Η Ευρωκαταδίκη της Ελλάδας για την υπόθεση του "Ουράνιου Τόξου"
 

Η δεύτερη μάχη της Φλώρινας
 

 

Μουδιασμένη και αμήχανη δέχτηκε η πολιτική τάξη στην Ελλάδα την καταδίκη της χώρας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που ανακοινώθηκε στις 20 Οκτωβρίου. Δεν είναι λίγο, τη στιγμή που ένα μεγάλο μέρος της εξωτερικής πολιτικής της χώρας στηρίζεται στις αυστηρές καταδίκες της Τουρκίας από αυτό το ίδιο δικαστήριο, να εμφανίζεται και η Ελλάδα να παραβιάζει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση. Στην επταμελή σύνθεση του δικαστηρίου προέδρευε ο Κύπριος Λουκής Λουκαϊδης και μεταξύ των δικαστών ήταν ο Χρήστος Ροζάκης. Η υπόθεση είναι γνωστή. Στο δικαστήριο είχε καταφύγει η οργάνωση «Ουράνιο Τόξο» και οι Ελληνες πολίτες Παύλος Βοσκόπουλος και Πέτρος Βασιλειάδης, με δικηγόρο την Ιωάννα Κούρτοβικ. Πριν από δέκα χρόνια, το βράδυ της 13ης Σεπτεμβρίου 1995, μια ομάδα «αγανακτισμένων πολιτών» εισέβαλαν στα γραφεία του κόμματος «Ουράνιο Τόξο» στη Φλώρινα, κατέστρεψαν και έκαψαν ό,τι υπήρχε σε αυτά. Η αστυνομία που κλήθηκε να επέμβει παρέμεινε παγερά αδιάφορη. Αφορμή, η δίγλωσση πινακίδα (στη μακεδονική και ελληνική γλώσσα) που αναρτήθηκε έξω από τα τοπικά γραφεία του κόμματος και έγραφε «Ουράνιο Τόξο – Επιτροπή Φλώρινας, Βίνο-Ζίτο – Λερίνσκι Κομιτέτ».

Είχε προηγηθεί η άσκηση δίωξης κατά μελών του «Ουράνιου Τόξου» από την εισαγγελέα πρωτοδικών Φλώρινας κ. Μετσοβίτου-Φλουρή την προηγούμενη μέρα βάσει του άρθρου 192 του Π.Κ. περί πρόκλησης των πολιτών σε διχόνοια. Την πολιτική βάση των βανδαλισμών έδωσαν οι ανακοινώσεις-ψηφίσματα καταδίκης της Τ.Ο. της Νέας Δημοκρατίας, της Μητρόπολης, του Δικηγορικού Συλλόγου Φλώρινας κ.ά. που μιλούσαν για πληρωμένους, προδότες, πράκτορες, Σκοπιανούς. Ειδικά η Μητρόπολη απαίτησε και τον "εκτοπισμό" των μελών του κόμματος. Για το θέμα έχει ασχοληθεί η στήλη ("Οι απαγορευμένες λέξεις", 18/10/97) και έχει κυκλοφορήσει τόμος με όλα τα σχετικά ντοκουμέντα από το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ, «Ελλάδα κατά μακεδονικής μειονότητας. Η δίκη του 'Ουράνιου Τόξου'», Αθήνα 1998).

Η σημασία της απόφασης

Η πρόσφατη απόφαση είναι σημαντική, γιατί οι δικαστές του Στρασβούργου δίνουν ρητή απάντηση σε ορισμένα ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο των αντιπαραθέσεων που προκαλούνται μεταξύ των κρατικών υπηρεσιών και μικρών ομάδων πολιτών. Με την απόφαση επικυρώνεται η ύπαρξη «μακεδονικής μειονότητας που κατοικεί στην Ελλάδα» και κυρίως επισημαίνεται ότι «ο κίνδυνος να προκληθούν εντάσεις στο εσωτερικό μιας κοινότητας με τη δημόσια χρήση πολιτικών όρων δεν είναι από μόνος του αρκετός για να δικαιολογήσει περιορισμούς στην ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι» (παρ. 41).

Από την άλλη μεριά, η σιωπή που συνόδευσε την ανακοίνωση της απόφασης ήταν αναμενόμενη. Ακόμα και εκείνοι που είχαν τότε πρωτοστατήσει στο λιντσάρισμα εις βάρος μιας μερίδας πολιτών που διεκδικούσαν με απολύτως νόμιμες και δημόσιες μεθόδους τη μειονοτική τους ταυτότητα, έχουν καταπιεί τη γλώσσα τους.

Θα έλεγε κανείς ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει και ότι τα επεισόδια του 1995 στη Φλώρινα δεν είναι τίποτα άλλο παρά η τελευταία πράξη της ιστορικής εκείνης φάσης όπου κυριάρχησε ο εθνικιστικός πυρετός και ο πολιτικός στρουθοκαμηλισμός. Ας μην ξεχνάμε ότι είχε ήδη αναδειχτεί το φιάσκο του εμπάργκο που είχε αποφασίσει η ελληνική κυβέρνηση εις βάρος της ΠΓΔΜ, και οι επιχειρηματίες που πρωτοστάτησαν στην επιβολή του διεκδικούσαν τώρα μερίδιο στην πίτα των ελληνικών επενδύσεων στη γειτονική χώρα.

Κατά διαβολική σύμπτωση(;) την ίδια μέρα που εκδηλώθηκαν τα επεισόδια στη Φλώρινα, υπογραφόταν στη Νέα Υόρκη η Ενδιάμεση Συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ, με την οποία επισημοποιήθηκε η μεταστροφή της επίσημης ελληνικής πολιτικής. Χώρος για επιδείξεις εθνικού τσαμπουκά δεν υπήρχε πλέον.

Για όλους αυτούς τους λόγους, εκείνο που κάνει μεγαλύτερη εντύπωση στην απόφαση είναι τα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Η απόφαση στην παράγραφο 32 αναφέρει τα εξής: «Η κυβέρνηση σημειώνει ότι στο επίκεντρο της παρούσας αντιδικίας βρίσκεται η αποκαθήλωση της πινακίδας που έφερε την επίδικη επιγραφή. Υποστηρίζει ότι η λέξη ‘vino-zito’ (Βίνο-Ζίτο), γραμμένη στο "σλαβικό αλφάβητο" στην πινακίδα έχει μια ισχυρή ιστορική σηματοδότηση: χρησιμοποιήθηκε ως σύνθημα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Μακεδονία από τις δυνάμεις που ήθελαν να πάρουν καταλάβουν την πόλη της Φλώρινας. Κατά την άποψη της κυβέρνησης, η απλή και μόνο αναφορά αυτού του όρου ήταν ικανή προκαλέσει αισθήματα διχόνοιας στον πληθυσμό της Φλώρινας, εξαιτίας του γεγονότος ότι θύμιζε στους κατοίκους αυτής της πόλης την περίοδο του εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, μια περίοδο που σημαδεύτηκε από την απώλεια ανθρωπίνων ζωών και καταστροφή περιουσιών».

Ελληνικό εφεύρημα

Το να πρωτοθαυμάσει κανείς σ’ αυτά τα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε επισήμως το ελληνικό κράτος; Το σημαντικότερο είναι ότι υιοθετεί με καθόλου κομψό τρόπο την εμφυλιοπολεμική θεωρία περί «ξενοκίνητου κομμουνισμού». Η θέση ότι «αυτοί που ήθελαν να πάρουν» τη Φλώρινα επιτέθηκαν με σλαβικά συνθήματα κατά της πόλης παραπέμπει βέβαια στη γνωστή προπαγάνδα του μετεμφυλιακού κράτους ότι ο Δημοκρατικός Στρατός ήταν στρατός ξένων, και ότι οι κομμουνιστές της εποχής ισοδυναμούσαν με «Βουλγάρους» ή γενικώς «Σλάβους».

Δεν γνωρίζουμε αν την υπόθεση από πλευράς υπουργείου Εξωτερικών τη χειρίστηκε κάποιος χουντικός νοσταλγός του εμφυλιοπολεμικού κράτους (από τους αρκετούς που αναδείχτηκαν επί δημοκρατίας). Είναι πάντως σίγουρο ότι για μια τέτοια υπόθεση κανείς κατώτερος υπάλληλος δεν θα έκανε του κεφαλιού του. Για την τελική διατύπωση των ισχυρισμών του ελληνικού κράτους υπεύθυνη είναι η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΞ. Ανατρέξαμε στις επίσημες «Παρατηρήσεις της Ελληνικής Κυβερνήσεως» που κατατέθηκαν για την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στις 12 Μαϊου 2003 από τους πληρεξούσιους της κυβέρνησης Μιχαήλ Απέσσο (σύμβουλο), Βασίλειο Κυριαζόπουλο (Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους) και Σταυρούλα Τρεκλή (Δικαστική Αντιπρόσωπο). Διαπιστώσαμε ότι οι περιλαμβάνονται πράγματι αυτές οι διατυπώσεις:

«Το όλο ζήτημα εστιάζεται στο γεγονός της ανάρτησης της πινακίδας και της αναγραφής σε αυτή μιας φράσεως, η οποία συνδέεται ιστορικά με συμβάντα δυσάρεστα και προκαλεί άμεσους συνειρμούς στους γηγενείς κατοίκους της περιοχής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δηλαδή, δεν επρόκειτο για απλή αναγραφή στοιχείων σε άλλη γλώσσα, αλλά για χρησιμοποίηση εκφράσεως που είχε ιστορικά στιγματιστεί και συνδεθεί με πράξεις βίας. Ειδικότερα, η έκφραση βίνο-ζίτο υπήρξε σύνθημα μίας εποχής εξαιρετικά δύσκολης που οδήγησε σε διχασμό και δεινά. Χρησιμοποιήθηκε, όπως και οι αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων αναφέρουν, κατά την εποχή του εμφυλίου πολέμου στη Μακεδονία από τους επιδιώκοντες να στραφούν κατά της ελληνικής επικράτειας και να καταλάβουν τη Φλώρινα» (σελ. 12).

Η επιχειρηματολογία της ελληνικής κυβέρνησης ήταν τόσο πειστική ώστε ακόμα και η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αποδέχεται «ότι ο όρος βίνο-ζίτο ασφαλώς προκάλεσε εχθρικά αισθήματα στον τοπικό πληθυσμό» (παρ. 41). Αλλά αυτός ο ισχυρισμός περί του «συνθήματος βίνο-ζίτο», το οποίο υποτίθεται ότι φώναζαν οι επιτιθέμενοι στη Φλώρινα είναι εντελώς ανυπόστατος. Παρόμοιο σύνθημα δεν υπήρξε ούτε τότε ούτε σε καμία άλλη στιγμή του εμφυλίου. Δεν υπάρχει καμιά σχετική αναφορά σε καμιά ιστορική πηγή και βέβαια δεν θα μπορούσε να υπάρχει. Διότι βέβαια οι δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού που επιτέθηκαν στον Εθνικό Στρατό στη Φλώρινα δεν είχαν «σλαβομακεδονικά» συνθήματα παρά μόνο στην αρρωστημένη φαντασία των επιφυλλιδογράφων της εποχής.

Αλλά και σε όλη τη δικογραφία της υπόθεσης πουθενά δεν υπάρχει κάτι παρόμοιο. Ούτε οι εμπρηστικές ανακοινώσεις της Μητρόπολης, της Νέας Δημοκρατίας και του Δικηγορικού Συλλόγου δεν λένε τίποτα περί συνθήματος «βίνο-ζίτο». Από τους δεκάδες μάρτυρες κατηγορίας που παρέλασαν στην προανάκριση και στο ακροατήριο, ούτε ένας δεν είπε κάτι σχετικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι όποιοι απ’ αυτούς ήταν ντόπιοι και γνώριζαν την τοπική μακεδονική γλώσσα έδωσαν την ερμηνεία του όρου, σαν να τον άκουγαν πρώτη φορά. «Βίνο-ζίτο» θα πει κρασί-σιτάρι θα πει ο ένας, κρασί-γέννημα θα πει ο άλλος, και θα συμπληρώσει ο τρίτος: «μαζί οι δυο όροι σημαίνουν ουράνιο τόξο». Μόνο ένας θα πει ότι κάποιος άλλος τον πληροφόρησε ότι τη λέξη χρησιμοποιούσαν οι ...κομιτατζήδες στις αρχές του αιώνα. Για εμφύλιο και μάχη της Φλώρινας ούτε λέξη.

Τι έγινε λοιπόν; Ενα ακόμα «λαθάκι» της ελληνικής διοίκησης; Μάλλον όχι. Η ελληνική κυβέρνηση δεν μπορούσε να παραδεχτεί την πραγματική αιτία που οδήγησε στους τραμπουκισμούς: δηλαδή τη χρήση στην πινακίδα του κυριλλικού αλφαβήτου και της μακεδονικής γλώσσας. Επρεπε λοιπόν να εμφανίσει κάτι άλλο ως «εμπρηστικό σύνθημα». Και ανακάλυψε το «βίνο-ζίτο»! Δεν πρόκειται για τυχαία ανακάλυψη. Στην επίσημη εγκύκλιο που είχε εκδώσει στις 7/3/94 το ΥΠΕΞ με τα «Στοιχεία της ελληνικής επιχειρηματολογίας», αναφέρεται ρητά ότι στα επιχειρήματα που πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά της ΠΓΔΜ είναι και «η απειλή κατά της εδαφικής ακειραιότητας της Ελλάδας» που στοιχειοθετείται από το παράδειγμα του εμφυλίου πολέμου! Το ντοκουμέντο έρχεται στο φως σε βιβλίο του σημερινού υφυπουργού Εξωτερικών (Βαληνάκη-Ντάλη, "Το ζήτημα των Σκοπίων", Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1996).

Δυστυχώς το εφεύρημα αυτό δεν μένει χωρίς συνέπειες. Ποινικοποιεί μια απλή λέξη της μακεδονικής τοπικής γλώσσας και εμμέσως θέτει εκτός νόμου τη χρήση της. Βέβαια η καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ενταφιάζει οριστικά αυτή την απόπειρα αναβίωσης του εμφυλιοπολεμικού κλίματος και εκθέτει τους εμπνευστές της. Ελπίζουμε να έχει ληφθεί υπόψη από τους ειδικούς του ΥΠΕΞ αυτή η εξέλιξη.


 

(Ελευθεροτυπία, 29/10/2005)

 

www.iospress.gr