Ποιος είναι ο πραγματικός τρομοκράτης;

"Την προσεχή Δευτέρα κρίνεται η τύχη του Πινοτσέτ από το Ανώτατο Δικαστήριο της Μεγάλης Βρετανίας."
           
(Ασοσιέτεντ Πρες, 6/11/98)

Ενα ακριβώς χρόνο μετά τη σύλληψή του και την κράτησή του στο αεροδρόμιο της Ζυρίχης, στις 4 Σεπτεμβρίου, ο Πατρίτσιο Ορτίς αφέθηκε ελεύθερος. Οι ελβετικές αρχές απέρριψαν τελικά το αίτημα που είχε υποβάλει η Χιλή. Ο 33χρονος Χιλιανός αγωνιστής του "Πατριωτικού Μετώπου Μανουέλ Ροντρίγκεζ" (FPMR) δεν θα ξαναγυρίσει στη φυλακή της πατρίδας του. Συμμεριζόμαστε την πανευρωπαϊκή ανακούφιση για το ευτυχές τέλος της καμπάνιας υποστήριξης του Ορτίς. Νιώθουμε την ικανοποίηση ότι συμβάλαμε κι εμείς σ' αυτή τη διεθνή καμπάνια με δυο δημοσιεύματα (1/3/1998 στο "Εψιλον" και 13/6/1998 στην "Ελευθεροτυπία"), χάρη στην παρατηρητικότητα του Ρολφ Πόλε, ο οποίος ξετρύπωσε την υπόθεση στα ψιλά του γερμανικού Τύπου. Και είμαστε έτοιμοι να γιορτάσουμε (από απόσταση βέβαια) με όλους όσοι συγκεντρωθούν την επομένη Κυριακή, 15 Νοέμβρη, στη Ζυρίχη από τις δύο το μεσημέρι μέχρι το βράδυ στις οκτώ, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της επιτροπής αλληλεγγύης.
Η περίπτωση Ορτίς έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί συμπίπτει με το διεθνή θόρυβο που ξεσηκώθηκε γύρω από το ισπανικό αίτημα έκδοσης του Πινοτσέτ από τη Μεγάλη Βρετανία. Οπως είναι γνωστό, η υπόθεση ξεκίνησε από έναν Ισπανό δικαστή, ο οποίος έκανε το πρώτο βήμα, ζητώντας τη δίωξη του τέως δικτάτορα για τα εγκλήματα της μαζικής δολοφονίας, των βασανιστηρίων και της τρομοκρατίας. Η βρετανική δικαιοσύνη έκανε το δεύτερο βήμα, συλλαμβάνοντας τον Πινοτσέτ. Δικαστές από την Ελβετία και τη Γαλλία έκαναν το τρίτο βήμα, ζητώντας κι αυτοί την έκδοσή του. Ανάλογες κινήσεις προγραμματίζονται στη Γερμανία. Και μένουν να υπερασπίζονται τον Πινοτσέτ οι συντηρητικότεροι πολιτικοί κύκλοι της Ευρώπης, η κυρία Θάτσερ, που του πρόσφερε τσάι στο Λονδίνο τις παραμονές της σύλληψής του και όσοι μετρούν τα ανθρώπινα δικαιώματα με όρους κρατικού ή οικονομικού συμφέροντος. Βλέπετε, ο 82χρονος Πινοτσέτ δεν βρέθηκε στη βρετανική πρωτεύουσα μόνο για ιατρικές εξετάσεις, αλλά και για διαπραγματεύσεις αγοράς οπλικών συστημάτων.
Στη Χιλή διαδηλώνουν 300 οπαδοί του τέως δικτάτορα. Η γερουσία εκδίδει ψηφίσματα συμπαράστασης στο "εκλεκτό μέλος" της. Η ίδια η "δημοκρατική" κυβέρνηση της Χιλής παλεύει με νύχια και με δόντια να τον αποσπάσει από τη βρετανική δικαιοσύνη. Με την πολιτική και ηθική υποστήριξη που παρέχει στον Πινοτσέτ, δικαιώνει όσους επέμεναν ότι η παράδοση του Ορτίς στις χιλιανές αρχές ισοδυναμεί με την επιστροφή του στους πολιτικούς διώκτες του. Και εξηγεί, εκ των υστέρων, την επιμονή αυτής της κυβέρνησης, εδώ και ένα χρόνο, να πιέζει την Ελβετία για την έκδοση του Ορτίς.

Ποιος είναι ποιος;

Οι πρώτες δηλώσεις του Ορτίς, όταν τον ρώτησαν οι Eλβετοί δημοσιογράφοι αν νιώθει ευτυχής για την απελευθέρωσή του ή μήπως κυριαρχεί μέσα του η οργή για τον άδικο εγκλεισμό ενός χρόνου, είναι χαρακτηριστικές για την πολιτική του ταυτότητα: "Είμαι αληθινά ευτυχής αυτή τη στιγμή. Πολύ λίγοι άνθρωποι έχουν την τύχη να ζήσουν, αυτό που έζησα εγώ εδώ στην Ελβετία. Συμπαράσταση, φιλία, αλληλεγγύη. Οι πιο διαφορετικοί άνθρωποι υποστήριξαν την απελευθέρωσή μου. Νεολαίοι, συνδικαλιστές, άνθρωποι της πολιτικής και της εκκλησίας. Η στράτευσή τους είναι αξιοθαύμαστη."
Στο ερώτημα, αν θα επιθυμούσε κάποτε να επιστρέψει στη Χιλή, ο Ορτίς είναι απόλυτος: "Οπως γνωρίζετε, δεν έφυγα με τη θέλησή μου από τη Χιλή. Υποχρεώθηκα να την εγκαταλείψω, επειδή εκεί δεν ήταν δυνατόν να ζήσω μια κανονική ζωή. Διάλεξα την Ελβετία, επειδή ζουν εδώ τα αδέλφια μου, και επειδή πίστευα ότι πρόκειται για ένα κράτος δικαίου, το οποίο θα μου παραχωρήσει πολιτικό άσυλο. Δυστυχώς απογοητεύθηκα. Με έριξαν ένα χρόνο στη φυλακή, κάτω από απάνθρωπες συνθήκες και χωρίς καμιά νόμιμη δικαιολογία. Και τώρα συνεχίζω να αγωνίζομαι για να μου αναγνωριστεί η ιδιότητα του πολιτικού πρόσφυγα."
- Κατά συνέπεια έχετε κατά νου να επιστρέψετε στη Χιλή;
"Ασφαλώς. Ως Χιλιανός πατριώτης και αριστερός θεωρώ τον εαυτό μου υποχρεωμένο να συμβάλω στο μετασχηματισμό της χιλιανής κοινωνίας σε μια πιο ανθρώπινη και ανοιχτή κοινωνία."
- Μιλάτε για τη Χιλή, σαν να κυριαρχούσε ακόμη στη χώρα η στρατιωτική δικτατορία. Η Χιλή, όμως, είναι εδώ και χρόνια δημοκρατία.
"Η χιλιανή δημοκρατία είναι μια δημοκρατία "λάιτ", μια δημοκρατία που την καθορίζουν οι στρατιωτικοί. Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι επικυρώθηκε εκ νέου ο ορισμός ως γερουσιαστή του Αουγκούστο Πινοτσέτ, ενός από τους πιο ματοβαμμένους δικτάτορες της Νότιας Αμερικής; Το χιλιανό Σύνταγμα, ως νομική και πολιτική βάση, προέρχεται από το έτος 1980, και το έχει επεξεργαστεί ο ίδιος ο Πινοτσέτ. Σ' αυτό το Σύνταγμα θεσπίζεται ο αποφασιστικός ρόλος των στρατιωτικών. Είναι αυτό δημοκρατικό;"
- Οταν κατέλαβε την εξουσία ο Πινοτσέτ, εσείς ήσαστε οκτώ ετών. Πώς αποφασίσατε σε λίγα χρόνια να ενταχθείτε στην αγωνιστική Αριστερά;
"Ο πατέρας μου υπήρξε συνδικαλιστής και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Συνελήφθη δυο φορές, μια φορά εξαφανίστηκε και υποβλήθηκε σε φριχτά βασανιστήρια. Δεν τον σκότωσαν, ήθελαν να του εμφυσήσουν τον τρόμο. Ως γόνος μιας αριστερής οικογένειας διαπίστωσα πώς υπέφεραν οικονομικά τόσοι πολλοί συμπατριώτες μου από τη δικτατορία και πώς υποχρεώθηκαν τόσοι πολλοί να εγκαταλείψουν τη χώρα."
- Για ποιο λόγο επιλέξατε τον ένοπλο αγώνα;
"Φαντάζεστε ότι υπήρξα τρομοκράτης; Είναι πολύ δύσκολο να χειρίζεται κανείς αυτές τις λέξεις. Ο πραγματικός τρομοκράτης στη χώρα μας ήταν ο Πινοτσέτ και το σύστημά του."
- Ομως η οργάνωσή σας πολεμούσε με όπλα το σύστημα.
"Αυτό ποτέ δεν το αρνήθηκα. Θα ήθελα μόνο να σας υπενθυμίσω κάτι. Το σύστημα του Πινοτσέτ είχε στόχο την εξάλειψη όλων των πολιτικών αντιπάλων. Δολοφονήθηκαν περισσότερα από 70 μέλη της οργάνωσής μας. Βρεθήκαμε στη δίνη ενός πολέμου εξόντωσης, και αμυνθήκαμε. Πρέπει να κατανοήσετε τις συνθήκες. Δεν μιλάμε για μια δημοκρατική χώρα, όπου μπορούν ακόμα και οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης να κατακτήσουν την εξουσία."

Οπως όλοι οι νέοι

Οι Ελβετοί δημοσιογράφοι αναρωτιούνται και για τις πιο προσωπικές στιγμές του Ορτίς. Εχει άραγε και άλλη ζωή κάποιος που στρατεύεται στον ένοπλο αγώνα; Ο Χιλιανός γελάει. "Σας παρακαλώ μην φανταστείτε καμιά γελοιογραφία. Υπήρξα ένας απολύτως κανονικός νέος στη Χιλή. Σπούδασα στην αρχή μηχανικός και στη συνέχεια φιλοσοφία. Γυμναζόμουν, μου άρεσε να χορεύω και αγαπούσα τη μουσική. Μόλις τελείωνα τις σπουδές μου, σε ηλικία 26 ετών, το 1991, με συνέλαβαν και με καταδίκασαν σε δέκα χρόνια φυλακή. Εμεινα φυλακισμένος έξι χρόνια."

Ανεξάρτητα από την κατάληξη της υπόθεσης "Πινοτσέτ", η σύγκριση των δικαστικών "περιπετειών των δύο Χιλιανών στην Ευρώπη, του θύτη και του θύματος, του δικτάτορα και του αγωνιστή, αναδεικνύει μια νέα συσπείρωση των υποστηρικτών της αλληλεγγύης και της μνήμης στην Ευρώπη. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτικές ομάδες, συνδικαλιστές, διανοούμενοι, μετά από μια δεκαετία αδράνειας και αμηχανίας δείχνουν ικανοί να δράσουν και να έχουν αποτελέσματα. Να επηρεάσουν ακόμα και τις κυβερνήσεις τους προς την κατεύθυνση απόδοσης δικαίου. Η αποτελεσματικότητα των κινήσεων αυτών περιορίζεται προς το παρόν στην Ευρώπη. Στις ΗΠΑ δεν βρέθηκε μέχρι στιγμής δικαστής που θα ζητήσει τη δίωξη του Πινοτσέτ. Και όμως, στην Ουάσιγκτον έχει διαπραχθεί ένα από τα γνωστότερα εγκλήματα του δικτατορικού χιλιανού καθεστώτος, η βομβιστική ενέργεια της πινοτσετικής μυστικής υπηρεσίας Ντίνα εναντίον του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Χιλής Ορλάντο Λετελιέ. Ποιος, όμως, Αμερικάνος δικαστής μπορεί να λησμονήσει την ανάμιξη της CIA στην ανατροπή του Αλιέντε;

Ο θύτης...

Ο στρατηγός Αουγκούστο Πινοτσέτ ορίστηκε από τον Σαλβαδόρ Αλιέντε αρχηγός του χιλιανού στρατού κατά την τελευταία φάση της κυβέρνησης της Λαϊκής Ενότητας.
* Στις 11/9/1973 τεθωρακισμένες μονάδες του χιλιανού στρατού καταλαμβάνουν το Σαντιάγο, βομβαρδίζουν το προεδρικό μέγαρο και δολοφονούν τον Αλιέντε. Οργανωτής του πραξικοπήματος είναι ο Πινοτσέτ.
* Ο Πινοτσέτ διαλύει το κοινοβούλιο, απαγορεύει κόμματα και συνδικάτα και εξαπολύει ανθρωποκυνηγητό εναντίον της Αριστεράς.
* Κατά τη διάρκεια των 17 χρόνων της δικτατορίας του ο Πινοτσέτ συνδέει το όνομά του με μαζικές δολοφονίες και βασανιστήρια. Πάνω από 3.200 δημοκράτες εξοντώνονται, αμέτρητοι υποχρεώνονται να ξενιτευτούν.
* Το 1988 ο Πινοτσέτ αποτυχαίνει να νομιμοποιήσει με εκλογές το καθεστώς του.
* Στις 11/3/1990 αναλαμβάνει την Προεδρία της Χιλής ο χριστιανοδημοκράτης Αϊλουίν. Ο Πινοτσέτ, όμως, παραμένει αρχηγός του στρατού μέχρι τις αρχές του 1998, και στη συνέχεια διορίζεται γερουσιαστής με ισόβια ασυλία.
* Στις 22/9/1998 ο Πινοτσέτ επισκέπτεται το Λονδίνο.
* Στις 15/10/1998 οι ισπανικές δικαστικές αρχές υποβάλλουν στους Βρετανούς αίτημα έκδοσης του Πινοτσέτ.

.
..και το θύμα

Ο Πατρίτσιο Ορτίς εντάχθηκε από μικρή ηλικία στο αριστερό αντιδικτατορικό κίνημα της Χιλής. Μετέχει στην Κομμουνιστική Ενωση Νεολαίας και στη συνέχεια στο Πατριωτικό Μέτωπο Μανουέλ Ροντρίγκεζ (FPMR), το οποίο διεξήγε ένοπλο αγώνα κατά του καθεστώτος.
* Στις 28/2/1991 η στρατιωτική αστυνομία συνέλαβε τον Πατρίτσιο Ορτίς, και τον αδελφό του Πέντρο, κατά τη διάρκεια μεγάλης επιχείρησης κατά του FPMR.
* Στις 10/10/1992 τα δυο αδέλφια και έξι συναγωνιστές τους επιχειρούν να αποδράσουν. Ο Πέντρο και τρία άλλα μέλη του FPMR σκοτώνονται επιτόπου.
* Ο Πατρίτσιο έμεινε προφυλακισμένος για τρία χρόνια. Το 1995 καταδικάζεται σε δεκάχρονη φυλάκιση, με την αστήριχτη κατηγορία ότι πυροβόλησε και σκότωσε αστυνομικό κατά τη σύλληψή του. Η Διεθνής Αμνηστία ξεκινά καμπάνια για την απελευθέρωσή του.
* Στις 30/9/1996 ο Ορτίς δραπετεύει. Τον Ιούλιο του 1997 ζητεί πολιτικό άσυλο στην Ελβετία.
* Στις 4/9/1997 η ελβετική αστυνομία τον συλλαμβάνει και τον κλείνει στην απομόνωση. Οι χιλιανές αρχές ζητούν την έκδοσή του.
* Στις 4/9/1998 ο Ορτίς αφήνεται ελεύθερος.
 

(Ελευθεροτυπία, 7/11/1998)

www.iospress.gr