Το κυνήγι εσόδων για τους δήμους οδηγεί και στην «ιδιωτικοποίηση» των κοινόχρηστων χώρων




Μια πλατεία μα ποια πλατεία;

 


"Υπό διωγμόν οι Φιλοθεάτες"

(Ενημερωτικό δελτίο του Συλλόγου για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας της Φιλοθέης, φύλλο 4, 2002) 


ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΛΙΓΕΣ μέρες κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών μια πρωτοφανής αγωγή. Ενας δήμος της Αττικής στρέφεται εναντίον 58 δημοτών του και ενός τοπικού σωματείου, με το αίτημα να τους απαγορεύσει το δικαστήριο να κάνουν χρήση ενός χώρου του δήμου, ο οποίος μέχρι πρότινος ονομαζόταν πλατεία!

Η παράξενη αυτή υπόθεση συμβαίνει στην προνομιούχο Φιλοθέη, η οποία δεν εξαιρείται βέβαια από τις μεταλλάξεις που υφίστανται όλες οι τοπικές κοινωνίες μετά την ανάθεση στους τοπικούς άρχοντες ουσιαστικών αρμοδιοτήτων και τη μετακύλιση στους τοπικούς πυρήνες της πολιτείας σημαντικών οικονομικών προσόδων, αλλά και τρόπων προσπορισμού τους. Με δυο λόγια, αυτή η περίπτωση είναι απολύτως ενδεικτική για την εξαναγκαστική "ιδιωτικοποίηση" που σχεδιάζουν και εκτελούν οι δήμοι για να εξασφαλίσουν πόρους και να πραγματοποιήσουν την "ανάπτυξη" της περιοχής τους.

Η "αξιοποίηση"

Μέχρι τώρα γνωρίζαμε ότι τα προνομιούχα οικοδομικά "φιλέτα" της δαιδαλώδους Αθήνας (και ανάμεσά τους και η Φιλοθέη) αισθάνονται να απειλούνται από την πίεση των υποβαθμισμένων ζηλόφθονων περιοίκων αλλά και από τους απαραίτητους κεντρικούς σχεδιασμούς. Για να διατηρήσουν, μάλιστα, τα κεκτημένα των δημοτών τους, οι εκπρόσωποι των περιοχών αυτών έχουν κατά καιρούς προβεί σε αυθαίρετες ή ακόμα και αντισυνταγματικές ρυθμίσεις (πεζοδρομήσεις, περικοπή δρόμων, κατάχρηση "φυσικών" εμποδίων, "σαμαράκια" κ.λπ.) για να αποφύγουν την εγκάρσια κυκλοφορία και να εξασφαλίσουν την απομόνωσή τους από τους πληβείους. Ομως στην περίπτωση που εξετάζουμε δεν υπάρχει καμιά "έξωθεν" απειλή. Η ίδια η δημοτική αρχή έρχεται σε σύγκρουση με τους δημότες, επειδή επιμένει να "αξιοποιήσει", δηλαδή να "ιδιωτικοποιήσει", δηλαδή να νοικιάσει με υψηλό τίμημα την πλατεία Μαλαματιανού, για πλήρη χρήση σε γνωστή εταιρεία.

Ως γνωστόν, σύμφωναμε το Ν.1080/1980 επιτρέπεται μόνο τμηματική παραχώρηση χρήσης πλατειών για ορισμένο αριθμό τραπεζοκαθισμάτων, η οποία μάλιστα πρέπει να ανανεώνεται κάθε έτος. Αυτή η ρύθμιση δεν συμβάδιζε με το υψηλό τίμημα που επιθυμούσε η δημοτική αρχή να εισπράξει από την παραχώρηση του χώρου. Χρειαζόταν, κατά συνέπεια, να "αποχαρακτηριστεί" η πλατεία. Η αγωγή, λοιπόν, του Δήμου Φιλοθέης, για την οποία έγινε λόγος στην αρχή, στρέφεται μεν κατά του "Συλλόγου για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας της Φιλοθέης" και 59 δημοτών που αντιδρούν στον "αποχαρακτηρισμό", αλλά ως κύριο αίτημα προς το δικαστήριο θέτει ακριβώς "να αναγνωρισθεί ότι ο δήμος μας τυγχάνει νόμιμος, αληθής και αδιαμφισβήτητος κύριος, νομεύς και κάτοχος του στο ιστορικό της παρούσης περιγραφομένου ενιαίου και αδιαιρέτου ακινήτου, εκτάσεως 2.338 τετρ. μέτρων, ευρισκομένου εντός του οικοδομικού τετραγώνου 13α και έχοντος πρόσωπο επί των οδών Καλλιγά, Ρενιέρη και Κεχαγιά, περιελθόντος σ' αυτόν παραγώγως, παρ' αληθούς κυρίου, κατά τον επίσης στο ιστορικό της παρούσης αναλυτικώς εκτιθέμενο τρόπο".

Το δεύτερο αίτημα της αγωγής είναι (να αναγνωριστεί) ότι "οι αντίδικοι δεν δικαιούνται να κάνουν χρήση του εν λόγω χώρου". Επειδή, βέβαια, στον ίδιο χώρο βρίσκεται και το δημαρχείο της πόλης, η αιτούμενη "απαγόρευση χρήσης" θα εμποδίζει τους δημότες να επικοινωνούν με τις αρχές και τις υπηρεσίες του δήμου τους!

Το ιστορικό

Από το ενημερωτικό δελτίο του Συλλόγου για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας της Φιλοθέης (τ. 2, καλοκαίρι 2001) μεταφέρουμε σε συντομία το ιστορικό της υπόθεσης:

1) Τη 15η Ιανουαρίου 1959 με απόφαση του Οικοδομικού Συνεταιρισμού ο χώρος αυτός προτάθηκε (προς την κοινότητα) να ονομαστεί "πλατεία Μαλαματιανού".

2) Με την υπ' αριθ. 24 της 12ης Μαρτίου 1959 απόφαση του τότε κοινοτικού συμβουλίου Φιλοθέης, η πλατεία Μαλαματιανού χαρακτηρίστηκε ως κοινόχρηστος χώρος.

3) Η απόφαση εκείνη του κοινοτικού συμβουλίου επικυρώθηκε από τη Νομαρχία Αττικής με την υπ' αριθ. 25777 της 24ης Απριλίου 1959 εγκριτική διαταγή "περί ονομασίας ανωνύμου πλατείας εις πλατείαν Κωνσταντίνου Μαλαματιανού".

4) Το 1983, ο συνεταιρισμός με το υπ' αριθ. 27468 της 29ης Δεκεμβρίου του ίδιου έτους συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Γεωργίου Σεργοπούλου, δώρισε στην κοινότητα το ακίνητο αυτό με τα επ' αυτού κτίσματα της κοινοτικής αγοράς, της αίθουσας τελετών και των γραφείων της κοινότητας. Στο συμβόλαιο αναφέρεται επί λέξει ότι: "Το ανωτέρω δε οικόπεδον ωνομάσθη με πρωτοβουλίαν και αίτησιν του δωρητού εις πλατείαν Μαλαματιανού και απεδόθη έκτοτε εις κοινήν χρήσιν".

Η δημοτική αρχή δεν αρνείται αυτό το ιστορικό. Ομως δίνει διαφορετική νομική σημασία στα στοιχεία αυτά και υποστηρίζει ότι η "πλατεία" δεν ήταν "πλατεία" με τη νομική έννοια, και όλες οι σχετικές αναφορές σε επίσημα κείμενα είναι λανθασμένες! Στην αγωγή αναφέρεται αυτή η ίδια φράση ("το ανωτέρω οικόπεδο {...} κοινήν χρήσιν"), με την ερμηνεία ότι "αυτή η φράση εκφράζει απλώς την προδιάθεση του Συνεταιρισμού όπως προσδώσει στο ακίνητο αυτό έναν ιδιαίτερο συμβολισμό σε σχέση με την οργάνωση της κοινοτικής ζωής και την εξυπηρέτηση κοινωφελών σκοπών και όχι την αφιέρωση ενός πράγματος σε 'κοινή χρήση', κατά τη νομική ακριβολογία του όρου, αφού ούτε η τιμητική ονομασία του χώρου σε 'πλατεία Μαλαματιανού' μπορούσε καθ' εαυτήν να μεταβάλει το νομικό καθεστώς του χώρου ως ιδιόκτητης δομήσιμης επιφάνειας ούτε ο εσφαλμένος από νομικής απόψεως χρησιμοποιούμενος όρος 'κοινή χρήση' "... 

Μια νέα πολιτική 

Ασφαλώς δεν μπορούμε εδώ να μεταφέρουμε το σύνολο των νομικών επιχειρημάτων των δύο πλευρών. Το νομικό μέρος της υπόθεσης θα κληθεί να το αντιμετωπίσει το Πολυμελές Πρωτοδικείο στις 17 Σεπτεμβρίου. Πάντως, και για το νομικό αυτό μέρος υπάρχουν ήδη δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν τους προσφεύγοντες δημότες. Σημαντικότερη είναι η απόφαση 2993/1984 του Εφετείου Αθηνών, η οποία έχει καταστεί τελεσίδικη και αμετάκλητη, και η οποία "αναγνωρίζει την Κοινότητα Φιλοθέης κυρίαν κοινοχρήστου χώρου γνωστού ως πλατεία Μαλαματιανού". Δύο ακόμα αποφάσεις ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (αριθ.6933/01)

και του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (αριθ. 170/2001) επικυρώνουν επίσης τον κοινόχρηστο χαρακτήρα της πλατείας. 

Για την ύπαρξη της πλατείας-φάντασμα συνηγορούν και οι απλές πηγές που διαθέτει κάθε πολίτης: οι οδηγοί της πόλης και τα λεξικά. Οπως γράφει η "Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα" στο λήμμα Φιλοθέη, "στην περιοχή της βρίσκονται το άλσος Μιχαήλ Πουλάκη, το Γυμναστήριο (...) και οι πλατείες Γ. Σταύρου, Ι. Δροσοπούλου, Σιαδήμα, Κορυζή και Μαλαματιανού". Αλλά και οι πιο σύγχρονοι οδηγοί της πόλης αναφέρονται επίσης στην πλατεία Μαλαματιανού (βλ. για παράδειγμα το "Οδόραμα" του δικτυακού τόπου flash.gr, αλλά και όλους τους έντυπους οδηγούς). 

Μέχρι πρότινος υπήρχαν στο χώρο και μαρμάρινες πινακίδες με την ένδειξη "πλατεία Μαλαματιανού", καθαιρέθηκαν, όμως, κάτω από ... μυστηριώδεις συνθήκες. 

Οποια έκβαση κι αν έχει η δικαστική διαμάχη της Φιλοθέης, η πολιτική ουσία της υπόθεσης παραμένει. Μέχρι να αποδοθούν οι σημερινές αρμοδιότητες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, κεντρικό μέλημα και σχεδόν μοναδικός στόχος των δημοτικών αρχόντων ήταν να αποσπάσουν από το Δημόσιο κάποιο ελεύθερο χώρο και να τον ανακηρύξουν σε πλατεία, παιδική χαρά, κήπο, αλσύλλιο κ.λπ. Μετά την εφαρμογή των ευεργετικών διατάξεων για τους δήμους που προβλέπει η μεταρρύθμιση του "Καποδίστρια", οι στόχοι της δημοτικής αρχής είναι πλέον μεγαλεπήβολοι. 

Ο δήμαρχος έχει τη δυνατότητα να κάνει "έργο". Αυτό, όμως το έργο προϋποθέτει και πόρους για τη χρηματοδότηση. Η εύκολη λύση είναι η "αξιοποίηση" των ελεύθερων χώρων, η οικοπεδοποίηση των αμφισβητούμενων τετραγώνων, η ενοικίαση των πλατειών, με δυο λόγια η "ιδιωτικοποίηση" των κοινόχρηστων σημείων κάθε πόλης. 

Και κάτι τελευταίο, το οποίο δεν συνδέεται ειδικά με τη δημοτική αρχή της Φιλοθέης, αλλά αφορά τους δημοτικούς άρχοντες στο σύνολό τους. Με βάση το δημοτικό και κοινοτικό κώδικα (Π.Δ. 410/1995, άρθρο 173 και 218), οι δήμαρχοι, αντιδήμαρχοι και πρόεδροι των δημοτικών συμβουλίων εισπράττουν έξοδα παραστάσεως ανάλογα με τα τακτικά έσοδα που πραγματοποιούν οι δήμοι. Μεταξύ των τακτικών αυτών εσόδων εξέχουσα θέση καταλαμβάνουν φυσικά αυτά τα μισθώματα δημοτικών χώρων. Με δυο λόγια, η πολιτεία επιβραβεύει με "πριμ παραγωγικότητας" τους δημοτικούς άρχοντες που διαθέτουν προς ενοικίαση μεγαλύτερο μέρος της δημοτικής περιουσίας και καταργούν τους ελεύθερους και κοινόχρηστους χώρους.

Τηρουμένων των αναλογιών, αυτές οι ρυθμίσεις λειτουργούν σήμερα στους δήμους, όπως η αντιπαροχή της δεκαετίας του '50. Οταν διαπιστωθεί πού οδηγεί αυτή η πολιτική, θα είναι πια αργά.

 

(Ελευθεροτυπία, 13/7/2002)

 

www.iospress.gr