Ο "τσιγγανολόγος" σύμβουλος ξαναχτυπά

"Οι Τσιγγάνοι μπροστά στο 2000"
           
(Τίτλος προσεχούς συνεδρίου)

Στις αρχές του ερχόμενου Δεκεμβρίου, η Αθήνα πρόκειται να φιλοξενήσει ένα συνέδριο για τους Τσιγγάνους. Το "1ο διήμερο πανελλήνιο επιστημονικό συνέδριο: Οι Τσιγγάνοι μπροστά στο 2000", βρίσκεται ήδη στην τελική ευθεία. Ανάμεσα στους διοργανωτές του, η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ. Αττικής και η ΔΟΕ, η δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση των δασκάλων. Στο συνέδριο, όπως διαβάζουμε στα έντυπα της οργανωτικής επιτροπής, προσκαλούνται όλοι οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων και όλων των ιδρυμάτων και των σχολείων της χώρας. Καλούνται τα υπουργεία Εργασίας, Δικαιοσύνης και Δημ. Τάξης. Η Λαϊκή Επιμόρφωση, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, η ΟΛΜΕ, το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και τα Μορφωτικά σωματεία των Τσιγγάνων της χώρας.
Ψυχή της όντως θηριώδους αυτής πανστρατιάς για τα προβλήματα των Τσιγγάνων στη χώρα μας, ένα καινούριο σωματείο, περίπου 40 δασκάλων της Δ. Αττικής, με την επωνυμία: Ινστιτούτο Τσιγγανικών Μελετών Ελληνικού Χώρου (ΙΤΣΜΕΧ). Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου, γραμματέας της Επιστημονικής και, κατά πως φαίνεται, εισηγητής πολλών από τα θέματα του συνεδρίου, ο πρόεδρος του νεοϊδρυθέντος (και προαναφερθέντος) σωματείου ΙΤΣΜΕΧ, ο σχολικός σύμβουλος της περιφέρειας Δ. Αττικής, Γεώργιος Ματούλας. Πανάξιος αυτός ο κ. Ματούλας, θα πείτε. Θα αγαπά τους Τσιγγάνους και θα εργάζεται, όσο ελάχιστοι, γι' αυτούς. Μακάρι να 'ταν έτσι.
Στις 14.12.1996, αυτές οι σελίδες κατέγραψαν τις απόψεις και τις πρωτοβουλίες του κ. Ματούλα, πάντοτε σε σχέση με τα εκπαιδευτικά προβλήματα των τσιγγανόπουλων. Το συμπέρασμα δεν ήταν καθόλου κολακευτικό για τον σχολικό σύμβουλο. Ο άνθρωπος απεργαζόταν προτάσεις για τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού διαχωρισμού, ενός αληθινού απαρτχάιντ, για τα τσιγγανόπουλα των δυτικών συνοικιών της Αθήνας -και όχι μόνο. Εκείνη την εποχή, μια απαράδεκτη έρευνά του που ενέπλεκε παιδιά σχολείων της περιφέρειάς του στα οποία φοιτούσαν τσιγγανόπουλα, ματαιώθηκε ύστερα από αντιδράσεις εκπαιδευτικών και τη σχετική απόφαση του υπουργείου Παιδείας. Στο ερωτηματολόγιο του κ. Ματούλα, οι δάσκαλοι καλούνταν να χωρίσουν τους μαθητές τους σε "τσιγγάνους" και "όχι τσιγγάνους" και να τους υποχρεώσουν να απαντήσουν γιατί δεν θέλουν τον διπλανό τους! Καθώς οι ερωτήσεις ήταν "κλειστές", οι "όχι τσιγγάνοι" μαθητές που "δεν θέλουν τους τσιγγάνους", είχαν να επιλέξουν ανάμεσα στις εξής εναλλακτικές λύσεις: "γιατί δεν είναι σαν εμένα", "γιατί δεν είναι καθαροί", "γιατί δεν μιλάνε καλά", "γιατί έχουν κακές συνήθειες". Οπως είναι προφανές, αυτές οι αναγκαστικές ταξινομήσεις ναρκοθετούσαν όλες τις προσπάθειες των δασκάλων εκείνων που αγωνίζονται -παρά τα άπειρα προβλήματα της αλληλοαποδοχής των παιδιών στις τάξεις- να πείσουν τα παιδιά ότι αποτελούν μια ενιαία σχολική ομάδα, ότι πρέπει να κάθονται στο ίδιο θρανίο με τον "διαφορετικό" συμμαθητή τους, και ότι οι προκαταλήψεις που κουβαλάνε από το σπίτι τους πρέπει να μείνουν έξω από την πόρτα της τάξης.

"Να φύγουν απ' τα σχολεία"

Στη συνέχεια του ίδιου ρεπορτάζ συνομιλήσαμε με τον ίδιο τον σχολικό σύμβουλο-ερευνητή. "Θα με υποχρεώσετε εσείς, κύριοι, να βάλω το παιδί μου με τον τσιγγάνο, όταν έχει ψείρα και είναι άπλυτος;", μας ρωτούσε ρητορικά. Και για να μην υπάρχουν αμφιβολίες για τους στόχους των ερευνών του και τη σκοπιμότητα του υπό ίδρυση, εκείνες τις μέρες, Ινστιτούτου Τσιγγάνικων Μελετών, ο κ. Ματούλας μας εξηγούσε: "Εγώ είμαι οπαδός να φύγουν τα τσιγγανάκια από τα σχολεία μέσα. Να συγκεντρωθούν σε ένα σχολείο δικό τους". "Εγώ αγωνίζομαι για τους τσιγγάνους, να τους ανεβάσω την κουλτούρα, αλλά την κόρη μου δεν την παντρεύω με τσιγγάνο", έλεγε με σαφήνεια. Αν αυτές οι απόψεις σας θυμίζουν τις πολιτικές του απαρτχάιντ, τις πιο ακραίες δηλαδή ρατσιστικές πρακτικές, ο κ. Ματούλας δεν θα σας διαψεύσει. Ο πολυπράγμων "ειδικός τσιγγανολόγος" δεν μάσησε ποτέ τα λόγια του: "Στον κοινωνικό ρατσισμό, πρέπει να ξέρετε, στηρίζεται η προκοπή. Στο ρατσισμό οφείλεται η άνοδος της κοινωνίας".
Οπως ήταν επόμενο, όσοι από τους αρμόδιους του υπουργείου Παιδείας και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου του είχαν δώσει το πράσινο φώς για τις έρευνές του, υποχρεώθηκαν να τον μαζέψουν. Η άμεση τοποθέτηση του Ειδικού Γραμματέα Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας, Δημήτρη Χαλκιώτη, δεν άφηνε και πολλά περιθώρια: "Η διαπολιτισμική εκπαίδευση συνδέεται με την κατάργηση των διακρίσεων, την ισονομία, την αλληλοκατανόηση, την αλληλοαποδοχή και την αλληλεγγύη. Πρώτιστο μέλημά μας είναι να αποφύγουμε οποιασδήποτε μορφής "γκετοποίηση" και να εξασφαλίσουμε τις προϋποθέσεις για τη δυναμική ένταξη των τσιγγανοπαίδων στο σχολικό μας σύστημα", δήλωνε στην εφημερίδα μας. Ετσι στις 31.12.1996 το υπουργείο Παιδείας ανακαλεί την άδεια διεξαγωγής της έρευνας του κ. Ματούλα με πολύ αυστηρό τρόπο (βλ. πλαίσιο).

Το κυνήγι της απόκλισης

Οι αντιξοότητες δεν πτοούν, όμως, τον κ. Ματούλα. Κι αν υπάρχει κάτι που δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε στον κύριο σχολικό σύμβουλο είναι η σταθερότητα των απόψεών του, η πίστη του με άλλα λόγια στο ρατσιστικό του ιδεώδες. Γιατί ο κ. Ματούλας δεν είναι χθεσινός. Και η ιδιότυπη σταυροφορία του χρονολογείται από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε καθήκοντα σχολικού συμβούλου σε περιφέρεια της Δυτικής Αττικής (1.4.93). Στις 5 Μαϊου 1993, οι διευθυντές και δάσκαλοι των σχολείων της αρμοδιότητάς του υποχρεώνονταν να συμπληρώσουν έντυπο σχετικό με τα προβλήματα κάθε τάξης, ταξινομώντας τους μαθητές τους σε τρεις δόκιμες κοινωνιολογικές κατηγορίες: "ευφυείς", "κανονικούς" και "ειδικής βοήθειας". Το έδαφος είχε έτσι προλειανθεί για μια "επιμορφωτική συγκέντρωση", στην οποία κλήθηκαν οι δάσκαλοι της περιοχής στις 9.9.1993 με στόχο να ενημερωθούν για "τα προβλήματα της συνεκπαίδευσης κανονικών και αποκλινόντων παιδιών" και εισηγητή τον ίδιο τον κύριο σύμβουλο.
Ο χρόνος κύλησε από τότε και τα όνειρα του κ. Ματούλα αποκτούν σάρκα και οστά, όταν επικεφαλής μιας ομάδας "ανήσυχων και οραματισμένων (sic) εκπαιδευτικών" ιδρύει το Ινστιτούτο Τσιγγανικών Μελετών που αναφέραμε προηγουμένως. Στον "Τσιγγάνικο λόγο", το περιοδικό του Ινστιτούτου, θα συναντήσουμε και πάλι, σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια, τη "σκέψη Ματούλα": "Ο 'τσιγγάνος' (sic)", διαβάζουμε στο εισαγωγικό σημείωμα της συντακτικής επιτροπής του φυλλαδίου, "πρέπει να συμπορευθεί μαζί μας, διατηρώντας τη φυλετική του φυσιογνωμία, γιατί λόγοι καθαρά εθνικοί το επιβάλουν (sic), η δε διαπολιτισμική μας συμπεριφορά (sic) ας μη μείνει θέμα μόνο των στρογγυλών τραπεζιών και των υποκριτικών μας διαθέσεων" (τεύχος 1, Σεπτέμβρης 1997).
Ας μη σταθούμε στα, ως συνήθως, ακατάληπτα ελληνικά του κυρίου συμβούλου. Ούτως ή άλλως, το περιοδικό του βρίθει ανορθογραφιών και σολοικισμών, όπως ακριβώς και τα υπηρεσιακά έγγραφα που απευθύνει αφειδώς στα σχολεία της περιοχής του. Αλλά δεν είμαστε αρμόδιοι να κρίνουμε τη γλωσσική επάρκεια του κ. Ματούλα. Το ζήτημα θα μπορούσε ίσως να απασχολήσει τους συνεργάτες τού κυρίου Αρσένη, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς των οποίων άνθρωποι σαν τον κ. Ματούλα κρίνονται ικανοί να αξιολογήσουν τους εκπαιδευτικούς και το έργο τους. Εκείνο που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι η... διαπολιτισμική συμπεριφορά του κυρίου συμβούλου, όπως τουλάχιστον προκύπτει από τα ίδια του τα πονήματα. Και, απ' ό,τι φαίνεται, οι ρατσιστικές του διαθέσεις παραμένουν σταθερές, παρά τις διακηρύξεις του περί "συμπόρευσης" και σεβασμού των ιδιαιτεροτήτων των Τσιγγάνων.
Αν ανατρέξουμε στη βαθυστόχαστη εισήγηση του κυρίου συμβούλου στο "Α' Παναττικό Συνέδριο" με θέμα τη "Σχολειοποίηση των τσιγγανοπαίδων" (Απρίλιος 1997), που διοργάνωσε ο ίδιος, θα βρεθούμε αντιμέτωποι με συναρπαστικές επιστημονικές αποκαλύψεις. Σταχυολογούμε μερικές: "Τους διακρίνει (εν. τους τσιγγάνους) η λαιμαργία και η σπατάλη, δεν έχουν πνεύμα επενδυτικό και αποταμίευσης". Και παρακάτω: "Ο έντονος ερωτισμός τους εκδηλώνεται με τη μεγάλη ζηλοτυπία. Αρέσκονται στη χρήση έστω και ψευδών κοσμημάτων και καλλωπίζονται χονδροειδώς [...] Ανδρες και γυναίκες έχουν αδυναμία στον καπνό [...]. Πιστεύουν σε δυσεδαιμονίες (sic), αερικά, νεράιδες και στη μεταθανάτια ζωή, καθώς και στη δύναμη των πνευμάτων ότι εξουσιάζουν τη ζωή".
Αυτές, ωστόσο, οι εμβριθείς επισημάνσεις του επιστήμονα δεν είναι τίποτε μπροστά στο κεφάλαιο με θέμα την "κοινωνικοποίηση των Τσιγγάνων", της ίδιας παρέμβασης. Εκεί, ο κύριος Ματούλας τα δίνει πράγματι όλα: επιλέγει ένα βιβλίο του 1870 για τους Τσιγγάνους της Κωνσταντινούπολης, σημειώνει ότι τίποτε δεν άλλαξε από τότε και παραθέτει ένα απόσπασμα του βιβλίου, βάζοντας ουσιαστικά στο στόμα ενός συγγραφέα του περασμένου αιώνα τις δικές του σύγχρονες στερεοτυπικές εικόνες. Γράφει, λοιπόν, ο κύριος σύμβουλος:
"Να μερικά αποσπάσματα γύρω από τη συμπεριφορά των Τσιγγάνων που διαπερνά μέσα από το βιβλίο του (sic)". Ακολουθούν πληροφορίες για τη ρυπαρότητα των Τσιγγάνων, για τη χονδροειδή εργασία τους, για μωρά γυμνά που τουρτουρίζουν, για πτώματα ζώων που χρησιμεύουν ως παιδικά παιχνίδια, για νεαρές τσιγγανοπούλες που κυκλοφορούν τραγουδώντας και σκορπίζοντας ρίγη ερωτικής συγκίνησης. "Τα παραπάνω στοιχεία", συνεχίζει απτόητος ο κ. Ματούλας, "παραβαλόμενα (και πάλι sic) με τα σημερινά μαά δείχνουν πως οι τσιγγάνοι παραμένουν αμετακίνητοι στο δικό τους ΣΤΑΤΟΥΣ" ("Τσιγγάνικος Λόγος", τ.1). Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε στα -απολύτως συγχυτικά- συμπεράσματα του συμβούλου. Μας άρκεσε η ιστορική του τεκμηρίωση. Και απλώς τη θέτουμε υπόψη των (συν)διοργανωτών του επικείμενου συνεδρίου.

Το υπουργείο Παιδείας για τον "τσιγγανολόγο"

Αθήνα 31.12.1996

Θέμα: Ανάκληση άδειας διεξαγωγής έρευνας

Σας κάνουμε γνωστό ότι ύστερα από τη συνέντευξη που έδωσε ο Σχολικός Σύμβουλος κ. Ματούλας Γεώργιος στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία και δημοσιεύτηκε στις 14.12.1996 με θέμα "ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΓΚΕΤΟ του κ. Συμβούλου", ανακαλούμε την άδεια για την πραγματοποίηση έρευνας σε δημοτικά σχολεία που του χορηγήθηκε με τα αριθ. Φ15/868/Γ1/1153/7-8-96 και Φ15/869/Γ1/1152/7-8-96 έγγραφά μας ύστερα από ομόφωνη θετική γνωμοδότηση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, διότι το περιεχόμενο της συνέντευξης όχι μόνο δεν συμβάλλει στην προαγωγή της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, αλλά έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις βασικές αρχές και τους σκοπούς τόσο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης όσο και του εκπαιδευτικού μας συστήματος, το οποίο καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες για τη δημιουργία ουσιαστικών προϋποθέσεων για ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση, μια εκπαίδευση χωρίς διακρίσεις, προκαταλήψεις και αποκλεισμούς (για όλα τα παιδιά ανεξάρτητα από φύλο ή καταγωγή).
Η εγκύκλιος να σταλεί αυθημερόν στα σχολεία της αρμοδιότητάς σας και να λάβουν ενυπόγραφα γνώση όλοι οι εκπαιδευτικοί.

Ο Γενικός Γραμματέας

Αγγ. Ζησιμόπουλος
 

(Ελευθεροτυπία, 24/10/1998)

www.iospress.gr