Το καταφύγιο της βαλκανικής ποίησης 

 "Φλώρινα. Λίγο πιο πάνω απ' αυτήν ευδοκιμεί το Ασυλο ποιητών της Ευρωβαλκανικής!"
      
 (Β.Π. Καραγιάννης, περ. "Παρέμβαση", τ. 102)

Μπορεί να πληροφορούμαστε συστηματικά για κάθε σκοτεινή πτυχή των βαλκανικών ανταγωνισμών, μαθαίνουμε όμως ελάχιστα για τις πρωτοβουλίες που φέρνουν τους λαούς της περιοχής μας πιο κοντά. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, στην πόλη Βέλες της Π.Γ.Δ. Μακεδονίας, συναντήθηκαν ποιητές από όλα τα βαλκανικά κράτη. Ηταν στο πλαίσιο μιας διεθνούς ετήσιας εκδήλωσης προς τιμή του Κότσο Ρατσίν, ενός μεγάλου ποιητή της γειτονικής χώρας. Η συνάντηση οριστικοποίησε μια σημαντική απόφαση: να εκδοθεί μέχρι τον προσεχή Φεβρουάριο ένα διαβαλκανικό περιοδικό ποίησης.
Τίτλος του περιοδικού "Ασυλο". Διευθυντής του περιοδικού θα είναι ο Ελληνας ποιητής και πανεπιστημιακός Μίμης Σουλιώτης και η συντακτική του ομάδα αποτελείται από τους ποιητές Ιβάν Γκαντζάνσκι (Νέα Γιουγκοσλαβία, συντονιστής της ομάδας), Αθηνά Παπαδάκη (Ελλάδα), Μιλένα Λίλοβα (Βουλγαρία), Μπετίμ Μούτσο (Αλβανία), Ζόραν Αντσεφσκι (Π.Γ.Δ. Μακεδονίας), Μάγκντα Κανέτσι (Ρουμανία), Ατάολ Μπεχράμογλου (Τουρκία). Το περιοδικό Ασυλο προβλέπεται να κυκλοφορεί τέσσερις φορές το χρόνο. Θα αναφέρεται σε βαλκάνιους ποιητές αυτού του αιώνα. Το πρώτο του τεύχος θα παρουσιάζει έναν ποιητή από κάθε χώρα.

Ενα Ασυλο δημιουργίας

Η πρώτη συμφωνία για τη δημιουργία του περιοδικού κλείστηκε στις αρχές του Σεπτέμβρη, στο χωριό Καλλιθέα των Πρεσπών. Οι ποιητές που αναφέρθηκαν είναι ταυτόχρονα και μέλη του συμβουλίου του "Ευρωβαλκανικού Ασύλου της Ποίησης". Πρόκειται για μια μη κερδοσκοπική εταιρεία η οποία ιδρύθηκε με σκοπό τη "διοργάνωση εκδηλώσεων που διανοίγουν τις ευρωβαλκανικές προοπτικές και τονώνουν τις σχέσεις των Ελλήνων ποιητών και συγγραφέων με τους ευρωπαίους και ιδίως τους βαλκάνιους ομολόγους τους." Η συνάντηση έγινε στην έδρα του Ασύλου, σε ένα παλιό οίκημα που ανακαινίσθηκε μερικώς και άρχισε να θυμίζει κάτι από την παλιά και πλούσια πνευματική ζωή της περιοχής.
Εμπνευστής της ιδέας του Ασύλου, ο Μίμης Σουλιώτης είχε την πρώτη ιδέα από το Βαλτικό Κέντρο Συγγραφέων και Μεταφραστών, το οποίο ήδη λειτουργεί στη Σουηδία. Ο κ. Σουλιώτης είχε προσκληθεί από αυτό το Κέντρο τον Νοέμβριο του 1995, μαζί με δυο άλλους Ελληνες συγγραφείς, το Θανάση Βαλτινό και την Αθηνά Παπαδάκη. Εκεί γεννήθηκε η σκέψη να γίνει κάτι ανάλογο στο τριεθνές των Πρεσπών και να απευθύνεται στους λογοτέχνες της Βαλκανικής.
Οταν ολοκληρωθεί, το Ασυλο θα περιλαμβάνει, εκτός από τους βοηθητικούς χώρους, ξενώνα για ποιητές και εραστές της ποίησης, αναγνωστήριο-βιβλιοθήκη, εργαστήριο τυπογραφίας, βιβλιοδετείο και κλειστή αίθουσα εκδηλώσεων. Μέχρι σήμερα έχουν λειτουργήσει σχεδόν όλα τα τμήματα, πλην του ξενώνα. Οπως λένε οι εμπνευστές της ιδέας "το Ασυλο αποβλέπει να λειτουργήσει ως τόπος συνάντησης και ησυχαστήριο των Βαλκάνιων ποιητών, να διοργανώνει ποιητικές και μουσικές εκδηλώσεις και να συμβάλει, έτσι, με τον τρόπο του στην ωραιότητα των Πρεσπών."

Στις Πρέσπες των ποιητών

Οι δραστηριότητες του Ασύλου ξεκίνησαν το φθινόπωρο του 1997.
- Οι πρώτες εκδηλώσεις -απαγγελτικές και μουσικές- συγκέντρωσαν στην Πρέσπα 16 ποιητές από όλες τις βαλκανικές χώρες. Οι ποιητές απαγγέλλουν στους κλειστούς και τους υπαίθριους χώρους του "Ασύλου". Ακολουθούν μουσικές εκδηλώσεις με συγκρότημα ροκ και μαντολινάτα. Συμμετείχε πλήθος κόσμου από την περιοχή.
- Τον Νοέμβριο τιμήθηκαν δυο ποιητές του Μοναστηρίου (σήμερα Μπίτολα, της Π. Γ.Δ. Μακεδονίας), ο Γεώργιος Σαγιαξής και ο Πέτρος Κυριαζής. Η εκδήλωση μεταφέρθηκε λόγω βαρυχειμωνιάς στη Φλώρινα.
- Την άνοιξη του 1998 διοργανώθηκε εκδήλωση με απαγγελίες ποιημάτων (στα ιταλικά, στα ελληνικά και άλλες βαλκανικές γλώσσες), με την ευκαιρία της Ημέρας Ποίησης που καθιερώθηκε στην Ελλάδα για πρώτη χρονιά. Παράλληλα έγινε ο πρώτος κύκλος βιβλιολογίας.
- Το καλοκαίρι του 1998 διοργανώθηκε εκδήλωση για τους ποιητές της Δυτικής Μακεδονίας. Εγινε η πρώτη συνάντηση του "Συμβουλίου Ποιητών" (ένας ποιητής από κάθε βαλκανική χώρα).
- Το φθινόπωρο τιμάται ο διηγηματογράφος Γεώργιος Μόδης, παρουσιάστηκαν νομικοί-ποιητές (δικαστές και δικηγόροι) και φλωριναίοι ποιητές. Αποτολμάται μια πρώτη σχολή ποιητικής απαγγελίας. Δεύτερος κύκλος βιβλιολογίας.

Οπως διαβάζουμε στην απόφαση του "Συμβουλίου Ποιητών", όλες οι δραστηριότητες του Ασύλου θα υπηρετούν "την υπεράσπιση
- της ομορφιάς
- της γλώσσας
- της ζωής (επίγνωση των κινδύνων και των απειλών κατά της ζωής, στον οικολογικό, οικονομικό και πολιτικό τομέα)
Ο λόγος θα χρησιμοποιείται ως όπλο στον αγώνα κατά
- των απειλών κατά της ζωής
- της κακομεταχείρισης της ποίησης
- της κακομεταχείρισης της γλώσσας."

Στο στόχαστρο των "ανησυχούντων"

Φυσικά δεν θα περίμενε κανείς να μείνουν οι δραστηριότητες αυτές στο απυρόβλητο όσων θεωρούν ικανοποιητικό το (μέχρι σήμερα υποτυπώδες) επίπεδο σχέσεων μεταξύ πνευματικών ανθρώπων και δημιουργών των Βαλκανίων. Θορυβήθηκαν κάποιοι από την παρουσία των "ξένων" ποιητών, ενοχλήθηκαν από την επαφή του ελληνικού κοινού με τους γείτονες. Τους ξένισε αυτή η πρωτοβουλία που προέρχεται από πολίτες και δεν υπαγορεύεται από "υπηρεσίες". Και όμως, αν έχει κάποιες ελπίδες η ειρήνη και η συνεννόηση στην περιοχή, αυτές δεν θα προκύψουν παρά ως άθροισμα παρόμοιων πρωτοβουλιών, και ανάλογων επαφών που θα ήταν ευχής έργο να πολλαπλασιαστούν σε όλους τους τομείς.
Η πρώτη επίθεση που δέχθηκε το "Ασυλο" αφορούσε τη χρηματοδότησή του από τον "Οργανισμό Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη '97". Ο κ. Σουλιώτης έχει δώσει αναλυτικές εξηγήσεις για τα οικονομικά στοιχεία της δραστηριότητας του "Ασύλου". Ο ίδιος έχει υποβάλει μηνύσεις σε όσους μίλησαν για "οικονομικό σκάνδαλο". Ούτως ή άλλως η υπόθεση έχει ήδη πάρει το δρόμο της δικαιοσύνης, και σύντομα θα δοθεί μια οριστική απάντηση.
Πίσω όμως από την καθαρά "οικονομική" αυτή κριτική, διαφαίνονται κάποιες άλλες "κατηγορίες" σε βάρος του ποιητή. Τις διατυπώνει με σαφήνεια ο κύριος αντίπαλος του "Ασύλου", ο δικηγόρος Χρήστος Αλτίνης, παλιός πολιτευτής της περιοχής και πατέρας του νεοεκλεγέντος Νομάρχη Φλώρινας, του νεοδημοκράτη Παύλου Αλτίνη. Αντιγράφουμε από τον "Αγγελιοφόρο" της Θεσσαλονίκης: "Ερωτηματικά προκάλεσε, όπως είπε ο κ. Αλτίνης, και η απόφαση κάποιοι Βαλκάνιοι ποιητές να λανσάρουν μέσω του Ασύλου και του ΟΠΠΕ-Θ τα έργα τους, με τα οποία προτρέπουν τους κατοίκους του νομού Φλώρινας να προβούν σε εκμάθηση της μακεδονικής γλώσσας." (17/11/98).
Η πραγματική λοιπόν "κατηγορία" είναι άλλη, ότι δηλαδή μέσω του "Ασύλου" ασκείται "ανθελληνική" προπαγάνδα. Και η "κατηγορία" τεκμηριώνεται από την παρουσία Βαλκάνιων ποιητών που προπαγανδίζουν, λέει, τη "μακεδονική γλώσσα". Ως "προπαγάνδα" λογίζεται, δηλαδή, η απλή εκφορά της γλώσσας των γειτόνων μας, και μάλιστα στην ποιητική της μορφή! Εδώ οι κατήγοροι μάς κλείνουν το μάτι. Υπονοούν αυτό που δεν κατονομάζουν: ότι αυτές οι εκδηλώσεις "νομιμοποιούν", και μάλιστα στη λόγια εκδοχή της, τη γλώσσα των γειτόνων μας, που ίσως την καταλαβαίνουν ή ίσως και τη μιλούν αρκετοί Ελληνες πολίτες στην περιοχή. Κρούουν λοιπόν τον κώδωνα του κινδύνου. Το θέατρο του παραλόγου στη "νομική" του παραλλαγή.
Τα φαντάσματα του εμφύλιου και του μεταξικού διαχωρισμού των κατοίκων με βάση τη μητρική τους γλώσσα ξαναζούν, με αφορμή μια αντιδικία που δεν μπορούμε να διακρίνουμε αν έχει προσωπικά ή πολιτικά κίνητρα. Είχαμε αρχίσει να πιστεύουμε, ότι σιγά σιγά τη "θεωρία" των "αντεθνικών γλωσσών" την εγκαταλείπουν ακόμα και οι πιο ορκισμένοι "εθνικόφρονες". Η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, όμως, συνεχίζει να μας εκπλήσσει.
 

Η ποίηση και η πράξη

Από την ποιητική συλλογή του Μίμη Σουλιώτη που μόλις κυκλοφόρησε επιλέξαμε τρία αποσπάσματα:


"Η ποίηση πάντα
θα προπορεύεται απ' την πράξη",
είπε ο Ρεμπό.
"Το πολύ σα σκιά της.
Σκίστηκες στην απροσεξία",
του λέω, άλλος πάλι εγώ.

*

Αβγά δίκροκα, λόγια δίγλωσσα
αβγά πολύκροκα, λόγια πολύτροπα.

*

Να απαγγέλλεις και κάπου κάπου αχώνευτε.
Μας φλόμωσες με στείρα κριτική.

(Μίμη Σουλιώτη, "Αβγά Μάταια", Ερμής, Αθήνησιν 1998)

 

(Ελευθεροτυπία, 28/11/1998)

www.iospress.gr