Εκπαιδευτικό απαρτχάιντ στη Δυτ. Αττική;

"Στο ρατσισμό οφείλεται η άνοδος της κοινωνίας"
           
(Γεώργιος Ματούλας, σχολικός σύμβουλος Ανω Λιοσίων, 14/12/96)

Σοβαρές αντιδράσεις στους εκπαιδευτικούς χώρους προκάλεσε το προηγούμενο δημοσίευμά μας σχετικά με την ποιότητα των ιδεών του Ινστιτούτου Τσιγγανικών Μελετών Ελληνικού Χώρου (ΙΤΣΜΕΧ), το οποίο προαναγγέλλει ένα υπερσυνέδριο για τους Τσιγγάνους τον ερχόμενο Δεκέμβριο. Η κριτική μας δεν επικεντρώθηκε μόνο στις ρατσιστικές απόψεις της "ψυχής" του επικείμενου συνεδρίου, Γεωργίου Ματούλα (δηλαδή του σχολικού συμβούλου πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης των Ανω Λιοσίων και προέδρου του ΙΤΣΜΕΧ), αλλά επεκτάθηκε και στην ευθύνη όσων εμφανίζονται να συνδιοργανώνουν μαζί του το συνέδριο.
Η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος (ΔΟΕ) έσπευσε να πάρει κάποιες αποστάσεις. Ο Δημήτρης Μπράτης, Γενικός Γραμματέας της δευτεροβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνωσης των δασκάλων, μας έκανε την ακόλουθη δήλωση: "Το Δ. Σ. της ΔΟΕ, ύστερα από συνάντηση που είχε με τον κ. Ματούλα στις αρχές του καλοκαιριού, αποφάσισε τη συμμετοχή της ομοσπονδίας σε συνέδριο με θέμα: 'Οι Τσιγγάνοι μπροστά στο 2000'. Η συμμετοχή της ομοσπονδίας μας στο συνέδριο αυτό ξεκινούσε από την πάγια θέση που έχει το συνδικαλιστικό κίνημα των εκπαιδευτικών για την ανάδειξη των προβλημάτων της εκπαίδευσης και ιδιαίτερα των προβλημάτων εκείνων που αναφέρονται σε παιδιά από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, με σκοπό την ομαλότερη ένταξή τους στο εκπαιδευτικό μας σύστημα -και με σεβασμό, πάντα, στη διαφορετικότητά τους (πολιτιστική, κοινωνική, θρησκευτική κ.λπ). Μετά τη δημοσίευση στην εφημερίδα 'Ελευθεροτυπία' στις 24.10.98 στοιχείων για τις απόψεις του κ. Ματούλα σε σχέση με την εκπαίδευση των Τσιγγάνων, το Δ.Σ της ΔΟΕ διερευνά το όλο θέμα και εντός των προσεχών ημερών θα πάρει σχετική απόφαση, την οποία θα κοινοποιήσει σε όλους τους συλλόγους μέλη της, και στα ΜΜΕ".
Σαφέστερη θέση έλαβε ο Γ.Γ. Νέας Γενιάς Πέτρος Σφηκάκης (βλ. ένθετο), ο οποίος επισημαίνει τις θεμελιώδεις διαφορές του από κάθε λογική εκπαιδευτικού απαρτχάιντ κατά των Τσιγγάνων. Ο ίδιος ο κ. Ματούλας, ή κάποιος άλλος από την παρέα των "τσιγγανολόγων" της περιφερείας του, δεν τοποθετήθηκε. Για λογαριασμό του μας τηλεφώνησε η επιστημονική σύμβουλος του ΙΤΣΜΕΧ, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρία Τζάνη, η οποία εξέφρασε την απόλυτη συμφωνία της με τις πρωτοβουλίες και το επιστημονικό έργο του κ. συμβούλου.

Η άρνηση των εκπαιδευτικών

Μεταξύ των αντιδράσεων που προκάλεσε το προηγούμενο δημοσίευμά μας, καθαρότερη υπήρξε η τοποθέτηση του Αποστόλη Σούρλα, προέδρου του "Δημήτρη Γληνού", του συλλόγου των χιλίων δασκάλων της Δυτικής Αττικής. Κατά τη γνώμη του κυρίου Σούρλα, οι περισσότεροι από τους δασκάλους της περιοχής γνωρίζουν πολύ καλά τις απόψεις του σχολικού τους συμβούλου και για το λόγο αυτό δεν δείχνουν την παραμικρή προθυμία να πλαισιώσουν το αμφιλεγόμενο συνέδριο.
"Η όλη υπόθεση μου φέρνει στο νου ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Πρίμο Λέβι 'Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος'", μας λέει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του "Γληνού". "Ο Λέβι εξηγεί εκεί ότι 'στη Γερμανία του Χίτλερ ήταν διαδεδομένος ένας ιδιαίτερος τύπος συμπεριφοράς: αυτός που ήξερε δεν μιλούσε, αυτός που δεν ήξερε δεν ρωτούσε, σε όποιον γίνονταν ερωτήσεις, αυτός δεν απαντούσε. Κατ' αυτόν τον τρόπο ό μέσος Γερμανός πολίτης κατοχύρωνε και υπεράσπιζε την άγνοιά του, η οποία δικαιολογούσε ικανοποιητικά την υποστήριξή του στο φασισμό: κλείνοντας το στόμα, τα μάτια και τα αυτιά σχημάτιζε την ψευδαίσθηση ότι δεν γνωρίζει, συνεπώς δεν είναι συνεργός σε αυτό που συνέβαινε έξω από τη πόρτα του'.".
"Πιστεύω ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει σήμερα στα Ανω Λιόσια. Δεν έχω τίποτα προσωπικό με τον κ. σύμβουλο, εκείνο όμως που έχω να πω είναι ότι οι πράξεις του, οι ενέργειές του και τα γραφόμενά του δείχνουν έναν άνθρωπο ακατάλληλο να χειριστεί ένα τέτοιο ζήτημα, όπως είναι το ζήτημα των τσιγγανοπαίδων. Και αυτό το γνωρίζουν όλοι όσοι συμμετέχουν και οι περισσότεροι που δεν συμμετέχουν σε αυτή τη συνάθροιση - διότι μπορεί να έχει μαζέψει δέκα-δεκαπέντε διευθυντές, εντούτοις το σώμα των χιλίων δασκάλων της περιφέρειας τού έχει γυρίσει την πλάτη. Λέω, λοιπόν, ότι κανείς δεν δικαιούται να ισχυρίζεται πως δεν ξέρει ποιος είναι ο κ. Ματούλας. Ολοι τον γνωρίζουν. Και θέλουν να συμμετάσχουν σ' αυτό το συνέδριο, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας."
Θέτουμε στο συνομιλητή μας το ερώτημα, κατά πόσον αναφέρεται σε εκείνους που εμφανίζονται ήδη στις επιτροπές της διοργάνωσης του συνεδρίου. "Ναι, σε αυτούς που ήδη εμφανίζονται και δεν ξέρω αν θα συνεχίσουν να στέκονται δίπλα του μέχρι τη διεξαγωγή του συνεδρίου. Γιατί υπάρχουν δυσκολίες, όπως φαίνεται και από ένα έγγραφο που ήρθε προ ημερών στα σχολεία. Στο έγγραφο αναφέρεται ότι τάχα οι εκπαιδευτικοί δεν ενημερώθηκαν και γι' αυτό δεν δήλωσαν συμμετοχή. Πιστεύω ότι οι εκπαιδευτικοί με απόλυτη συνείδηση αρνούνται να συμμετάσχουν και αφήνουν έκθετους αυτούς που προσπαθούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι το συνέδριο είναι κοινής αποδοχής. Οτι δήθεν πλαισιώνεται απ' όλον τον εκπαιδευτικό κόσμο (πανεπιστημιακούς, καθηγητές, δασκάλους, νηπιαγωγούς). Οταν, εξάλλου, πρόκειται να διοργανωθεί ένα επιστημονικό συνέδριο, και μάλιστα με έναν τόσο ευρύ τίτλο όπως είναι 'Οι Τσιγγάνοι μπροστά στο 2000', χρειάζεται η συμβολή όλων των επιστημών. Μέσα λοιπόν στις επιτροπές του συνεδρίου δεν υπάρχουν ειδικότητες όπως ιστορικοί, εθνολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες κ.ο.κ. Υπάρχουν μονάχα άνθρωποι που ασχολούνται με τα παιδαγωγικά και ούτε καν εκπαιδευτικοί της μέσης εκπαίδευσης - τραγική επιβεβαίωση ότι κανένα Τσιγγανόπουλο δεν πηγαίνει στο γυμνάσιο. Δεν νομίζω ότι το πρόβλημα της εκπαίδευσης των Τσιγγάνων είναι μόνο θέμα δασκάλων".

Σχέσεις εξουσίας;

Ποιος είναι, όμως, ο στόχος του κ. Ματούλα και του Ινστιτούτου Τσιγγανικών Μελετών Ελληνικού Χώρου, που έχει δημιουργήσει με κάποιους δασκάλους τής περιφέρειάς του; "Απ' αυτά που ο ίδιος έχει κατά καιρούς γράψει και πει, δεν πρόκειται για κάποια αγάπη προς τους Τσιγγάνους", απαντά ο κύριος Σούρλας. "Μάλλον πρόκειται για την προώθηση ενός απαρτχάιντ. Για έναν περιορισμό των Τσιγγάνων, ώστε να μην ενοχλούν οι ίδιοι και τα παιδιά τους τους υπολοίπους".
Αλλά ο κ. σύμβουλος φαίνεται να έχει την υποστήριξη μέρους της ΠΑΣΚΕ. Γνωρίζουν αυτοί οι άνθρωποι τις απόψεις του; "Δεν είναι μόνον η ΠΑΣΚΕ που του παρέχει στήριξη ή ασυλία, είναι και πάρα πολλά μέλη της ΔΑΚΕ", εξηγεί ο κύριος Σούρλας. "Και δυστυχώς γνωρίζουν πολύ καλά περί τίνος πρόκειται. Δεν μπορώ να είμαι στο μυαλό κανενός, αλλά είμαι βέβαιος ότι αυτές οι καλύψεις αναφέρονται σε σχέσεις εξουσίας. Είναι προφανές. Ζούμε σε μια εποχή όπου το ατομικό υπερισχύει του κοινωνικού, του δημόσιου. Οπου κάποιος μπορεί να κλείνει τα μάτια μόνο και μόνο για να πάρει ένα πιστοποιητικό συμμετοχής σε ένα τέτοιο συνέδριο. Να πάρει κάποια εύσημα από τον σχολικό του σύμβουλο, η γνώμη του οποίου, ιδίως μετά την εφαρμογή του νόμου 2525, είναι καθοριστική για την εξέλιξη του εκπαιδευτικού. Αν λάβουμε υπόψη μας ότι στο Ινστιτούτο του κ. συμβούλου βρίσκονται και διευθυντές των σχολείων, πιστεύω ότι κάποιοι εκπαιδευτικοί έχουν εγκλωβιστεί σε ένα τέτοιο αλισβερίσι μεταξύ συνδικαλιστών, διευθυντών και προϊσταμένων. Δίνω και παίρνω".
Υπάρχουν, ωστόσο, πληροφορίες ότι τίθεται και θέμα συνδικαλιστικής διάσπασης στην περιφέρεια. "Εχω την αίσθηση ότι με τη συσπείρωση γύρω από το θέμα των Τσιγγάνων συγκροτείται ένα πλέγμα που υπερβαίνει τα όρια του εκπαιδευτικού και επηρεάζει και το συνδικαλιστικό επίπεδο", διευκρινίζει ο συνομιλητής μας. "Καθώς ο Γληνός είναι ένα συνδικάτο που θέτει φραγμούς στη δράση του κ. συμβούλου, σχεδιάζεται η δημιουργία ενός χωριστού σωματείου στα Ανω Λιόσια. Δηλαδή στην περιφέρεια του κ. συμβούλου, ο οποίος και ενθαρρύνει τη διάσπαση, ώστε να έχει και τη στήριξη του τοπικού συνδικαλιστικού κινήματος. Πάντως είναι γεγονός ότι η παρέα που δημιουργήθηκε γύρω από το Ινστιτούτο του κ. Ματούλα λειτουργεί στα σχολεία με αυταρχικό και, σε πολλές περιπτώσεις, ρατσιστικό τρόπο απέναντι σε υφισταμένους δασκάλους και μαθητές. Αλλά αυτό είναι μια άλλη, αν και συμπληρωματική, ιστορία".

Δεν συνδιοργανώνουμε το συνέδριο

Διάβασα με ιδιαίτερη προσοχή το κείμενό σας στην "Ελευθεροτυπία" της 24. 10.98 σχετικά με το Ινστιτούτο Τσιγγανικών Μελετών Ελληνικού Χώρου (ΙΤΣΜΕΧ) και το επικείμενο συνέδριο που διοργανώνει.
Η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, στο πλαίσο των πρωτοβουλιών της για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της διεκδίκησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων για τις ομάδες εκείνες που για διάφορους λόγους δεν έχουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε αυτά, συνεργάζονται με πολλές μη-κυβερνητικές οργανώσεις και κοινωνικούς φορείς που κινητοποιούνται στα θέματα αυτά, ενισχύοντας τις δραστηριότητές τους ή και αναλαμβάνοντας από κοινού συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.
Ετσι, αποφασίσαμε να συμπράξουμε και στο συνέδριο που διοργανώνει το Ινστιτούτο, συνεκτιμώντας και το γεγονός ότι στο συνέδριο μετέχουν έγκριτοι πανεπιστημιακοί, αλλά και η ομοσπονδία των Τσιγγάνων, η Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος και άλλοι γνωστοί φορείς.
Γι' αυτό, μου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση οι απόψεις που φέρεται να εξέφρασε ο πρόεδρος του Ινστιτούτου κ. Ματούλας σχετικά με την εκπαίδευση των τσιγγανοπαίδων, όπως αυτές καταγράφονται σε ρεπορτάζ της "Ελευθεροτυπίας" της 14.12.96 και επαναλαμβάνονται στο παραπάνω πρόσφατο δημοσίευμά σας. Επιτρέψτε μου λοιπόν να διευκρινίσω, ότι ασφαλώς δεν υιοθετούμε τέτοιες απόψεις. Η πολιτική της Γραμματείας μας -και γενικότερα της κυβέρνησης- στο ζήτημα αυτό είναι θεμελιωδώς διαφορετική, αφού αποδεδειγμένα και έμπρακτα απορρίπτει τη λογική του διαχωρισμού.
Βέβαια, θα πρέπει ταυτόχρονα να αναγνωρίσουμε, ότι με τον κ. Ματούλα, υπό την ιδιότητά του ως σχολικού συμβούλου, είχαμε την ευκαιρία να συνεργασθούμε στο πλαίσιο της λειτουργίας του Κέντρου Νεότητας που ίδρυσε η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς στα Ανω Λιόσια, μια περιοχή στην οποία διαβιώνει μεγάλος αριθμός Τσιγγάνων κάτω από δύσκολες συνθήκες. Η εμπειρία από τη συνεργασία μας αυτή ήταν θετική.
Ενόψει των δεδομένων αυτών, θα ήθελα να σας διαβεβαιώσω ότι θα είμαστε παρόντες στο συνέδριο αυτό, αν και όχι ως συνδιοργανωτές πλέον, για να εκφράσουμε τις θέσεις και τις πράξεις της κυβέρνησης για μια αποτελεσματική κοινωνική πολιτική για τους Τσιγγάνους, μακριά από κάθε λογική απομόνωσης και διαχωρισμού τους. Και, επίσης, ότι θα παρακολουθούμε με προσοχή τις θέσεις και τη δράση του Ινστιτούτου.
Κλείνοντας, θα ήθελα να σας εκφράσω την εκτίμησή μου για τη δημοσιογραφική ερευνητική σας δραστηριότητα, την οποία πάντα παρακολουθούμε με ιδιαίτερη προσοχή.

Με εκτίμηση

Πέτρος Χ. Σφηκάκης
Γενικός Γραμματέας Νέας Γενιάς (29.10.1998)
 

(Ελευθεροτυπία, 31/10/1998)

www.iospress.gr