Τι ζητούν οι πίθηκοι στη Μακεδονία;
 


"Ο κ. Πουλιανός προσπαθεί να αποδείξει ότι το κέντρο της δημιουργίας του ανθρωπίνου είδους είναι η Μακεδονία"
             
(Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, 29/11/96)

Αυτή τη φορά η κυρία Σουβαλτζή πρέπει ασφαλώς να αισθάνεται ζήλεια. Με ανακοίνωσή του, ο ανθρωπολόγος Αρης Πουλιανός υποστηρίζει ότι εδώ στην Ελλάδα, και μάλιστα στον ευπαθή εθνικό χώρο της Μακεδονίας δεν γεννήθηκε απλώς ο "μεγαλύτερος πολιτισμός της οικουμένης", αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος. Από μια απολιθωμένη κνήμη που ανακαλύφθηκε στην Τρίγλια της Χαλκιδικής, ο κ. Πουλιανός συμπεραίνει ότι πριν από 11.000.000 χρόνια, ο πρώτος Ανθρωπος, το μεταβατικό ον μεταξύ πιθήκου και ανθρώπου γεννιόταν στη χώρα μας.
Η επιστημονική διαδρομή του κ. Πουλιανού στον ελληνικό χώρο είναι κάτι περισσότερο από αμφιλεγόμενη. Οι ανασκαφές του στα Πετράλωνα της Χαλκιδικής έχουν αμφισβητηθεί και η άποψή του ότι το κρανίο που βρέθηκε έχει ηλικία 700.000 χρόνων θεωρείται αστήρικτη. Αυτό δεν τον εμποδίζει να προκαλεί κατά καιρούς εντυπωσιακά πρωτοσέλιδα στον Τύπο, αλλά και να κεντρίζει το ενδιαφέρον των πιο αντίθετων ιδεολογικών ρευμάτων. Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο της περίπτωσης Πουλιανού. Πώς κατάφερε ο αγαπημένος της Αριστεράς, ο Εαμίτης, ο σοβιετοσπουδαγμένος, να αγκαλιάζεται σήμερα από στελέχη και κινήσεις της άκρας δεξιάς και οι μελέτες του να φιγουράρουν στις βιτρίνες όλων των φασιστικών βιβλιοπωλείων;
Η "βασική" μελέτη του Πουλιανού που υπήρξε πριν τη δικτατορία το "ανθρωπολογικό ευαγγέλιο" της Αριστεράς ("Η προέλευση των Ελλήνων", πρώτη έκδοση 1960), ήταν από τα πρώτα βιβλία που ανατυπώθηκαν επί δικτατορίας (1968), και θεωρείται σήμερα η πεμπτουσία της εθνικιστικής σκέψης. Σ' αυτήν ανατρέχουν οι επίσημοι θεωρητικοί του νεοελληνικού φασισμού Γεωργαλάς και Πλεύρης για να στηρίξουν την άποψή τους ότι η "ελληνική φυλή" υπήρξε η φυλή των εκλεκτών.
Ο κ. Πουλιανός θα έχει δίκιο να ισχυριστεί ότι δεν φταίει ο ίδιος, εφόσον ελάχιστα στοιχεία έχει τροποποιήσει στο βιβλίο του. Αφαίρεσε βέβαια τις αναφορές σε μαρξισμούς και Σοβιετικές Ενώσεις. Ο "αναγνωρισμένος μαρξιστής" Γιάννης Κορδάτος (σελ. 16 της πρώτης έκδοσης) μεταβλήθηκε σε "γνωστό ιστορικό" και η "σοβιετική" ανθρωπολογία (σελ. 17) έγινε "σύγχρονη". Οσο για το τσιτάτο του Στάλιν που ορίζει τι είναι έθνος (σελ. 19), αυτό υιοθετήθηκε πλήρως από τον συγγραφέα και έμεινε σαν δική του σκέψη, με παράλειψη της ενοχλητικής παραπομπής.
Το βιβλίο στηρίζεται σε μια παρωχημένη εκδοχή της φυσικής ανθρωπολογίας που συγκρίνει δεκάδες μετρήσιμα στοιχεία της ανθρώπινης μορφής και εξάγει συμπεράσματα για την εξέλιξη των "φυλών", τις διασταυρώσεις και τις ιστορικές μετακινήσεις τους. Πρόκειται για τη μεθοδολογία που οδηγεί στην καλύτερη περίπτωση σε μηχανιστικές αναλύσεις τύπου Λομπρόζο και στη χειρότερη καταλήγει σε "ποιοτική" κατάταξη των φυλών, γνωστή απ' τον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό. Είναι κατά συνέπεια κατανοητή η γοητεία που ασκεί αυτή η συλλογιστική στο κοινό των σύγχρονων ακροδεξιών. Πολύ περισσότερο που η κατάληξη του κ. Πουλιανού είναι "εθνικώς συμφέρουσα". Από τις μετρήσεις της μύτης, του στόματος, του αυτιού, του οφθαλμού, κλπ, ο Πουλιανός συμπεραίνει ότι οι σημερινοί κάτοικοι των Βαλκανίων (και της Ελλάδας) είναι αυτόχθονες. Από την κατάληξη αυτή, η προδικτατορική Αριστερά έβγαζε το "ωφέλιμο" πολιτικό συμπέρασμα, ότι είμαστε αδέλφια με τους προς βορράν γείτονες. Η σημερινή εθνικόφρων δεξιά, από την ίδια μελέτη αποδεικνύει τη φυλετική συγγένειά μας με τους αρχαίους προγόνους, αλλά και το δίκαιο των βλέψεών μας προς βορράν.
Θα πει κανείς ότι δεν ευθύνεται ένας επιστήμονας, ακόμα κι αν σφάλλει, για τη χρήση που μπορεί να επιφυλάσσεται στις θεωρίες του. Ομως ο ίδιος ο κ. Πουλιανός, καθώς φαίνεται, δε χάνει καμιά ευκαιρία να απευθυνθεί σ' αυτό το νέο κοινό του. Δίνει διαλέξεις που οργανώνουν οι οπαδοί του Πλεύρη και συνεργάζεται με σωματεία εθνικοφρόνων, όπως ο "Επιστημονικός Σύλλογος Νέων των Αθηνών" προκειμένου να διαδώσει τις απόψεις του.
Καμιά φορά καταλαβαίνει και ο ίδιος ότι το κοινό του ξεπερνά τα όρια: "Μην το τραβάτε! Μπορεί η επιστήμη μας να είναι μαχητική και έτσι να δίνει ώθηση για πατριωτικές εξάρσεις, όμως θα πρέπει να μείνει στα πλαίσια τα επιστημονικά", διαμαρτυρόταν το 1989 στους Αμπελοκήπους. Αυτό δεν τον εμπόδισε να επανέλθει στο ίδιο κοινό το 1993 για να κηρύξει τα παραδοσιακά ιδεολογήματα των εγχώριων ρατσιστών: "Δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι η Ελλάδα είναι κοιτίδα του ανθρώπου. Οι εταίροι μας Αγγλοι και λοιποί -και οι Δανοί που μας κάνουν τον πρόεδρο της ΕΟΚ- δεν ολοκλήρωσαν το στάδιο της βαρβαρότητας." (Πνευματικό Κέντρο Κωνσταντινουπολιτών, 30.1.94).
Αλλά δεν ήταν καθώς φαίνεται αυτό αρκετό για τον κ. Πουλιανό. Επρεπε να αποδειχθεί ότι όχι μόνο ο πρώτος Ευρωπαίος αλλά και ο πρώτος Ανθρωπος γεννήθηκε στην Ελλάδα, και μάλιστα στη Μακεδονία! Το είχε υπαινιχθεί από χρόνια, πολύ πριν ανακαλύψει την κνήμη. Μας είχε προϊδεάσει από το 1968: "Τα στοιχεία της παλαιοανθρωπολογίας δεν αποκλείουν την πιθανότητα να έχει παίξει η Ελλάδα ρόλο όχι μόνο στην ιστορία των αρχαίων πολιτισμών, αλλά και στη διαμόρφωση του ίδιου του ανθρώπου". Επανήλθε με νέες "υποψίες" το 1976: "Είναι δυνατόν οι ελλαδοπίθηκοι να είναι πρόγονοι των αφρικανικών ανθρωπομόρφων και ανθρωπιδών". (περ. 'Ανθρωπος', Γενάρης 1976)
Διάλεξε τώρα ο κ. Πουλιανός τη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης για τη νέα του ανακοίνωση. Το Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων έσπευσε να υιοθετήσει την "είδηση" και τη μετέδωσε με εκτενέστατο τηλεγράφημα σ' όλο τον κόσμο, χωρίς να κάνει τον κόπο να απευθυνθεί στους ειδικούς επιστήμονες να τη σχολιάσουν. Από μερίδα του τύπου η είδηση παρουσιάστηκε με τόνους θριάμβου: "Μακεδόνας ο πρώτος άνθρωπος".
Απ' ό,τι φαίνεται, βρισκόμαστε ακόμα πολύ κοντά στη νοοτροπία της περιόδου της δικτατορίας, τότε που ο διαβόητος Γκαντώνας, ως "γενικός γραμματέας" του Υπουργείου Βορείου Ελλάδος απαιτούσε την προβολή των απόψεων του κ. Πουλιανού "πέραν της επιστημονικής δεοντολογίας". Σε έγγραφο της 20ής Μαϊου 1968, ο Γκαντώνας αναφέρεται στην "αξιoποίηση του Σπηλαίου Πετραλώνων":
"1. Πέμπωμεν υμίν συνημμένως την από 18.5.68 αναφοράν του καθηγητού ανθρωπολογίας κ. Α.Πουλιανού, συν τη πληροφορία ότι αύτη υποβάλλεται κατόπιν τηλεφωνικής συνεννοήσεως μετά του Υφυπουργού κ. Μιχαήλ Σιδεράτου.
2. Λόγω του ενδιαφέροντος του θέματος δέον να ανατεθή εις τίνα φορέα η όλη υπόθεσις (μάλλον ΕΟΤ) δια την αξιοποίησιν του σπηλαίου Τουριστικώς.
3. Αναφορικώς με τα παλαιοντολογικά ευρήματα εσχηματίσαμεν την γνώμην ότι η Αρχαιολογική Υπηρεσία δεν συμφωνεί μετά του κ. Α.Πουλιανού, πάντως είτε τούτο είναι αληθές είτε όχι, εθνικώς μας συμφέρει να προσπαθήσωμεν να αποδείξωμεν ότι τα υπό Πουλιανού αναφερόμενα είναι αληθή.
4. Πέραν της επιστημονικής δεοντολογίας υπάρχει και η Εθνική υπόθεσις συνδεομένη με την Ελληνικήν καταγωγήν."
Το εκπληκτικό αυτό ντοκουμέντο, γραμμένο με την αφελή ευθύτητα του πολιτευόμενου στρατιωτικού, είναι ίσως μοναδική ομολογία για την επιθυμία ενός κρατικού μηχανισμού να υποτάξει την επιστημονική αλήθεια στο "εθνικό συμφέρον", όπως ο ίδιος το εννοεί.
Από την άλλη μεριά, η ελληνική επιστημονική κοινότητα που αμφισβητεί τις θεωρίες του Πουλιανού δεν είναι πρόθυμη να μπει σε διάλογο μαζί του. Ο διευθυντής προϊστορικών και κλασικών αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού Γιάννης Τζεδάκις αρκέστηκε να μας επισημάνει ότι "σύμφωνα με όσα δέχεται σήμερα η επιστήμη, ο πρώτος άνθρωπος εμφανίζεται στην Αφρική πριν από 2.000.000 χρόνια". Ο καθηγητής Παλαιοντολογίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας και ακαδημαϊκός Νίκος Συμεωνίδης ήταν εξίσου κατηγορηματικός: "Τις γνωρίζουμε τις απόψεις του κ. Πουλιανού και δεν τις δεχόμαστε. Μακάρι να συνέβαιναν αυτά που ισχυρίζεται. Τότε θα συνέρρεαν όλοι οι ανθρωπολόγοι του κόσμου στην Ελλάδα. Αντιθέτως, τώρα, μ' αυτές τις ανακοινώσεις γελοιοποιούμαστε στη διεθνή κοινότητα."     

 

 

 

(Ελευθεροτυπία, 7/12/1996)

 

www.iospress.gr