"Γιατί δώσαμε τα λεφτά μας στον Τροχανά" 
 


Το κείμενο που ακολουθεί έχει συνταχθεί από πολίτες που επένδυσαν στον όμιλο SόΕ από το 1991. Για πρώτη φορά, τα ίδια τα μέλη του ιδιότυπου αυτού ομίλου περιγράφουν τους λόγους που πείστηκαν να επενδύσουν τα χρήματά του στις εταιρείες του κ. Τροχανά, αναφέρονται στις υποσχέσεις που τους δόθηκαν και στην τελική διάψευση.


Την πρώτη επαφή με τον SόΕ, την είχαμε στα τέλη του '91. Με την παρότρυνση κάποιων φίλων, ζητήσαμε να γνωρίσουμε από κοντά μια νέα επιχειρηματική προσπάθεια, που παρουσιαζόταν ως πρωτοποριακή. Δεν ήταν τόσο οι υποσχέσεις ή οι δεσμεύσεις που κέντρισαν το ενδιαφέρον μας, όσο η αίσθηση που επιμελώς μας παρουσιάστηκε, της συντροφικότητας και της ισότιμης (σχεδόν συνωμοτικής) συνεργασίας.
Συνεννοηθήκαμε μεταξύ μας και σαν μια παρέα πια ξεκινήσαμε για να απαιτήσουμε άμεση επαφή με την "υπόθεση", που μας είχε κεντρίσει το ενδιαφέρον. Φτάνοντας στα γραφεία, στη γωνία Πεταλά και Βαλαωρίτη στη Νέα Χαλκηδόνα, μας γεννήθηκαν κάποιες πρώτες επιφυλάξεις. Χωρίς κανένας μας να το ομολογήσει, ξέραμε όλοι από κοινού, μέσα μας, ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ενα παλαιό κτίριο, σε χρώμα κεραμιδί, σε μια περιοχή που σε τίποτα δεν θύμιζε "επιχειρηματικό κέντρο", μια πρόσοψη που σου 'δινε την εντύπωση μεγάλων αποθηκών, ήταν εικόνες τελείως διαφορετικές από αυτές που περιμέναμε ν' αντικρύσουμε. Τα γραφεία του SόΕ, βρίσκονταν στον πρώτο όροφο του κτιρίου. Μόλις ανοίξαμε την πόρτα και μπήκαμε μέσα, η επιφυλακτικότητα και η απογοήτευση, αντικαταστάθηκαν αμέσως από ελπίδες και ενθουσιασμό.

Ο "προσηλυτισμός" μας

Τραπέζια τεράστια γεμάτα κόσμο, συζητήσεις γεμάτες ένταση και παλμό, μια γραμματεία σε διαρκή εγρήγορση, υπάλληλοι και κόσμος σε μια συνύπαρξη δυναμική και παθιασμένη, πρόσωπα γεμάτα ελπίδες και λαχτάρα, συνέθεταν ένα σκηνικό που έπειθε ότι κάτι σπουδαίο συμβαίνει. Σαν να μοιράζονταν όλοι κάποιο μεγάλο μυστικό, σαν να 'ταν όλοι αντιμέτωποι με μια σπουδαία πρόκληση. Οι επικεφαλής του ομίλου -ο εμπνευστής και οι στενοί συνεργάτες του- ήταν η ψυχή των διαδικασιών που ξετυλίγονταν μπροστά μας. Ηταν τόσο εμφανής η παρουσία τους, που μπορούσες να τους ξεχωρίσεις, χωρίς καν να τους γνωρίζεις. Επισκέπτονταν όλα τα τραπέζια, παρενέβαιναν στις συζητήσεις, ανέβαζαν τους τόνους και το ενδιαφέρον εκεί που 'δείχνε πεσμένο, κατεύναζαν τα πνεύματα εκεί που 'μοιαζαν ιδιαίτερα οξυμένα, ήταν πανέτοιμοι για κάθε είδους διευκρίνιση ή αντιπαράθεση απ' οπουδήποτε τους ζητηθεί. Εμοιαζαν σίγουροι και πλήρως εξοπλισμένοι με επιχειρήματα και γνώσεις και σε απόλυτο βαθμό ταυτισμένοι με το σύνολο των εργασιών που φιλοξενούσαν τα γραφεία τους.
Ειδικά ο πρόεδρος και εμπνευστής του SόΕ σε άφηνε άναυδο με την ενεργητικότητά του. Ηταν, κυριολεκτικά, ομοτράπεζος, μ' όλους τους παρευρισκόμενους. Οι κεραίες του σε πλήρη εγρήγορση, συνελάμβαναν καθετί που συνέβαινε, σε μιά αίθουσα 1.000 τ.μ. Εκεί που τον έβλεπες σ' ένα τραπέζι, να δίνει τα φώτα και τις συμβουλές του, πριν καν προλάβεις ν' ανασάνεις, τον έβλεπες αντιδιαμετρικά απέναντι, εκτελώντας τον ίδιο ακριβώς ρόλο. Η παρέα μας έτυχε εξαιρετικών περιποιήσεων και διευκολύνσεων από την πρώτη κιόλας στιγμή. Είχαμε το προνόμιο, ο ίδιος ο αντιπρόεδρος του ομίλου να αναλάβει προσωπικά τη διαφώτισή μας. Και, φυσικά, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οι επισκέψεις και παρεμβάσεις του προέδρου ήταν κάτι παραπάνω από συχνές. Εκείνο που είχε ιδαίτερο ενδιαφέρον και διαφοροποιούσε το όλο συμβάν, από μια συνήθη επιχειρηματική διαδικασία, ήταν το ιδεολογικό περίβλημα στα πάντα και η ατμόσφαιρα προσηλυτισμού.
Πριν ξεκινήσει την οποιαδήποτε επιχειρηματολογία, ο αντιπρόεδρος του SόΕ αφοσιώθηκε στο να μας περιγράψει τον κοινωνικό, ιδεολογικό, σχεδόν επαναστατικό χαρακτήρα του ομίλου. Σαν να μην ήταν το κέρδος πρώτιστο ενδιαφέρον, όσο η ισονομία, η συμμετοχικότητα και η δίκαιη κατανομή του πλούτου! Ολοι μαζί -μας ανακοινώθηκε- θα μπορούσαμε να πετύχουμε αποτελέσματα, ν' ανατρέψουμε το επιχειρηματικό status, να βάλουμε το θεμέλιο (αργότερα έτσι ονομάστηκε και μια εταιρεία του SόΕ) της νέας επιχειρηματικής θρησκείας. Οσο για τους προσηλυτιστές, σ' όλες τις εξάρξεις της κουβέντας, αυτόκλητοι, παθιασμένοι, ενθουσιώδεις, εμφανίζονταν διάφοροι επικεφαλής, έδιναν χρώμα στη συζήτηση, επικροτούσαν ο ένας τον άλλο σε κάθε προπαγανδιστική αποστροφή, ταύτιζαν δε τους εαυτούς τους με μάς, τους προσηλυτιζομένους σε κάθε προβληματισμό ή ερώτηση. Μπροστάρης, σ' όλα αυτά, πάντοτε, ο πρόεδρος. Μας δόθηκε η εντύπωση ότι, στην ουσία, ανταλλάσσαμε γνώμες και πληροφορίες με κοινή μας βάση, μια απροσδιόριστη ιδεολογική ταύτιση. Κάποια στιγμή η ενημέρωσή μας κατέληξε στο "δια ταύτα", μ' άλλα δηλαδή λόγια στην πιθανή απόδοση της επένδυσής μας και φυσικά στις προδιαγραφές της. Τα νούμερα που ακούσαμε ξεπέρναγαν και την πιο τρελή φαντασία. Πενήντα και εκατό φορές πάνω θα απέδιδε η επένδυσή μας, μέσα σε μια πενταετία, χωρίς το παραμικρό ρίσκο.


Οι μεγάλες υποσχέσεις

Στις πλέον καχύποπτες ερωτήσεις, που αφορούσαν πιθανές αδυναμίες, η απάντηση ήταν στερεότυπη. Το πολύ, πολύ -μας έλεγαν- το κεφάλαιό μας, οι νόμιμοι τόκοι, συν μια προσαύξηση από την υπεραξία μιας έκτασης 10 χιλιάδων στρεμμάτων στην Κρήτη (αργότερα αποδείχθηκαν 700), θα μας αποδίδονταν όποια στιγμή το ζητούσαμε, μετά την πάροδο μιας πενταετίας. Τα ποσά που μάς ζήτησαν δεν ήταν υπέρογκα. Η ελάχιστη μερίδα ήταν 200.000 δρχ, υπήρχε δε ένα άνω κατώφλι ενός εκατομμυρίου (εκέινη την εποχή) που δεν μπορούσε να ξεπεραστεί, μια και αντέβαινε στην φιλοσοφία και τον λαϊκό χαρακτήρα της επιχείρησης. Κανείς μας δεν πείσθηκε απόλυτα. Θες όμως η φυσική αισιοδοξία, που συνοδεύει κάθε επένδυση, θες η αφέλεια, θες η κοινωνική σχέση με κάποιους από τους προσηλυτιστές μας και η προσωπική εμπιστοσύνη απέναντί τους, η θετική απάντηση ήταν μονόδρομος. Την ανακοινώσαμε επί τόπου. Την αμέσως επόμενη στιγμή, λογιστές, δικηγόροι και μάνατζερ του ομίλου, έπεσαν πάνω μας με χαρτιά, συμφωνητικά και συμβόλαια, για να γίνει επιτόπου η επένδυσή μας. Σχεδόν κανείς, φυσικά, δεν είχε πάνω του τα απαιτούμενα ποσά. Αισθανθήκαμε άσχημα, σχεδόν υπόλογοι. Ζητώντας ευγενικά συγγνώμη, ανανεώσαμε το ραντεβού μας για μια από τις επόμενες μέρες. Πάντως, η ομαδική επίθεση μας έκανε κακή εντύπωση. Ηταν, ίσως, και η αιτία που κάποιοι από τη παρέα μου, αλλαξοπίστησαν, κάποιοι άλλοι δε, επένδυσαν καθυστερημένα.
Εμείς, που γράφουμε το κείμενο, είμαστε αυτοί που τελικά επένδυσαν. Μετά την επένδυσή μας, η στάση των ανθρώπων του SόΕ άρχισε να διαφοροποιείται. Δεν υπήρχε πια καμιά αναγκαιότητα να μοιραστούμε επιχειρηματικές-επενδυτικές σκέψεις. Ως εκ θαύματος, όλα αυτά θεωρήθηκαν δεδομένα, σχεδόν κεκτημένα. Ο σοφός πρόεδρος και το επιτελείο του θα τα πραγματοποιούσαν προς όφελός μας. Εμείς θα 'πρεπε να βοηθήσουμε από το δικό μας μετερίζι. Εμείς, θα 'πρεπε να γίνουμε προσηλυτιστές, κατ' εικόνα και ομοίωση, αυτών που μας μύησαν στη μεγάλη ιδέα. Εμείς, θα 'πρεπε να αποτελέσουμε το "θεμέλιο" της επιχείρησης. Η επιτυχία του οικοδομήματος θα ήταν η επιβράβευση των προσπαθειών μας. Και εκτός απ' αυτή, επιπλέον κίνητρο, η συμμετοχή μας στην εταιρεία "ΘΕΜΕΛΙΟ" θα μας απέδιδε μετοχές, της ίδιας εταιρείας. Μια μετοχή για κάθε δέκα νέα μέλη που θα γράφαμε, μας είπαν, μετοχή που θα παρουσίαζε εκπληκτικές αποδόσεις. Μας είπαν ακόμα να επιλέγουμε μέλη με κοινωνική επιρροή και οικονομική επιφάνεια -τί αντίφαση, μα την αλήθεια, σε σχέση με τον "κοινωνικό" χαρακτήρα της επιχείρησης που μας πρωτοπαρουσιάστηκε- για να γίνουν και αυτά μέλη της "ΘΕΜΕΛΙΟ", παίρνοντας τη δική μας θέση και "εκτοξεύοντας" εμάς σε υψηλότερες αποδόσεις -μιας και θα καρπωνόμαστε ποσοστά της "εργασίας" τους. Η ακριβής έκφραση, ήταν, ότι θα τους χρεωνόμαστε!
Δεν μας διευκρίνισαν, βέβαια, αν θα τους ενημερώναμε για κάτι τέτοιο. Ηταν περιττό να ρωτήσουμε. Είχαμε την δικιά μας εμπειρία. Εμάς, δεν μας ενημέρωσε ποτέ, κανείς. Επιχειρήσαμε να μιλήσουμε σε κάποιους φίλους για τον SόΕ, χωρίς βέβαια να αντιγράψουμε την φανατισμένη προσέγγιση των προσηλυτιστών μας. Δεν το κάναμε για τις μετοχές της "ΘΕΜΕΛΙΟ", όσο για να πείσουμε μέσα από μια "επικοινωνία χωρίς όρια", τους εαυτούς μας ότι δεν κάναμε λάθος. Κάποιοι, πολύ δικοί μας άνθρωποι, χωρίς ενδοιασμούς, με κριτήριο την προσωπική εμπιστοσύνη, ανταποκρίθηκαν. Κάποιοι άλλοι, ευγενικά αρνήθηκαν. Δεν επιμείναμε πολύ. Εξάλλου, δεν είχαμε και το θάρρος να πλησιάσουμε ανθρώπους εκτός του πολύ στενού μας κύκλου. Δεν πολυπιστεύαμε, μέσα μας, σ' αυτό που κάναμε, και βλέπαμε την ευρύτερη προσέγγιση σαν έκθεση του εαυτού μας. Σε πολύ λίγο καιρό, αποκοπήκαμε οριστικά. Η διάθεσή μας, ήταν να ξεγράψουμε τα χρήματα που επενδύσαμε και να ξεχάσουμε την εμπλοκή μας σ' αυτή την ιστορία.


Μεσσίας ή κοινός απατεώνας;

Οι οχλήσεις των φίλων μάς υποχρέωσαν, 4 χρόνια αργότερα, τότε που πλησίαζε η εποχή της περίφημης διανομής των υπερκερδών, να επανέλθουμε. Τα βρήκαμε όλα διαφορετικά. Οι παλαιοί άμεσοι προσηλυτιστές, ήταν κρυμμένοι σε γραφεία, δυσπρόσιτοι, περιστοιχισμένοι από γραμματείς και υπαλλήλους. Ο πρόεδρος, απόλυτος άρχοντας, ασχολείτο με μεγαλεπήβολους σχεδιασμούς, κυριολεκτικά απρόσιτος στους πάντες. Κάποιοι καινούργιοι μάνατζερ μάς ζήτησαν και άλλα χρήματα! Σε ερώτησή μας, αν η επένδυσή μας έχει καρποφορήσει, μας απάντησαν ότι η εταιρεία δεν είχε παρουσιάσει ισολογισμό. Μας προέτρεψαν να αγοράσουμε καλλυντικά, κάποιας περίεργης μάρκας, και να πουλήσουμε σε φίλους μας πακέτα διακοπών, εξωφρενικά προνομιούχα -μα την αλήθεια. Τους ακούσαμε ευγενικά, κρυφογελάσαμε πικρά και φύγαμε. Ξέραμε πια τελεσίδικα.
Αυτό που δεν ξέρουμε και πολύ θα θέλαμε να μάθουμε, είναι, αν πέσαμε θύματα καλοστημένης απάτης, ή αν -όπως μας είπε ο τελευταίος όψιμος μάνατζερ- "τα μεγάλα συμφέροντα κτύπησαν τον χαρισματικό, μεσσία πρόεδρό μας, ευτυχώς αυτός άντεξε και έστω και με καθυστέρηση, οι υποσχέσεις θα υλοποιηθούν". Ελπίζουμε να συμβεί το δεύτερο. Ετσι θα δικαιωθεί και μέσα μας το ιδεολογικό υπόβαθρο, που αρχικά μας έπεισε να συμμετάσχουμε. Ισως -ποιός ξέρει;- ο Τροχανάς, είναι πραγματική διάνοια, είναι ο εμπνευστής του λαϊκού, ισότιμου, καπιταλισμού. Ισως είναι ο τελευταίος ήρωας και όχι κοινός απατεώνας. Μακάρι!
 

-----------------------------------------
(Το κείμενο συνέταξαν οι Αντώνης Σκορδίλης, Γιώργος Πλεμμένος και συνυπογράφουν οι Β.Σ., Γ.Σ., Β.Κ., Β.Π.).
 

 

(Ελευθεροτυπία, 17/1/1998)

 

www.iospress.gr