Το άγνωστο φοιτητικό κίνημα

"Με θλίψη και οργή παρακολουθεί η τοπική κοινωνία τα συμβαίνοντα στο πανεπιστήμιο"
           
("Ρεθεμνιώτικα Νέα" 22/5/98)

Πάει καιρός πια που τα τεκταινόμενα στους φοιτητικούς χώρους θεωρούνται μάλλον "ντεμοντέ" από τους περισσότερους διαμορφωτές της κοινής γνώμης - συχνά, τους ίδιους που κάποτε θεωρούσαν τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα κέντρο του κόσμου, όπως σήμερα εκστασιάζονται μπροστά στη θέα του χρηματιστηρίου. Τα ελληνικά ΑΕΙ αποτελούν έτσι για τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης ένα είδος αβάτου, εκτός κι αν σημειωθούν εκεί τίποτα επεισόδια ή τα επισκεφθεί κάποια διεθνής προσωπικότητα.
Το εμπάργκο αυτό είναι ιδιαίτερα στεγανό όσον αφορά το πάλαι ποτέ πολυπροβεβλημένο "φοιτητικό κίνημα". Σπάνια έχουμε την ευκαιρία να πληροφορηθούμε οτιδήποτε σχετίζεται με ζωντανές πρωτοβουλίες φοιτητικών ομάδων και κινήσεων, ιδιαίτερα αν αυτές οι πρωτοβουλίες δεν πατρονάρονται από τους μηχανισμούς δημοσίων σχέσεων των πανεπιστημιακών αρχών ή/και των μεγάλων κομμάτων.
Αυτή η σιωπή δεν σημαίνει βέβαια πως ενδιαφέροντα πράγματα δεν συμβαίνουν πια στα ελληνικά πανεπιστήμια, ούτε ότι οι φοιτητές έπαψαν πια, στο σύνολό τους, να ενδιαφέρονται για οτιδήποτε πέρα από τη μελλοντική τους επαγγελματική αποκατάσταση, δια της συλλογής "πιστωτικών μονάδων", όπως τους προτείνουν οι κ.κ. Αρσένης, Ανθόπουλος και Σία. Τα όσα διαδραματίζονται τους τελευταίους μήνες στο Ρέθυμνο, γύρω από το εκεί φοιτητικό πολιτιστικό στέκι, είναι νομίζουμε αρκετά αποκαλυπτικά.

Εκτός πόλης

Η ιστορία ξεκίνησε με τη μετεγκατάσταση, τον περασμένο Μάρτιο, των πανεπιστημιακών σχολών, μερικά χιλιόμετρα έξω από το Ρέθυμνο. Οπως συμβαίνει συνήθως σ'αυτές τις περιπτώσεις, η απόφαση αυτή της μεταφοράς των ακαδημαϊκών δραστηριοτήτων έξω από το χώρο της πόλης έλυσε μεν ένα χρονίζον πρόβλημα χώρου, δημιούργησε όμως άλλα. "Αίθουσες διδασκαλίας, γραφεία, κυλικείο και εστιατόριο εκκενώνονται επιμελώς μόλις τελειώσουν τα μαθήματα", εξηγεί παραστατικά ένας καθηγητής του ιστορικού τμήματος σε άρθρο του στα τοπικά "Ρεθεμνιώτικα Νέα" (29/8). Η προφανής αδυναμία να υπάρξει οποιαδήποτε κοινωνική και πολιτιστική ζωή σε ένα χώρο αποξενωμένο όχι μονάχα από τον κοινωνικό περίγυρο αλλά κι από τα ίδια τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, έθεσε ξανά επί τάπητος την παλιότερη διεκδίκηση των φοιτητών για ένα στέκι μέσα στην ίδια την πόλη.
Με δύο αιτήσεις τους προς το πρυτανικό συμβούλιο (25/3/98 κι 6/4/98), πέντε πολιτιστικές ομάδες (κινηματογραφική, φωτογραφική, θεατρική, κλπ) και δύο φοιτητικά έντυπα ("Οίστρος" και "Δίαυλος") ζητούν να τους παραχωρηθεί το κτίριο που μέχρι τότε στέγαζε τις διοικητικές υπηρεσίες του πανεπιστημίου, ως πρώτο, μάλιστα, βήμα προτείνουν την άμεση αξιοποίηση του -ήδη κενού- ισογείου "για εκθέσεις, τοποθέτηση αρχείων και συναντήσεις". Η απάντηση της πρυτανείας είναι μια αρκετά εύγλωττη σιωπή επί κάμποσες βδομάδες, που θα διαρραγεί μονάχα με την κατάληψη του επίμαχου κτιρίου από τους φοιτητές, στις 7 Μαΐου.

Υπέρ και κατά

Το γεγονός της κατάληψης υποχρεώνει όλες τις πλευρές να τοποθετηθούν, πλέον, δημόσια στο ζήτημα. Από τη μια, οι πολιτιστικές ομάδες των φοιτητών δεν περιορίζονται στη θεαματική διαμαρτυρία, αλλά δίνουν κι ένα δείγμα γραφής για τα σχέδιά τους: μέσα σε δέκα μέρες οργανώνουν προβολές ταινιών και συζητήσεις με σκηνοθέτες, ζωγράφους και πανεπιστημιακούς, καθώς και μια συναυλία βαλκανικής μουσικής.
Υπέρ της κατάληψης και της λειτουργίας του στεκιού παίρνουν θέση οι φοιτητικοί σύλλογοι Κοινωνιολογίας, Παιδαγωγικού και Μεταπτυχιακών φοιτητών. Αρνητική στάση κρατάνε, αντίθετα, τα ΔΣ Φιλοσοφικής και Οικονομικού και -κυρίως- ο σύλλογος διοικητικού προσωπικού του πανεπιστημίου. Με ψήφισμά του στις 12/5, ο τελευταίος εκφράζει "την αντίθεσή του στη βίαιη εισβολή που πραγματοποιήθηκε στον εργασιακό του χώρο από μεμονωμένη ομάδα φοιτητών, οι οποίοι μάλιστα δεν καλύπτονται από τους νόμιμους εκπροσώπους των φοιτητών, δηλαδή τους συλλόγους τους και τις φοιτητικές παρατάξεις [sic]" και καλεί τις πρυτανικές αρχές "να προχωρήσουν άμεσα στις απαραίτητες ενέργειες για την απελευθέρωση όλων ανεξαιρέτως των χώρων του κτιρίου" από τους φοιτητές.
Ανάλογοι είναι οι τόνοι και του τοπικού Τύπου, ο οποίος στην πλειοψηφία των δημοσιευμάτων του κάνει λόγο για "ολιγάριθμους φοιτητές που έχουν αυτοτιτλοφορηθεί `πολιτιστικές ομάδες'", καυτηριάζει το γεγονός ότι η κατάληψη έγινε ..."κατά τρόπο αυθαίρετο και χωρίς κάν ένα μανδύα νομιμότητας" και απαιτεί την άμεση επέμβαση των αρχών, προκειμένου "να τεθεί επιτέλους τέρμα στο καθεστώς της ασυδοσίας που επικρατεί στο χώρο των ΑΕΙ, όπου κάθε μικρομέγαλη ομάδα κάνει 'ό,τι της καπνίσει'". Γέλιο προκαλούν, τέλος, οι φοβερές αποκαλύψεις με τις οποίες τα εν λόγω λαγωνικά προσπαθούν να πείσουν το κοινό τους για την επικινδυνότητα της φοιτητικής πρωτοβουλίας. Εκτός από διάφορες νεφελώδεις αναφορές σε "στέκι κατά τα πρότυπα των Εξαρχείων", ξεσκεπάζονται προσεκτικά τα νήματα μιας ευρύτερης συνωμοσίας: "ελέχθη -και φαίνεται ότι είναι αληθές- ότι στην εν λόγω κατάληψη είχαμε και συνεργεία ευάριθμων πανεπιστημιακών", ενώ παράλληλα εκφράζονται φόβοι για "συμπαράσταση των φοιτητών των Χανίων, ορισμένοι από τους οποίους έχουν θεαθεί στο υπό κατάληψη κτίριο, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες της διοίκησης"!

Η ψηφοφορία

Παρά τις αντιδράσεις, ωστόσο, η υπόθεση έμελλε να αποδειχθεί εξαιρετικά δημοφιλής στους άμεσα ενδιαφερόμενους -τα ίδια τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας του Ρεθύμνου. Στις 20 Μαΐου, η γενική συνέλευση των φοιτητών της πόλης υπερψηφίζει με συντριπτική πλειοψηφία (287 έναντι 117) την πρόταση των Πολιτιστικών Ομάδων, που υποστηρίζεται από διάφορα συνδικαλιστικά σχήματα της ανεξάρτητης αριστεράς, υπέρ της κατάληψης του επίμαχου κτιρίου.
Πρόκειται για μια απόφαση που όχι μόνο προσφέρει πλήρη συνδικαλιστική κάλυψη στο εγχείρημα, αλλά αποτελεί και ενδιαφέρουσα ένδειξη για τις νέες τάσεις στο φοιτητικό σώμα: εναντίον του στεκιού είχαν ταχθεί, σε πλήρη σύμπνοια μεταξύ τους, οι κομματικές παρατάξεις του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, κατεβάζοντας μάλιστα και κοινή αντιπρόταση! Λίγες μέρες αργότερα, υπέρ του στεκιού θα αποφανθεί ομόφωνα και η ad hoc τετραμελής επιτροπή που σύστησε η Σύγκλητος για τη μελέτη του "προβλήματος". Ακόμα και στις τοπικές εφημερίδες, κάποιες θετικές γνώμες άρχισαν να δημοσιεύονται από συντάκτες που ήρθαν σε επαφή με την πολιτιστική δημιουργία των φοιτητών: συζητήσεις με συγγραφείς για τα βιβλία τους, έκθεση φωτογραφίας, προβολές ταινιών, μουσικές βραδιές, ενεργός συμμετοχή στο τοπικό "Αναγεννησιακό Φεστιβάλ"... Στα σχέδια για το μέλλον περιλαμβάνεται η διοργάνωση μαθημάτων ενισχυτικής διδασκαλίας από φοιτητικές ομάδες σε συνεργασία με τους δασκάλους και τους Συλλόγους Γονέων και Κηδεμόνων, καθώς και η διεξαγωγή ερευνητικών προγραμμάτων πάνω σε τοπικά προβλήματα.
Πίσω όμως, είχε και ο εκσυγχρονισμός την ουρά. Στις 26 Ιουνίου, ειδική συνεδρίαση της Συγκλήτου στο Ηράκλειο αποφασίζει, με ψήφους 15 έναντι 8 και 2 αποχές (σε συνολικό αριθμό 46 μελών), να εγκρίνει πρόταση της πρυτανείας να νοικιαστεί το μήλο της έριδος σε δημόσια υπηρεσία ("πιθανότατα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης", γράφουν οι εφημερίδες). Υπέρ της πρότασης ψήφισαν κυρίως πανεπιστημιακοί του Ηρακλείου καθώς και 2 φοιτητές, εκπρόσωποι της ΠΑΣΠ (κατά παράβαση της πάγιας πρακτικής, που θέλει τους φοιτητικούς εκπροσώπους να δεσμεύονται από την ήδη εκφρασμένη βούληση των γενικών συνελεύσεων).
Το επόμενο βήμα σημειώνεται τον Αύγουστο, με την ανακοίνωση της υπογραφής ενός συμφωνητικού για τη μίσθωση του κτιρίου στη Νομαρχία Ρεθύμνου. Το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας δεν ανακοινώνεται, ενώ γίνεται γνωστό πως το ύψος του μισθώματος θα καθοριστεί μετά τις αλλαγές που η Νομαρχία μελετά να επιφέρει στο κτίριο. "Είναι φανερό", καταγγέλλει στις 30/8 η Συντονιστική Επιτροπή του στεκιού, "ότι αυτή η εσπευσμένη πρωτοβουλία αποτελεί απλά μια προσπάθεια της Πρυτανείας να κλείσει το θέμα, μεταβιβάζοντας όχι μόνο το κτίριο αλλά και τις δικές της ευθύνες στον Νομάρχη, ο οποίος αναλαμβάνει τη βρώμικη δουλειά. Το Πανεπιστήμιο δεν `αξιοποιεί' ένα άδειο, άχρηστο κτίριο. Στην ουσία ξεπουλάει τους ίδιους τους φοιτητές του, ξεπουλάει ουσιαστικές και πολύτιμες λειτουργίες του"... Τις αμέσως επόμενες μέρες, συνεργεία των αρμόδιων υπηρεσιών θα κόψουν, ύστερα από εντολή του Νομάρχη, τις παροχές ηλεκτρικού ρεύματος και νερού, σε μια οφθαλμοφανή προετοιμασία της τελικής εκκαθάρισης.

Με κεράκια

Η υπόθεση, ωστόσο, κάθε άλλο παρά μπορεί να θεωρηθεί ότι έκλεισε. Οχι μόνο γιατί οι πεισματάρηδες φοιτητές εξακολουθούν να λειτουργούν το στέκι τους, έστω και με κεριά, λυχνάρια και λάμπες θυέλλης. Αλλά και γιατί η εμμονή τους αυτή κερδίζει συμμάχους. Αρκετές δεκάδες πανεπιστημιακοί της Κρήτης έχουν ήδη υπογράψει ένα κείμενο συμπαράστασης, ενώ την υποστήριξή τους έχουν εκδηλώσει δημόσια και τοπικοί πολιτευτές όπως ο αντιδήμαρχος Β.Στεφανάκης, ο υποψήφιος δήμαρχος Ν.Γληνιάς, και οι υποψήφιοι νομάρχες Μ.Γρηγοράκης και Γ.Φωτάκης. Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η στάση των εκφραστών της κοινής γνώμης. Ενθουσιαμένος από τη βραδυά κλασικής κιθάρας που παρακολούθησε στο στέκι, ένας τοπικός δημοσιογράφος θα συγχαρεί τις αρχές για την αθέλητη συμβολή τους στην επιτυχία της: "Κρίμα που δεν είσαστε κ. νομάρχα, κρίμα που λείπατε κυρία Πρύτανη", γράφει ειρωνικά στα `Ρεθεμνιώτικα Νέα' (4/9), "εμείς πάντως σας ευχαριστούμε γιατί `κατόπιν ενεργειών σας' απολαύσαμε μια τέτοια κατανυκτική ατμόσφαιρα"...
 

Δυο λογικές για το πανεπιστήμιο

Υπάρχουν δυο αντίθετες λογικές για τη λειτουργία του πανεπιστημίου στο Ρέθυμνο. Σύμφωνα με την πρώτη, οι φοιτητές είναι παθητικοί πελάτες διπλής χρήσης: πελάτες απ' τη μια της πανεπιστημιακής "επιχείρησης", πελάτες από την άλλη της "οικονομικής ζωής της πόλης". Σύμφωνα με τη δεύτερη, οι φοιτητές είναι πολίτες αυτής της πόλης, με ενεργό ρόλο στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Η πανεπιστημιακή κοινότητα, και μάλιστα των λεγόμενων ανθρωπιστικών σχολών, δεν είναι αποκλεισμένη στο αποστειρωμένο "campus" της, αλλά μέσα από πολύμορφες πρωτοβουλίες διαχέεται στην κοινωνία, την εμπλουτίζει και εμπλουτίζεται απ' αυτήν.
Στην προκειμένη διαμάχη φανερώνεται ανάγλυφα αυτή η σύγκρουση λογικών. Για τους μεν, το πανεπιστήμιο έχει ένα κτίριο που δεν το χρειάζεται (γιατί δεν χρειάζεται τέτοια επαφή με την πόλη) και πρέπει να το "αξιοποιήσει" οικονομικά. Για τους δε, το κτίριο αυτό θα μπορούσε να γίνει η βάση για την αυτοοργάνωση και αυτενέργεια των φοιτητών και να φέρει πιο κοντά το πανεπιστήμιο με την πόλη.
Οι δύο αυτές αντιλήψεις έδωσαν δείγματα γραφής με ανάλογες πρακτικές. Η διοίκηση του πανεπιστημίου προσπαθεί όπως-όπως (και μάλιστα σε αντίφαση με τον οικονομισμό που προβάλλει) να ξεφορτωθεί το κτίριο, εκχωρώντας το στον κ. Νομάρχη, ο οποίος, σε μια προεκλογική επίδειξη πυγμής αναλαμβάνει τη βίαιη εκδίωξη των φοιτητών από το κέντρο της πόλης. Τα μέλη των φοιτητικών Πολιτιστικών Ομάδων, κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες, προσπαθούν να υλοποιήσουν παραδειγματικά το όραμά τους, και καταφέρνουν πολλά. Πιστεύω ότι ακόμα και η πρυτανεία θα καταλάβει ότι πρέπει να αλλάξει στάση, γιατί ήδη η διαχειριστική λογική ηττήθηκε στην πράξη.

Παρασκευάς Ματάλας
(μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Στεκιού)
 

(Ελευθεροτυπία, 12/9/1998)

www.iospress.gr