Η δεοντολογία του «βασικού μετόχου»


"Ραδιοτηλεοπτική αναρχία"
                («ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 5/2/2002) 


ΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ και τα ραδιόφωνα άρχισαν να εκπέμπουν, στην ουσία πειρατικά, από τα τέλη του "βρώμικου '89". Μόλις το Μάρτιο του 1998 κλήθηκαν να μπουν σε μια συντεταγμένη διαδικασία νομιμοποίησης, η οποία τώρα -με νέους, υπό κατασκευή νόμους- πρόκειται, υποτίθεται, να ολοκληρωθεί. Αυτό τουλάχιστον υποσχέθηκε η κυβέρνηση. Στο μεταξύ, και μέσα από αλλεπάλληλες κρίσεις, το συνολικό τοπίο του Τύπου έχει αλλάξει ριζικά. Η κοινωνία ενημερώνεται (και επηρεάζεται) σε όλο και μεγαλύτερο ποσοστό από τα ηλεκτρονικά Μέσα (δωρεάν), αγοράζει και διαβάζει όλο και λιγότερες εφημερίδες και προσπαθεί να πορεύεται. Γνωστά πράγματα.

ΕΝΑ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ή ένα κανάλι για να επιβιώσει χρειάζεται τα λεφτά της διαφήμισης. Για να τα κερδίσει, οφείλει να εξασφαλίσει αποδεδειγμένα θεατές ή ακροατές - εκτός, βεβαίως, αν διαθέτει άλλες πηγές εισοδημάτων. Παρόμοια αγωνία έχουν και τα έντυπα, που δεν μπορούν πια να επιζήσουν οικονομικά μόνο από τις πωλήσεις τους. Γι' αυτό γεννήθηκαν οι εταιρείες που μετρούν την απήχηση του κάθε Μέσου, ώστε το κοινό του να πουληθεί στους διαφημιζόμενους στην καλύτερη δυνατή τιμή. Είναι συνεπώς επόμενο τα τμήματα μάρκετινγκ να καθορίζουν όλο και περισσότερο το είδος και την ποιότητα του προϊόντος των ΜΜΕ. Ενα βλέμμα στα τηλεοπτικά δελτία των 7:30 αρκεί για να καταλάβει κανείς ποιου το κριτήριο πρυτανεύει για την επιλογή και την ιεράρχηση των "ειδήσεων". Ανάλογα συμπεράσματα βγαίνουν και από τη μελέτη της ύλης των εντύπων και ιδίως των ποικίλων ενθέτων τους. Η κοινωνική δυσφορία για τις ασημαντότητες και τα ψέματα που διοχετεύονται από πολλά Μέσα διογκώνεται και δεν εξισορροπείται από την αχαλίνωτη δράση των Ρομπέν της AGB.

Η ΑΝΕΛΕΗΤΗ ΤΑΣΗ των δυνάμεων της αγοράς ευτυχώς προσκρούει και σε άλλες πραγματικότητες που έχει διαμορφώσει η κοινωνία. Η χρήση, λόγου χάρη, των ραδιοτηλεοπτικών συχνοτήτων οφείλει να υπακούει σε ορισμένους κανόνες. Οσοι υπάρχουν, να εφαρμόζονται. Αν δεν υπάρχουν, να δημιουργηθούν. Οχι όμως από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες του Τύπου, τους συμμάχους ή τους υφισταμένους τους. Οι επιχειρήσεις ΜΜΕ δεν επιτρέπεται να καταπατούν τις δημόσιες συχνότητες, να οικοδομούν ένα αυθαίρετο, να απασχολούν με όποιον τρόπο θέλουν τους εργαζόμενούς τους, ώστε να πουλάνε ανεμπόδιστα ό,τι ερεθίζει τα μηχανάκια της AGB ή βοηθά τα επιχειρηματικά τους σχέδια. Κι αν για το ψυχαγωγικό πρόγραμμα ο καθένας είναι σχετικά ελεύθερος (ανάλογα με την αισθητική του και τις επιταγές της διαφήμισης) να κατασκευάζει και να προωθεί στην αγορά ό,τι μηνύματα θέλει, για τις ειδήσεις αναμφισβήτητα δεν μπορεί να κάνει το ίδιο.

Η ΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ είναι αναμφίβολα και κρίση της πολιτικής. Η διαπλοκή και η διαφθορά του συστήματος φτάνει στα όρια της έκρηξης. Οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες και θα εξελιχθούν σε πολλά πεδία. Το επόμενο διάστημα η Βουλή θα κληθεί να ορίσει (ξανά) το περίφημο ασυμβίβαστο για τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ: Ποιο ποσοστό μετοχών, δηλαδή, θα μπορεί να έχει ένας εκδότης (και οι συγγενείς του), ο οποίος είναι ταυτόχρονα και εργολήπτης ή προμηθευτής του Δημοσίου. Θα υψωθούν φωνές. Αλλοτε προσχηματικά και άλλοτε όχι, τα ζητήματα της δεοντολογίας, της ελευθερίας της έκφρασης κ.ο.κ. θα τεθούν στα τραπέζι. 

Η ΠΡΟΧΘΕΣΙΝΗ ΑΠΕΡΓΙΑ των δημοσιογράφων -οι οποίοι προφανώς δεν είναι όλοι αθώοι για τη σημερινή κρίση- θέτει και από άλλη σκοπιά το ζήτημα. Η ΕΣΗΕΑ προτείνει στις κοινωνικές οργανώσεις, τα κόμματα και σε όποιον άλλο νοιάζεται ειλικρινά για την ποιότητα της ενημέρωσης, να συμφωνήσει σε μια κοινή στρατηγική σύγκρουσης με την ασυδοσία στα ΜΜΕ. Αν οι εργαζόμενοι στα Μέσα (όχι μόνο οι δημοσιογράφοι) υποχρεώσουν την εργοδοτική πλευρά να υπογράψει και να εφαρμόσει συλλογικές συμβάσεις, τότε θα προκύψουν ανθρώπινες εργασιακές σχέσεις που θα ευνοούν την παραγωγή καλύτερου προϊόντος. Τα φαινόμενα της "μαύρης εργασίας", η παραβίαση των ωραρίων και των δεοντολογικών αρχών θα περιοριστούν. Το ίδιο και η απαράδεκτη πολυθεσία. Η δημοσιογραφική ύλη θα φύγει επιτέλους από τα χέρια του μάρκετινγκ και οι εργολάβοι της παραδημοσιογραφίας, όπως και τα "παπαγαλάκια", θα αλλάξουν μπίζνες.

(Ελευθεροτυπία, 9/2/2002)

 

www.iospress.gr