Η Ελλάδα υποσκάπτει την προσπάθεια της Ε.Ε. να ελεγχθούν τα επικίνδυνα χημικά!
 

Το δίλημμα των Ευρωβουλευτών
 

 

Να μας συμπαθάτε, αλλά νομίζουμε ότι για το μεγαλύτερο σκάνδαλο των ημερών δεν έχει γίνει καθόλου λόγος. Σε λίγες μέρες (15-17/11) θα κληθεί η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να τοποθετηθεί απέναντι στον Κανονισμό REACH, με τον οποίο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος από τις χημικές ουσίες που παράγονται και διακινούνται στην Ε.Ε. Στο τέλος του μήνα (28-29/11) θα συγκληθεί το Συμβούλιο Υπουργών με σκοπό να υπάρξει πολιτική συμφωνία για το περιεχόμενο του Κανονισμού.

Ο Κανονισμός REACH (από τα αρχικά των λέξεων Registration/Καταχώριση, Evaluation /Αξιολόγηση, Authorisation/Αδειοδότηση, of Chemicals/Χημικών) είναι η πρώτη προσπάθεια να ελεγχθούν οι χημικές ουσίες που παράγονται και διακινούνται στην Ε.Ε. και να αποσυρθούν οι πιο επικίνδυνες από αυτές. Οι θεμελιώδεις αρχές του REACH είναι η αντιστροφή του βάρους της απόδειξης -ώστε αυτό πλέον να βαρύνει τον κατασκευαστή-, η αρχή της προφύλαξης και η υποκατάσταση των επικίνδυνων χημικών με ασφαλέστερα εναλλακτικά.

Φαινομενικά δεν υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα. Ολοι οι εμπλεκόμενοι (κυβερνήσεις, κόμματα και ευρωβουλευτές) εμφανίζονται να υποστηρίζουν τον Κανονισμό. Ολοι μιλούν για έλεγχο των επικίνδυνων χημικών, για προστασία του περιβάλλοντος και για φροντίδα στην υγεία των πολιτών. Ομως πίσω απ' αυτή τη φαινομενική σύμπνοια και ηρεμία μαίνεται ένας από τους πιο σκληρούς πολέμους που έχει εξαπολύσει η παγκόσμια χημική βιομηχανία για να καταστήσει ανενεργό τον Κανονισμό αυτό προτού καν τεθεί σε εφαρμογή.

Στην υπόθεση, όπως έχουμε αποκαλύψει πριν από λίγες βδομάδες («Ο μυστικός χημικός πόλεμος», 18/9/05) έχει ενεργό συμμετοχή η αμερικανική κυβέρνηση. Μάλιστα η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο της επιχείρησης που έχουν καταστρώσει οι πολυεθνικές χημικές βιομηχανίες και η αμερικανική πρεσβεία των ΗΠΑ αποτέλεσε χώρο σχεδιασμού των οργανωμένων πιέσεων προς την Ε.Ε., μέσω επαφών με στελέχη της ελληνικής κυβέρνησης.

Το κακό είναι πως, απ' ό,τι φαίνεται, η πίεση των ΗΠΑ αποδίδει καρπούς.

Η θέση της κυβέρνησης

Η ελληνική κυβέρνηση θα είχε κάθε λόγο να ηγείται της εκστρατείας για τη θεσμοθέτηση ενός αποτελεσματικού Κανονισμού. Από τη μια μεριά, είναι γεγονός ότι η εγχώρια χημική βιομηχανία αποτελείται από μικρές μονάδες που δεν θίγονται από τον Κανονισμό. Από την άλλη, εκείνος που έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια να συνταχθεί και να γίνει αποδεκτός ένας αποτελεσματικός Κανονισμός είναι ο Ελληνας επίτροπος κ. Δήμας που έχει το χαρτοφυλάκιο του Περιβάλλοντος στην Κομισιόν.

Δυστυχώς, η ελληνική κυβέρνηση όχι μόνο δεν ενισχύει τις προσπάθειες του Ελληνα επιτρόπου, αλλά καθώς φαίνεται έχει ταχθεί εξαρχής με την ομάδα των κυβερνήσεων που διατηρούν την πιο επιφυλακτική έως και εχθρική στάση απέναντι στην πρόταση του REACH. Την υπόθεση χειρίζεται ο υπουργός Ανάπτυξης, ο οποίος καθώς φαίνεται έχει αποδεχτεί το επιχείρημα των μεγάλων χημικών βιομηχανιών ότι ο Κανονισμός θα πλήξει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας έναντι της αμερικανικής.

Στο υπουργείο Ανάπτυξης δεν εισακούονται τα επιχειρήματα των περιβαλλοντικών οργανώσεων, αλλά ακόμα και των ίδιων των φορέων της Ε.Ε. που αμφισβητούν τις δυσοίωνες προβλέψεις και αναδεικνύουν την προτεραιότητα της υγείας των πολιτών και την προστασία του περιβάλλοντος. Οι φορείς των περιβαλλοντικών οργανώσεων δεν είναι καθόλου ευπρόσδεκτοι, ενώ οι πόρτες του υπουργείου είναι ορθάνοιχτες για τους πολέμιους του Κανονισμού. Ακόμα και την έρευνα επιπτώσεων της εφαρμογής του Κανονισμού στην ελληνική οικονομία, το υπουργείο δεν την ανέθεσε σε κάποιον ανεξάρτητο μελετητή αλλά στον ίδιο τον Σύνδεσμο Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών!

Χαρακτηριστικές είναι ακόμα και οι επίσημες ανακοινώσεις του υπουργείου Ανάπτυξης. Μετά την τελευταία σύνοδο του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε. που πραγματοποιήθηκε στις 11/10 στο Λουξεμβούργο, το δελτίο Τύπου του υπουργείου μάς ενημέρωνε ότι «κατά τη διάρκεια της συζήτησης της πρότασης Κανονισμού για τα χημικά προϊόντα (REACH) ο κ. Σιούφας τόνισε ότι η προσπάθεια θα πρέπει να εστιαστεί στη μείωση του άμεσου αλλά και έμμεσου κόστους σε όλη τη βιομηχανία, όχι μόνο στη χημική βιομηχανία αλλά σε όλους τους κλάδους που χρησιμοποιούν χημικά και στους διανομείς, ιδιαίτερα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (...) Οι προτάσεις της ελληνικής αντιπροσωπείας κινήθηκαν προς την κατεύθυνση ελάφρυνσης του βάρους για τις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες, με παράλληλη προστασία τής δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος».

Πανομοιότυπη έκφραση περιείχε το δελτίο Τύπου που εκδόθηκε πριν από έξι μήνες, μετά την προηγούμενη σύνοδο του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας: «Ο υπουργός Ανάπτυξης», διαβάζουμε στην ανακοίνωση που εκδόθηκε από το υπουργείο Ανάπτυξης στις 6/6, «τόνισε ότι η προσπάθεια θα πρέπει να εστιαστεί στη μείωση του άμεσου αλλά και του έμμεσου κόστους», κλπ., κλπ.

Την εφαρμογή αυτής της πολιτικής που ακολουθούν οι ελληνικές κυβερνήσεις απέναντι στον Κανονισμό REACH εκφράζουν και όλοι οι άλλοι κυβερνητικοί παράγοντες. Στη συνάντηση της επιτροπής εργασίας που έχει συγκροτηθεί για τη μελέτη του REACH στο πλαίσιο της βρετανικής προεδρίας το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη, η πολωνική αντιπροσωπεία πρότεινε να ισχύουν οι μειωμένοι έλεγχοι στα χημικά που παράγονται σε ποσότητες έως και 100 τόνους, αντί των 10 τόνων που προβλέπει το σχέδιο του Κανονισμού. Ουσιαστικά αυτό σημαίνει ότι πολλά χημικά που παράγονται σε τόσο μεγάλες ποσότητες δεν θα εξεταστούν καθόλου. Δυστυχώς, σύμφωνα με πληροφορίες που διέρρευσαν από την επιτροπή, η μοναδική αντιπροσωπεία που έσπευσε να συνταχθεί με την πολωνική πρόταση ήταν η ελληνική. «Κι εμείς συμφωνούμε με την πρόταση της Πολωνίας», είπαν οι εκπρόσωποι της Ελλάδας, και μάλιστα χωρίς να προηγηθεί επίσημη ανακοίνωση της Πολωνίας!

Είναι χαρακτηριστικό το δημοσίευμα της εβδομαδιαίας «European Voice»: «Σε πρόσφατες συναντήσεις των επιτροπών εργασίας του Συμβουλίου υπουργών, αρκετά κράτη-μέλη -Ιταλία, Ιρλανδία, Πολωνία και Ελλάδα- αντέδρασαν στην πρόταση της βρετανικής προεδρίας για αυστηρούς κανόνες ελέγχου. Η Ελλάδα και η Πολωνία φτάνουν στο σημείο να πιέζουν για να εφαρμοστεί η επιλογή του ελέγχου βάσει επικινδυνότητας σε χημικά που εισάγονται σε μεγαλύτερες ποσότητες, κάτι που θα υποστήριζε και η βιομηχανία».

Ας σημειώσουμε ότι αυτές οι προτάσεις της βρετανικής προεδρίας που εμφανίζονται ως αυστηρές αποτελούν μια συμβιβαστική υποχώρηση σε σχέση με τις αρχικές προτάσεις της «Λευκής Βίβλου».

Οι ευρωβουλευτές

Οι Ελληνες ευρωβουλευτές καλούνται τώρα να κάνουν αυτό που δεν θέλησε να κάνει η κυβέρνηση. Στη δυσκολότερη θέση ασφαλώς βρίσκονται οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας. Οχι μόνο γιατί πρέπει να διαλέξουν μεταξύ της ανεπίσημης αλλά σαφούς θέσης της κυβέρνησης (κατά του Κανονισμού) από τη μια μεριά, και του Ελληνα επιτρόπου (ο οποίος υποστηρίζει και εισηγείται τον Κανονισμό) από την άλλη, αλλά γιατί πρέπει να αντισταθούν και στο ρεύμα που φαίνεται να κυριαρχεί στην ευρωομάδα στην οποία ανήκουν, δηλαδή στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα.

Μέχρι στιγμής έχουμε απλώς ενδείξεις για τον τρόπο που θα τοποθετηθούν οι Ελληνες και οι λοιποί ευρωβουλευτές. Εχουν προηγηθεί μέσα στον Οκτώβριο οι συνεδριάσεις τριών Επιτροπών του Ευρωκοινοβούλιου, στις οποίες τέθηκαν σε ψηφοφορία πολλές τροπολογίες και υπερψηφίστηκαν ορισμένες κρίσιμες προτάσεις, με τις οποίες αποδυναμώνεται η διαδικασία αδειοδότησης και προτείνεται για χημικά σε ποσότητες 1-100 τόνους να ισχύει η καταχώριση «βάσει επικινδυνότητας».

Προηγήθηκε η συνεδρίαση στην Επιτροπή Βιομηχανίας, Εξωτερικού Εμπορίου, Ερευνας και Ενέργειας (ITRE). Εκεί αναδείχτηκε πλειοψηφικό το λεγόμενο «συμβιβαστικό πακέτο τροπολογιών», το οποίο στην ουσία ταυτίζεται με τις θέσεις της βιομηχανίας. Ανάλογοι συσχετισμοί αναδείχτηκαν και στην Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO). Ο Γερμανός εισηγητής (Χάρτμουτ Νασάουερ), που ανήκει στο Λαϊκό Κόμμα, συνεργάστηκε με τον επίσης Γερμανό εκπρόσωπο των Φιλελευθέρων (Αλεξάντερ Λάμπσντορφ) και υποχρέωσαν την εκπρόσωπο των σοσιαλιστών (Μπεατρίς Πατρί, από τη Γαλλία) να συμβιβαστεί.

Τελευταία ασχολήθηκε με την υπόθεση η αρμόδια για τον κανονισμό REACH Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (ENVI). Στην Επιτροπή αυτή ανήκει και ο γενικός εισηγητής του θέματος, ο Ιταλός σοσιαλιστής Γκουίντο Σακόνι, ενώ είναι και η μόνη που οι αποφάσεις της αποτελούν και την τελική εισήγηση για την ολομέλεια. Τελικά, στις 4 Οκτωβρίου η Επιτροπή υπερψήφισε την έκθεση Σακόνι με 40 ψήφους υπέρ, 19 κατά και 2 αποχές. Δεδομένου ότι η δύναμη του Λαϊκού Κόμματος σ' αυτή την επιτροπή φτάνει τους 22 ευρωβουλευτές, υπήρξαν 3 που δεν ακολούθησαν την επίσημη γραμμή του κομματικού συνασπισμού. Ανάμεσά τους και ο Αντώνης Τρακατέλλης της Νέας Δημοκρατίας, ο οποίος έχει να επιδείξει ιδιαίτερο έργο στον τομέα προστασίας του περιβάλλοντος. Οι ευρωβουλευτές των άλλων κομμάτων που μετέχουν (ως τακτικά ή αναπληρωματικά μέλη) στην Επιτροπή υποστήριξαν τον Κανονισμό. Είναι η Ευαγγελία Τζαμπάζη και ο Σταύρος Αρναουτάκης από το ΠΑΣΟΚ και ο Δημήτρης Παπαδημούλης του Συνασπισμού.

Και τώρα φτάνει η ώρα της Ολομέλειας. Σε δέκα μέρες θα μάθουμε αν οι έντονες οικονομικές και πολιτικές πιέσεις πέρασαν και στο Ευρωκοινοβούλιο.
 

(Ελευθεροτυπία, 5/11/2005)

 

www.iospress.gr