Η κολυμβήθρα των δημοτικών εκλογών

"Ο υποψήφιος νομάρχης Αθηνών Επαμεινώνδας Πανάς παρουσιάζει σήμερα το βιβλίο του."
           
(οι εφημερίδες, 7/10/98)

Αχαρο το έργο του αυριανού ψηφοφόρου. Πάει να ψηφίσει τον εκλεκτό του δήμαρχο, και να 'σου ανακαλύπτει στο ψηφοδέλτιο το όνομα κάποιου που νόμιζε ότι βρίσκεται στον πολιτικό αντίποδα. Οι δημοτικές εκλογές, μας λένε, δεν είναι κομματική αντιπαράθεση, κατά συνέπεια ψηφίζουμε τους πιο ικανούς και όχι τους κομματικούς μας φίλους. Φυσικά το επιχείρημα είναι τόσο σοβαρό, όσο και η στερεότυπη δήλωση κάθε υποψήφιου δημάρχου: "αν βγούμε εμείς, θα έχει νικήσει η αυτοδιοίκηση!"
Γνωρίζουμε βέβαια ότι οι περίφημες διαχωριστικές γραμμές έχουν πέσει. Η κινητικότητα πολιτευτών μεταξύ των κομμάτων έχει πάψει να θεωρείται έγκλημα καθοσιώσεως και οι συγγενείς πολιτικοί χώροι αντλούν συχνά από την ίδια δεξαμενή ανένταχτων (ή κατά διαστήματα εντασσομένων) στελεχών. Ομως αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι μάλλον πρωτόγνωρο. Πας να ψηφίσεις δεξιά και βλέπεις υποψήφιο έναν εαμίτη, πας να βοηθήσεις τον εκλεκτό της αριστεράς και σκοντάφτεις σε κάποιον πατεντάτο χουντικό. Το φαινόμενο επιδεινώνεται με τη συντεχνιακή ισοπέδωση συνδυασμών και υποψηφίων: "Φαρμακοποιοί, στηρίξτε και ψηφίστε τους υποψηφίους συναδέλφους σας σε οποιαδήποτε παράταξη και αν ανήκουν", προτρέπει τα μέλη του ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος, με καταχώριση στις εφημερίδες.
Δεν αναφερόμαστε φυσικά στις επίσημες διακομματικές συνεργασίες, δηλαδή την πολύπαθη κεντροαριστερά ή τις απόπειρες (έστω και καιροσκοπικές) κομμάτων της αντιπολίτευσης να συνασπιστούν απέναντι στον κοινό εχθρό, το κυβερνών κόμμα. Μιλάμε για τις υπόγειες διεργασίες που συντελέστηκαν κατά την κατάρτιση των ψηφοδελτίων και είχαν αποτέλεσμα την ανάδυση αυτών των ετερόκλητων συνθέσεων που ζητούν αύριο την ψήφο μας. Το κίνητρο για τη συγκρότηση όλου αυτού τον πολτού που μας σερβίρεται ως "ικανοί πολιτευτές" είναι ασφαλώς η διάθεση για πολυσυλλεκτικότητα των συνδυασμών. Το διατύπωσε ωραία ο γνωστός για την επιμονή του να εντάξει στο περιβάλλον της Νέας Δημοκρατίας τα ακροδεξιά περιτρίμματα Γιώργος Καρατζαφέρης. Για να κολακεύσει τον καλεσμένο του, σε μια εκπομπή, Θόδωρο Κατριβάνο, με τη γνωστή εδαϊτικη προέλευση, σκέφτηκε ότι πρέπει να γύρει την πλάστιγγα προς την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Θυμήθηκε, λοιπόν, ότι του είχε πει ότι θα ψηφίσει μονοκούκι Κατριβάνο, κάποιος ορκισμένος οπαδός των "Απριλιανών" (πρόκειται για ευφημιστική παραλλαγή της λέξης "καραχουντάρα"), "μάλλον (sic) ο οδηγός του Σπαντιδάκη"!

Φωτισμένοι "αριστεροχουντικοί"

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στην επαρχία, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι γνωρίζονται καλύτερα, παρουσιάζεται ανάλογο ανακάτωμα πολιτικών απόψεων και ιδεολογιών, μόνο και μόνο με την προοπτική κάποιας καλύτερης εκλογικής τύχης. Και η υπόθεση έχει οπωσδήποτε ενταθεί με την εφαρμογή του Καποδίστρια και τη δημιουργία πολλών Δήμων, εφόσον η κατάκτηση της πρώτης θέσης συνεπάγεται αυτομάτως και ένα ικανοποιητικό μισθό, πέραν των λοιπών γνωστών πλεονεκτημάτων.
Χαρακτηριστική η περίπτωση του νεοσύστατου Δήμου Μυκηνών. Οπως δηλώνει ο ίδιος ο υποψήφιος Βαγγέλης Μπίντζιος, ο συνδυασμός "Μυκήναι, 3η χιλιετία", "περικλείει δυνάμεις που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο, από τον φωτισμένο συντηρητικό ως τον φωτισμένο αριστερό χώρο. Υπάρχει υποψήφιος του ΚΚΕ, καθώς και εξωκοινοβουλευτικοί χώροι, όπως αυτός στον οποίο ανήκει ο Γιάννης Σχοινάς, ένας φορέας ιδιόρρυθμης ιδεολογίας. Εγώ τον χαρακτηρίζω ριζοσπάστη εθνικιστή. Ο συγκερασμός των απόψεων όλων μας έχει επιτευχθεί." Για να μην πάει στο κακό ο νους σας, αυτές οι κομψές εκφράσεις περί "ιδιορρυθμίας" του κ. Σχοινά, απλώς θέλουν να παρακάμψουν το γεγονός ότι ο εν λόγω υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος δεν είναι άλλος από τον ηγέτη του ΕΝΕΚ, της χουντικής δηλαδή γκρούπας που έδρασε τη δεκαετία του '80. Ο κ. Σχοινάς έχει πλούσια δράση στο χώρο των νεοφασιστών από την εποχή της μεταπολίτευσης και σήμερα είναι επίσημος εκδότης του Πλεύρη, του Γεωργαλά και του Λεπέν. Το συνδυασμό Μπίντζιου προβάλλει ιδιαίτερα η εφημερίδα "Ενημέρωση", επιμένοντας στην υποψηφιότητα Σχοινά. Ουδεμία έκπληξη. Εκδότης της εφημερίδας είναι ο γνωστός Πολύδωρος Δάκογλου, συναρχηγός του ΕΝΕΚ. Τώρα τι είδους "συγκερασμό απόψεων" έχει επιτύχει ο κ. Μπίντζιος μεταξύ αριστερών και χουντικών, αυτό δεν τολμούμε να το φανταστούμε. Οσο για τον ίδιο τον κ. Μπίντζιο, πρόκειται για στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και όταν του αρνήθηκαν το επίσημο κομματικό χρίσμα, συνέλαβε αυτή τη μεγαλοφυή ιδέα.
Μπορεί να υποθέσει κανείς ότι το φαινόμενο ενδημεί σε περιοχές όπως η Αργολίδα, με κάποια ισχυρή ακροδεξιά παράδοση. Αλλωστε εκεί κατεβαίνει ως υποψήφιος νομάρχης και ο αστέρας της Τηλε-Τώρα και ιδρυτής του κόμματος "Ελληνισμός" Σοφιανόπουλος, παλιό στέλεχος κι αυτός του ΕΝΕΚ. Αλλά δυστυχώς ανάλογες περιπτώσεις εμφανίζονται και στις μεγάλες πόλεις, όπου υποτίθεται ότι ο πολίτης είναι σε θέση να ελέγξει καλύτερα τη δράση και το ποιόν των υποψηφίων.

Από το ΕΝΕΚ στο ΔΗΚΚΙ

Δεν αναφερόμαστε σε περιπτώσεις όπως αυτή του Χρήστου Ρίζου, φανατικού θαυμαστή της σκέψης Παττακού (ακόμα και σήμερα), ο οποίος κοσμεί το ψηφοδέλτιο του κ. Αβραμόπουλου. Ούτε στην ανάδειξη από τον κ. Παπαγεωργόπουλο του γνωστού Εκοφίτη και υμνητή της χούντας Λάκη Ιωαννίδη, ο οποίος έχει "ξεπλυθεί" από καιρό. Ούτε καν για τη συγκατοίκηση στο νομαρχιακό ψηφοδέλτιο των Κατριβάνου-Μπεσμπέα, ενός δημοσιογράφου που προβάλλει ως μεγαλύτερη επιτυχία του την "απόδειξη" ότι το Πολυτεχνείο ήταν μύθος (Κοντονής) με ένα άλλο πολιτικό στέλεχος που ακριβώς στη συμμετοχή του στην εξέγερση του '73 στήριξε ολόκληρη την καριέρα του (Λαζαρίδης). Λίγο πολύ όλα αυτά είναι γνωστά.
Λιγότερο γνωστό -ή μάλλον παντελώς άγνωστο- είναι το γεγονός ότι ο υποψήφιος νομάρχης Αθήνας που υποστηρίζει το ΔΗΚΚΙ, ο αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Επαμεινώνδας Πανάς, μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν στέλεχος του ΕΝΕΚ, δηλαδή στενός συνεργάτης των Σχοινά-Δάκογλου, και μέχρι πριν λίγες μέρες συνεργαζόταν με την Πολιτική Ανοιξη.
Ζητήσαμε από τον κ. Πανά να σχολιάσει αυτές τις μετακινήσεις του από την άκρα δεξιά μέχρι το ΔΗΚΚΙ, διά μέσου ΠΟΛΑΝ. "Κατ' αρχάς θέμα ΕΝΕΚ δεν υπήρξε", μας απαντάει ο καθηγητής. "Στην Πολιτική Ανοιξη βρέθηκα επειδή μου ζήτησε να την βοηθήσω ο Αντρέας Λεντάκης, ο οποίος ήταν θείος μου. Δεν ήμουν ούτε μέλος ούτε εγγεγραμμένος ούτε τίποτα." Η συνεργασία αυτή περιοριζόταν κατά τον κ. Πανά, σε ζητήματα αυτοδιοίκησης. Μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει τη θέση του ως θέση "ειδικού συνεργάτη". Η μνήμη του κ. Πανά είναι μάλλον επιλεκτική. Οπως πληροφορούμαστε από τα επίσημα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογών που δημοσίευσε το ΠΟΝΤΙΚΙ, ο κ. Πανάς υπήρξε υποψήφιος της ΠΟΛΑΝ στο Υπόλοιπο Αττικής και έλαβε 396 ψήφους (9ος σε 11 υποψηφίους). Και πώς συμβιβάζεται η μεταπήδηση από ένα "φιλελεύθερο" σε ένα "σοσιαλιστικό" πολιτικό ρεύμα; Ο κ. Πανάς επιμένει ότι ουδέποτε υποστήριξε τη φιλελεύθερη οικονομική θεωρία, ακόμα και όταν πολιτευόταν με την ΠΟΛΑΝ. Οσο για το ΕΝΕΚ, αυτό το ξέρουμε ότι δεν είναι φιλελεύθερο, είναι (εθνικό)σοσιαλιστικό.
Και καλά. Η μετάβαση από την ΠΟΛΑΝ στο ΔΗΚΚΙ είναι ίσως κατανοητή και ερμηνεύσιμη. Αλλά το ΕΝΕΚ; Πώς συμβιβάζεται με τις δημοκρατικές περγαμηνές και ευαισθησίες του κ. Τσοβόλα η συμπόρευση με τους νοσταλγούς των "Απριλιανών"; Στην αρχή ο συνομιλητής μας επιχειρεί να μας μπερδέψει. "Δεν είχα σχέση με το ΕΝΕΚ." Αλλά τότε πώς βρίσκουμε στο κομματικό όργανο του ΕΝΕΚ τα κείμενά του; "Τα παίρνανε τα κείμενά μου", υποστηρίζει αρχικά ο κ. Πανάς, υπονοώντας ότι δεν τα έδινε ο ίδιος. Οταν καταλαβαίνει, όμως, ότι διαθέτουμε τα φύλλα της φιλοχουντικής εφημερίδας, τροποποιεί το επιχείρημά του. "Δεν έχει σημασία πού δημοσιεύεται ένα άρθρο, και στη δική σας εφημερίδα έχω δημοσιεύσει άρθρα." Μόνο που η εφημερίδα του ΕΝΕΚ ("Νέα Θέσις") φιλοξενούσε ειδική μόνιμη στήλη του κ. Πανά. Στην κεφαλίδα, μάλιστα, της σελίδας υπάρχει φαρδιά-πλατιά η ταυτότητα του συνομιλητή μας και η ιδιότητά του: "Επαμεινώνδας Πανάς, μέλος της Ε.Ε. του ΕΝΕΚ". Οχι μόνο αρθρογράφος, δηλαδή, του ΕΝΕΚ, αλλά και μέλος της ηγετικής ομάδας, ο σημερινός σοσιαλιστής. Ο ίδιος αρνείται σήμερα αυτή την ιδιότητα, αλλά δυστυχώς γι' αυτόν scripta manent.

"Επιχειρήματα"

Επιχειρούμε να δώσουμε εμείς μια εξήγηση στις κομματικές μεταλλάξεις του κ. Πανά. Μήπως το κοινό στοιχείο των τριών πολιτικών φορέων που εντάχθηκε είναι η επιμονή στην "εθνική ιδέα"; Ο συνομιλητής μας αποδέχεται αυτή την ερμηνεία και δεν αισθάνεται ότι ο ίδιος έχει κάνει καμιά μεταστροφή: "Από το 1980 ούτε ένα βήμα δεξιά ούτε ένα βήμα αριστερά δεν έχω κάνει." Οταν επανερχόμαστε στο ζήτημα του ΕΝΕΚ, ο κ. Πανάς γενικεύει: "Εγώ τα εξετάζω επιστημονικά τα πράγματα." Πάντως τα κείμενα δεν τα αποκηρύσσει: "Φέρω την ευθύνη της υπογραφής μου".
Ευθύνεται, λοιπόν, ο κ. Πανάς (ακόμα κι αν δεχτούμε ότι "κατά λάθος" τον εμφάνιζαν ως ηγέτη του ΕΝΕΚ, ενώ αυτός απλώς περνούσε απέξω) για τα κείμενα της στήλης που κρατούσε επί δέκα χρόνια στην εφημερίδα του ΕΝΕΚ. Ο τίτλος της στήλης χαρακτηριστικός: "Αγωνιστικά επιχειρήματα". Μην φανταστείτε ότι έγραφε για την αυτοδιοίκηση ο υποψήφιος νομάρχης. Επιχειρήματα για τους συναγωνιστές του στο ΕΝΕΚ δημοσίευε. Διαβάζοντας τα κείμενά του αυτά, που κρατούν μέχρι το τέλος της δεκαετίας του '80, ανακαλύπτουμε όλη τη φιλολογία των ακροδεξιών: νοσταλγία της χούντας, καταγγελία συλλήβδην των πολιτικών κομμάτων και της μεταπολίτευσης, αντικομμουνισμός, "αποκάλυψη" του "μαρξιστικού ΠΑΣΟΚ", "ανατροπή" του "μύθου" του Πολυτεχνείου.
Αυτό το πολιτικό στέλεχος του ΕΝΕΚ, που δεν έχει μετακινηθεί, όπως λέει, ούτε βήμα από τις απόψεις του, ζητεί αύριο την ψήφο των Αθηναίων επικεφαλής ενός ψηφοδελτίου της "σοσιαλιστικής αριστεράς". Και ηγείται υποψηφίων νομαρχιακών συμβούλων, όπως ο γνωστός επαναστάτης Θόδωρος Σταυρόπουλος. Θα τον ψηφίσει, δε, κατά δήλωσή του ("Ε", 30.9) ο επίσης ριζοσπάστης Κώστας Ζουράρις. Καλά ξεμπερδέματα.
 

(Ελευθεροτυπία, 10/10/1998)

www.iospress.gr