Συμπτώματα μολυσματικού ρατσισμού
 


"Ο αποκλεισμός των μεταναστών που πάσχουν από 'μολυσματική νόσο', είναι ένδειξη του ρατσισμού στα μυαλά των εμπνευστών των Προεδρικών Διαταγμάτων"
       
(Παναγιώτης Γιούλης, "ΕΠΟΧΗ", 22.2.1998)

Στις 28 του περασμένου Νοεμβρίου τέθηκαν -μετά από πολύμηνη κυοφορία- σε ισχύ τα Προεδρικά Διατάγματα για τη "νομιμοποίηση των αλλοδαπών", που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Από την πρώτη κιόλας μέρα εφαρμογής της πολυδιαφημισμένης ιδέας, ακόμα και οι πιο καλοπροαίρετοι αντιλήφθηκαν ότι τίποτα δεν πάει καλά με την εφαρμογή του μέτρου. Δεν ήταν μόνο η τυραννία που ασκούν οι "γραφειοκρατικές αγκυλώσεις" και η βαρεμάρα (ή η ανεπάρκεια) των υπαλλήλων του ΟΑΕΔ και των άλλων εμπλεκομένων υπηρεσιών -οι οποίοι είδαν να καταφτάνουν "απειλητικά' στα γκισέ τους χιλιάδες άνθρωποι από το "πουθενά". Ηταν, κυρίως, τα δομικά σφάλματα των Προεδρικών Διαταγμάτων, που είχαν εγκαίρως επισημανθεί από τις μεταναστευτικές οργανώσεις, τις ενώσεις ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων, και την Αριστερά.
Ηδη από τις αρχές του χρόνου το "Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών", είχε καταγγείλει ότι συνεχίζονται, με αμείωτη ένταση, οι συλλήψεις, οι δίκες και οι απελάσεις των μεταναστών "για παράνομη εργασία"! Ο Γραμματέας του Δικτύου, Χριστόφορος Παπαδόπουλος, θυμίζει ότι ο εξαρχής αποκλεισμός ανθρώπων επειδή έχουν καταδικαστεί σε ποινή πάνω από τρεις μήνες, ή έχουν απελαθεί στο παρελθόν, ή πάσχουν από "μολυσματική νόσο", κατέγραφε μια απαράδεκτη αντιδημοκρατική και ρατσιστική πρόθεση. Αν προσθέσουμε και τα υπόλοιπα θεσμοθετημένα καψόνια στα οποία υποβάλλονται οι μετανάστες (κάτι απίθανα πιστοποιητικά, που οι περισσότεροι δεν θα καταφέρουν ποτέ να εξασφαλίσουν -ανάμεσά τους και τα ασφαλιστικά ένσημα), μπορούμε να έχουμε πιο πλήρη την εικόνα του δήθεν ευεργετικού μέτρου της "Ασπρης Κάρτας".

Εξευτελισμοί

Ανάμεσα στους πολλούς εξευτελισμούς που υφίστανται οι μετανάστες στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν το "μαγικό χαρτί" (που σημειωτέον θα ισχύει μόνο έως το τέλος του 1998), ξεχωρίζει η υποχρέωσή τους να λάβουν από τα κρατικά νοσοκομεία ή τα Κέντρα Υγείας, πιστοποιητικό ότι "δεν πάσχουν από μολυσματική νόσο που αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία". "Η συγκεκριμένη διάταξη του Π.Δ. 358/1997, άρθρο 2 παρ. ε, δημιούργησε χάος και, παρά τις βελτιωτικές επεξηγήσεις του υπουργείου Υγείας, οι ταλαιπωρία των μεταναστών συνεχίζεται", μας λέει ο κ. Παπαδόπουλος. "Να φανταστείτε ότι στην αρχή κάποια νοσοκομεία ζητούσαν λεφτά για τις εξετάσεις, ενώ σε κάποια άλλα έδιωχναν τους ανθρώπους επειδή δεν υπήρχαν οι σχετικές εγκύκλιοι".
Οπως εύκολα υποψιάζεστε, τα νοσοκομεία εξέταζαν -όπως θέλει και το στερεότυπο- τους μετανάστες, κυρίως, για ηπατίτιδες, AIDS και φυματίωση. Η πρώτη εγκύκλιος του Κώστα Γείτονα (582/9.1.1998) απαιτούσε τη σύνταξη πλήρους Ιστορικού και Αντικειμενική Εξέταση των μεταναστών: Από την αρτηριακή πίεση και τα δερματικά, ως τη βλεννόρροια ή τον σακχαρώδη διαβήτη! Μόνο όταν κάποιοι γιατροί, μαζί με τις οργανώσεις υποστήριξης των μεταναστών, διαπίστωσαν ότι τα πάρα πάνω "νοσήματα" δεν μπορεί να συνιστούν λόγο αποκλεισμού κανενός πολίτη από την αγορά εργασίας, άρχισε να πιέζεται το υπουργείο Υγείας.
Ετσι στις 5.2.1998, η Επιτροπή Επιδημιολογίας του Κέντρου Ειδικών Λοιμώξεων με παρόντα τα μέλη της Τζ. Κουρέα-Κρεμαστινού, Β. Καλαποθάκη, Α. Χατζάκη, Π. Τουλούμη και Κ. Πολίτη, αποφάσισε ότι:
"Το πνεύμα και η πρακτική των προγραμμάτων ελέγχου περιλαμβάνει την αντιμετώπιση σημαντικών από πλευράς δημόσιας υγείας λοιμωδών νοσημάτων, τα οποία μεταδίδονται κυρίως αερογενώς ή/και με τον κοινό καθημερινό συγχρωτισμό. Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος τέτοιων νοσημάτων είναι η φυματίωση. Ο έλεγχος για λοιμώδη νοσήματα με μακρό χρόνο επωάσεως των κλινικών επιπλοκών της χρόνιας νόσου, όπως η Ηπατίτιδα Β, Ηπατίτιδα C, δεν συνιστάται αφού δεν μεταδίδονται αερογενώς ή/και με τον καθημερινό συγχρωτισμό. Επιπλέον, ο έλεγχος για Ηπατίτιδες δημιουργεί περιττή ζήτηση υπηρεσιών υγείας ενώ επιπλέον δεν υπάρχει σχετική σύσταση από διεθνείς οργανισμούς. Οσον αφορά στη λοίμωξη HIV (AIDS), σύμφωνα με τις συστάσεις διεθνών οργανισμών, όπως η ΠΟΥ, η Ανώτατη Επιτροπή για τους Πρόσφυγες των Ηνωμένων Εθνών και το πρόγραμμα για το AIDS των Ηνωμένων Εθνών, η εξέταση για αντισώματα HIV δεν πρέπει να περιλαμβάνονται στους ελέγχους των αλλοδαπών για χορήγηση πιστοποιητικού υγείας".


Πρώτα η θεραπεία


Στη συνέχεια, το έγγραφο του Κέντρου Λοιμώξεων, απαντώντας σε ερωτήματα νοσοκομείων και άλλων υπηρεσιών, επιβεβαιώνει το μέγεθος της αυθαιρεσίας στην οποία ενεπλάκησαν και εξευτελίστηκαν χιλιάδες άνθρωποι, τις προηγούμενες βδομάδες: "Σε απάντηση ερωτήματος για χορήγηση πιστοποιητικού υγείας, ότι οι αλλοδαποί δεν πάσχουν από μολυσματική νόσο που αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, ενώ έχει διαπιστωθεί εργαστηριακώς ότι είναι φορείς HBV, HCV και HIV, η Επιτροπή πιστεύει ότι η θετικότητα δεν εμποδίζει τη χορήγηση του αναφερόμενου πιστοποιητικού και η περαιτέρω αντιμετώπιση των ατόμων αυτών πρέπει να είναι σύμφωνη με τα ισχύοντα σε ημεδαπούς με αντίστοιχα ευρήματα. Σε απάντηση του ερωτήματος του ΟΑΕΔ εάν είναι αποδεκτά πιστοποιητικά που έχουν εκδοθεί με την προσθήκη 'φορέας Ηπατίτιδας Β', η Επιτροπή προτείνει ότι θα πρέπει να είναι αποδεκτά από τον ΟΑΕΔ".
Για όσους δε έχουν ακόμα απορίες για την τύχη των πασχόντων, η Επιτροπή αποφαίνεται σαφώς: "Η Επιτροπή Επιδημιολογίας ομόφωνα συμφωνεί ότι είναι απολύτως αναγκαία η έκδοση νέας ερμηνευτικής εγκυκλίου, η οποία θα καθορίζει το πνεύμα και το πλαίσιο στο οποίο θα πρέπει να αφορά το νέο πιστοποιητικό υγείας, όπως επίσης και να εξιδικεύει τη λύση ορισμένων προβλημάτων, τα οποία είναι πιθανό να προκύψουν, όπως η αντιμετώπιση και ο περαιτέρω έλεγχος των ατόμων, τα οποία θα βρεθούν ως πάσχοντες από νόσημα που μεταδίδεται αερογενώς".
Πραγματικά, λίγες μέρες αργότερα, ο Γενικός Διευθυντής Υγείας του υπουργείου, Γ. Παπουτσάκης, στέλνει το υπ' αριθ. 64/11.2.1998, έγγραφο προς όλα τα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας. Αφού δεχτεί την άποψη του Κέντρου Ειδικών Λοιμώξεων, ότι ως "μολυσματική νόσος νοείται η φυματίωση", ακολούθως ζητά (αν όχι και τόσο ρητά) τη θεραπεία και πάντως όχι την απέλαση του μετανάστη: "Σε περίπτωση διάγνωσης ενεργού φυματίωσης, απαιτείται ιατρικώς βεβαιωμένη θεραπεία της, προκειμένου να εκδοθεί το πιστοποιητικό για Κάρτα προσωρινής άδειας παραμονής ".

 

 

Ανευθυνότητα, ημιμάθεια, ρατσισμός

Η απαράδεκτη -αλλά και πολυέξοδη για τις υπηρεσίες υγείας- ταλαιπωρία των μεταναστών ξεκίνησε με το Π.Δ.358 (ΦΕΚ 240/29.11.1997), το οποίο -αν και δεν συνυπογράφεται από τον υπουργό Υγείας- δικαιωματικά θα μπει στα βιβλία Κοινωνικής Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας ως κλασικό παράδειγμα του πώς ο συνδυασμός ανευθυνότητας με την ημιμάθεια των θεσμικών (ή μη) συμβούλων της διοίκησης, προκαλεί ένα εκρηκτικό μίγμα αθλιότητας που ανατροφοδοτεί το ρατσισμό. Οι διαστάσεις της επιχείρησης αυτής πολλαπλασιάζονται στην περιφέρεια, όπου με βάση και την αρχική ασάφεια περί "μολυσματικών νόσων", οι μετανάστες παραδίδονται στις αυθαίρετες ερμηνείες των υπηρεσιών όπου κατά περίπτωση εκφράζονται οι ρατσιστικές αντιλήψεις, η διαμεσολαβητική ευελιξία ή και ο ανθρωπισμός των επαγγελματιών της υγείας.
Σήμερα είναι αποδεκτό, ακόμη και από τους ίδιους τους συντάκτες του περί "μολυσματικών νόσων" Προεδρικού Διατάγματος -με πρόσφατες διορθωτικές εγκυκλίους του υπουργείου Υγείας- ότι όχι μόνον δεν τεκμηριώνεται η υποχρεωτική εξέταση των μεταναστών για AIDS, ηπατίτιδες κ.λπ, αλλά ότι αποτελεί και ποινικά κολάσιμη παραβίαση κατοχυρωμένων δικαιωμάτων, για την οποία έχουν κάθε δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη οι θιγέντες-απελαθέντες για λόγους υγείας.
Η μετακίνηση πληθυσμών είναι μια πραγματικότητα που χαρακτηρίζει την ιστορική περίοδο που διανύουμε, πραγματικότητα που θα ξεπεραστεί όχι με κατασταλτικά μέτρα και κλείσιμο των συνόρων -τα οποία δεν είναι μόνον απάνθρωπα, αλλά και αναποτελεσματικά- αλλά με την άρση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών αιτίων που την προκάλεσαν. Είναι αυτονόητο ότι μαζί με τους πληθυσμούς μετακινούνται και λοιμώδη νοσήματα, ιδιαίτερα δε αυτά που ευνοούνται από τις εξαθλιωμένες συνθήκες διαβίωσης. Σε αντίθεση όμως με τις θεωρούμενες από το star system της ημιμάθειας (AIDS και ηπατίτιδες), το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα είναι η εξάπλωση της φυματίωσης, όχι ειδικά για τους μετανάστες, αλλά γενικά σ' όσους ζουν στο περιθώριο.
Οπως πολύ ξεκάθαρα ορίζουν οι οδηγίες των διεθνών οργανισμών (ΠΟΥ "Communicable diseases won't stop at border crossing", 2.12.1997) υπάρχει επείγουσα ανάγκη εφαρμογής συγκεκριμένων μέτρων, με στόχο την πρόληψη αλλά και τη φροντίδα όσων πάσχουν. Απαιτείται λοιπόν η ανάπτυξη υπηρεσιών προληπτικών παρεμβάσεων, αποσυνδεδεμένων όμως από τη διαδικασία έγκρισης της παραμονής και εργασίας στη χώρα. Στη θέση των αντιδεοντολογικών, ρατσιστικών και σπάταλων υποχρεωτικών εξετάσεων (π.χ για το AIDS) είναι απαραίτητη η ενημέρωση στη γλώσσα του μετανάστη για την πρόληψή του (χρήση προφυλακτικών), ενώ η εξέταση για τη φυματίωση χρειάζεται όχι για την απαγόρευση εισόδου (γιατί τότε θα μπει ως λαθρομετανάστης), αλλά για τη θεραπεία του ίδιου και του περιβάλλοντός του. Αντιστοίχως είναι απαραίτητος ο εμβολιασμός του πληθυσμού για τις κύριες νόσους για τις οποίες θα έπρεπε να είναι εμβολιασμένος και ο "γηγενής" πληθυσμός.
Ο ρατσισμός και η εθνικιστική μισαλλοδοξία -όπως διδάσκει και η ιστορία- έχουν ως απαραίτητο θρεπτικό υλικό την ημιμάθεια και την ανευθυνότητα. Η κεντρική διοίκηση στη χώρα μας ήρθε να μας το επιβεβαιώσει με τον πιο τραγικό τρόπο. Ακόμη όμως πιο εντυπωσιακό και απαισιόδοξο είναι το φαινόμενο της χιονοστιβάδας στην έμπρακτη ανευθυνότητα που ακολούθησε στις περιφερειακές υπηρεσίες με αποτέλεσμα τη διόγκωση του ρατσισμού και της αθλιότητας. Παρόλα αυτά όμως οι εκφρασθείσες αντιστάσεις -λίγες αλλά αξιόλογες- και η κατακραυγή που προκλήθηκε, τόσο σε επιστημονικό όσο και κοινωνικό επίπεδο, συνέβαλαν στη σημαντική βελτίωση των οδηγιών που ισχύουν σήμερα.

Αλέξης Μπένος
(Επίκουρος Καθηγητής Υγιεινής και Κοινωνικής Ιατρικής ΑΠΘ)
Βασίλης Γ. Κιοσές
(Λοιμωξιολόγος)

 

(Ελευθεροτυπία, 28/2/1998)

 

www.iospress.gr