούς που εξέταζαν το αυτοκίνητό του.

Επειδή ο κρατούμενος ήταν σε «κατάσταση ιδιαίτερου εκνευρισμού», οι δύο φρουροί του κάλεσαν κι άλλους συναδέλφους τους να έρθουν στο τμήμα, «διότι η υπερκινητικότητά του τον καθιστούσε δύσκολα χειραγωγήσιμο». Για το λόγο αυτό, ο ένας κατέβηκε κάτω να φωνάξει τους συναδέλφους του και ο άλλος «προκειμένου να αντιμετωπίσει προσωρινά την κατάσταση, ενεργώντας εσπευσμένα και προληπτικά, πήρε την πρωτοβουλία να τον εγκλείσει μόνο του σε ένα από τα δύο κελιά, αφού ενήργησε μια πρόχειρη και βιαστική σωματική έρευνα στον κρατούμενο, υπό τις συνεχείς διαμαρτυρίες του, τον έκλεισε μέσα χωρίς να τον αποδεσμεύσει, ακριβώς για να αποτρέψει την ενδεχόμενη βιαιοπραγία σε βάρος του». Λίγη ώρα αργότερα, και ενώ ο αστυνομικός που τον φρουρούσε διέθετε και ειδική οθόνη παρακολούθησης, ο κρατούμενος έβαλε φωτιά σε στρώματα και εγκλωβίστηκε στο κελί του. Οι αστυνομικοί έσπευσαν να τον βοηθήσουν πλην όμως δεν κατάφεραν ούτε να ανοίξουν την πόρτα ούτε να σβήσουν τη φωτιά με αποτέλεσμα να καεί ζωντανός. Πάντα δε κατά την εισαγγελική διάταξη ο κρατούμενος, αφού είχε βάλει τη φωτιά, φώναζε 'αν μπορείτε μπείτε μέσα να με βγάλετε' μέχρι που κατάλαβε ότι κινδυνεύει και κάλεσε σε βοήθεια. «Ομως η τροπή των πραγμάτων ήταν ήδη δραματική, με συνέπεια η διαμορφωθείσα κατάσταση να μην είναι αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμη στο μέτρο των υπαρχουσών δυνατοτήτων των αστυνομικών».

Τελειώνοντας, ο εισαγγελέας αποφαίνεται ότι «η αιτιακή σχέση μεταξύ του επελθόντος θανάτου Β. Κ. και της πλημμελούς (όπως αποδείχτηκε) σωματικής έρευνας σ' αυτόν εκ μέρους του αστυνομικού Παναγιώτη Τσαούση συνιστά αναμφισβήτητα σχέση αντικειμενικού αιτιώδους συνδέσμου, σύμφωνα με τη θεωρία του ισοδυνάμου των όρων, αφού, αν είχε ανευρεθεί ο αναπτήρας και είχε αφαιρεθεί από αυτόν, ασφαλώς ο τελευταίος δεν θα ήταν σε θέση να προκαλέσει τη φωτιά η οποία αιτιακά επέφερε το θάνατό του. Ομως η ανωτέρω αιτιώδης διαδρομή των γεγονότων προς το θανατηφόρο αποτέλεσμα εξεταζόμενη υπό το πρίσμα της θεωρίας του αντικειμενικού καταλογισμού, δεν αρκεί για την παραδοχή ποινικής ευθύνης του αστυφύλακα γιατί το αποτέλεσμα με τον τρόπο που προήλθε δεν είναι αντικειμενικώς καταλογιστό σ' αυτόν, καθόσον μεταξύ της πλημμελούς έρευνας και του θανάτου μεσολάβησε η ελεύθερη συνειδητή συμπεριφορά του θύματος το οποίο τέθηκε αμελώς και επιπόλαια σε αυτοδιακινδύνευση που επέφερε το μοιραίο αποτέλεσμα». Ο συλλογισμός αυτός θα τελειώσει με την απόφαση να κλείσει η υπόθεση και να τεθεί στο αρχείο.

Ενας άνθρωπος 36 ετών οδηγήθηκε, λοιπόν, για απλό έλεγχο στο Τμήμα και παρελήφθη νεκρός από την οικογένειά του. Εχουμε δηλαδή μία από τις γνωστές και επαναλαμβανόμενες αστυνομικές αμέλειες (αθέλητες εκπυρσοκροτήσεις, εξοστρακισμοί σφαιρών, πτώσεις από κρατητήρια, ανεξήγητοι μώλωπες σε αυτόχειρες κ.λπ.) που μακραίνουν τη λίστα των δεκάδων νεκρών υπό αστυνομική επιτήρηση. Μια λίστα που χάνεται στα μονόστηλα των εφημερίδων. Τις πρώτες μέρες τα μέσα ενημέρωσης προβάλλουν κάποιες από τις υποθέσεις αυτές και ζητούν να χυθεί άπλετο φως, αλλά ελάχιστοι πληροφορούνται μετά από λίγους μήνες ότι η δικαιοσύνη τις τοποθέτησε στο σκοτεινό της αρχείο. Στην προκειμένη περίπτωση του άτυχου Καραλευθέρη, που πέθανε κάτω από τις τραγικές αυτές συνθήκες μόνο και μόνο επειδή είχε την ατυχία να επιβιβαστεί ένα βράδυ σε αυτοκίνητο γνωστού του και χωρίς -όπως προέκυψε από τη νεκροψία- να έχει καταναλώσει αλκοόλ ή άλλη ουσία και χωρίς ποτέ να έχει συλληφθεί για οποιοδήποτε λόγο, η τοποθέτηση της υπόθεσης στο αρχείο ήταν λίγο πιο δύσκολη. Απαιτήθηκε η επίκληση καινοφανών θεωρητικών απόψεων και επιστρατεύτηκαν οι απόψεις του Γ. -Α. Μαγκάκη, του ποινικολόγου Ν. Ανδρουλάκη ακόμα και του γνωστού εισαγγελέα Β. Μαρκή ώστε να στηριχτεί η άποψη ότι όλα 'βαίνουν καλώς' στο αστυνομικό τμήμα Πτολεμαΐδας.

Και μένουν οι συγγενείς του νεκρού να συνεχίζουν μόνοι την απέλπιδα προσπάθεια με την προσφυγή τους να δικαιώσουν τον άνθρωπό τους αλλά και να αποτρέψουν παρόμοια τραγικά περιστατικά στο μέλλον. Η κυρία Ελένη Καραλευθέρη, αδελφή του νεκρού, μας είπε: «Ο εισαγγελέας, δηλαδή, με την απόφασή του, τους λέει συνεχίστε παιδιά, κάνετε καλή δουλειά και αν κάποιος πεθαίνει σε δημόσιο κτίριο που κρατείται, δεν ευθύνεται κανείς, ακόμα κι αν ο νεκρός ήταν δεμένος. Τον άφησαν σ' ένα κελί απροστάτευτο. Τουλάχιστον να γίνει η δίκη, να μην επιτραπεί ξανά τέτοια συμπεριφορά με τόσο τραγικά αποτελέσματα. Οχι μόνο για τη μνήμη του αδελφού μου, αλλά για τα επόμενα παιδιά που ίσως συλληφθούν κάποτε για κάποιο πταίσμα. Να υπάρξουν κάποιες συνέπειες, μια τιμωρία».


 

«Εμπρησμός δικαιωμάτων»

Επικοινωνήσαμε με τον δικηγόρο της οικογένειας κύριο Σωκράτη Προβατά για να σχολιάσει το σκεπτικό της εισαγγελικής πρότασης για το κλείσιμο της υπόθεσης. Δεδομένου όμως ότι εκκρεμεί προσφυγή των πελατών του, δεν μπορούσε να τοποθετηθεί δημόσια σύμφωνα με τις αποφάσεις των Δικηγορικών Συλλόγων. Για το λόγο αυτό ζητήσαμε το σχολιασμό της πολυσέλιδης διάταξης από τον κ. Βασίλη Καρύδη:

«Τα δεδομένα όπως προκύπτουν από την εισαγγελική Διάταξη:
Τριμελής ομάδα αστυνομικών συλλαμβάνει δύο άτομα, και δεσμεύουν τον ένα με χειροπέδες -με τα χέρια πίσω- γιατί αρνιόταν να τους ακολουθήσει. Ο συλληφθείς οδηγείται στο Τμήμα Ασφαλείας, όπου φθάνουν δύο ακόμη αστυνομικοί για να επιληφθούν, αλλά και ο Αξιωματικός Υπηρεσίας. Ομως, οι δύο αστυνομικοί φοβούνται λόγω της εριστικότητας του -σιδηροδέσμιου- κρατούμενου και
ο ένας φεύγει για να καλέσει ενισχύσεις στην είσοδο του Τμήματος!
Τότε, ο άλλος φοβάται περισσότερο για την ασφάλειά του αλλά αποφασίζει να κλείσει τον δεσμευμένο κρατούμενο στο κρατητήριο μόνο του, αφού προβεί σε πρόχειρη σωματική έρευνα!
Λίγο αργότερα, ο κρατούμενος α) καταφέρνει να φέρει τα δεσμευμένα χέρια από την πλάτη μπροστά, β) διαθέτει αναπτήρα και θέτει φωτιά σε δύο στρώματα, γ) η φωτιά λαμβάνει τεράστια έκταση σε ελάχιστο χρόνο, δ) ο κρατούμενος πεθαίνει αβοήθητος, με τελικό αίτιο 'οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου'!
Ολη αυτή η αλληλουχία γεγονότων φαίνεται απολύτως φυσιολογική στον κ. Εισαγγελέα, ο οποίος θεωρεί ότι τηρήθηκαν οι διατάξεις του Π.Δ. 141/1991, αναφέροντας όμως το άσχετο με την περίπτωση άρθρο 66 ('φρουρά κρατητηρίων'). Εκθέτει επίσης την προβληματική περί 'αντικειμενικού καταλογισμού' για την υπαιτιότητα ως να εισηγείται σε νομικό φροντιστήριο. Τίποτε άλλο δεν κέντρισε περαιτέρω το ανακριτικό του ενδιαφέρον. Μήπως όμως στη φωτιά του κρατητηρίου κάηκαν και δικαιώματα και λογική;»

Βασίλης Καρύδης

Δικηγόρος, Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

 


 

(Ελευθεροτυπία, 18/2/2006)

 

www.iospress.gr