Η επιστροφή της μπούρκας


"Καμπούλ, Αθήνα, Νιγηρία, η αλληλεγγύη δεν είναι ουτοπία"
                (Σύνθημα από τη συναυλία του Φεμινιστικού Κέντρου,14/1/2002) 


ΔΕΝ ΚΡΑΤΗΣΕ και πολύ το ενδιαφέρον της Δύσης για τις γυναίκες του Αφγανιστάν. Ή, μάλλον, κράτησε όσο οι Αφγανές διατηρούσαν τη χρησιμότητά τους. Τώρα πια οι γυναίκες με την μπούρκα δεν βολεύουν ως εικονογράφηση των -φειδωλών- πολεμικών ανταποκρίσεων, δεν εξυπηρετούν τη διεθνή προσπάθεια στήριξης της μεταβατικής κυβέρνησης που αποφασίστηκε στη Βόνη. Καθώς η χώρα μπήκε, υποτίθεται, στην τροχιά του εκδημοκρατισμού, οι ίδιες γυναίκες που χρησίμευσαν ως βασικό επιχείρημα της αμερικανικής επίθεσης συνιστούν σήμερα την πιο αδιάψευστη απόδειξη πως τα πράγματα στο Αφγανιστάν είναι πολύ διαφορετικά απ' ό,τι αφήνουν να διαφανεί τα προπαγανδιστικά επιτελεία της "Ατέρμονης Δικαιοσύνης". Τι να τις κάνει, λοιπόν, η Δύση τις παράξενες αυτές φιγούρες που, αντί να πανηγυρίζουν σήμερα την επιστροφή τους στη ζωή, όπως υποσχόταν η σχετική δυτική ρητορεία, συνεχίζουν και μετά την ήττα των Ταλιμπάν να παραμένουν σιωπηλές και αόρατες κάτω από την ολόσωμη καλύπτρα τους; 

ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΛΗ αυτή ισχυριστήκαμε εξαρχής ότι οι γυναίκες του Αφγανιστάν χρησιμοποιήθηκαν από τη Δύση ως βασικός ιδεολογικός μοχλός στην εκστρατεία δαιμονοποίησης των Ταλιμπάν. Οι αδιανόητες συνθήκες της ζωής τους, γνωστές και συνειδητά αποσιωπημένες επί χρόνια, δεν στάθηκαν ικανές να προκαλέσουν την οργή της διεθνούς κοινότητας όσον καιρό οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους διατηρούσαν επαφές με το καθεστώς του Αφγανιστάν. Επρεπε να προηγηθεί η ρήξη με τους Ταλιμπάν για να γίνουν οι Αφγανές και οι τύχες τους πρωτοσέλιδο στις δυτικές εφημερίδες. ΓΝΩΡΙΜΗ και από άλλα ιστορικά παραδείγματα, η χρήση αυτή των γυναικών του αντιπάλου έμελλε να διαρκέσει όσον καιρό οι επιτιθέμενοι ένιωθαν την ανάγκη να δικαιολογήσουν τις επιπτώσεις των πολεμικών επιχειρήσεών τους. Οταν οι συνομιλίες της Βόνης κατέληξαν σε μια μεταβατική κυβέρνηση, που δεν θα έφερνε αντιρρήσεις στη συνέχιση των βομβαρδισμών, οι γυναίκες έχασαν αυτομάτως τη σημασία τους. Η νέα κυβέρνηση, περιλαμβάνοντας κατά το δυτικό πρότυπο και δύο γυναίκες-άλλοθι, αναλάμβανε στο εξής τα της "σταδιακής" μεταπήδησης των γυναικών του Αφγανιστάν από τη θέση του οικιακού ζώου σε εκείνη του υποκειμένου κάποιων (απροσδιόριστων) ανθρώπινων δικαιωμάτων. 

ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ, βέβαια, άλυτο το τόσο προσφιλές στη Δύση ζήτημα της μπούρκας. Εχοντας ταυτίσει την καταπίεση των Αφγανών γυναικών με την υποχρέωσή τους να φορούν την ολόσωμη καλύπτρα, οι δυτικοί δημοσιογράφοι έσπευσαν με την είσοδο της Βόρειας Συμμαχίας στην Καμπούλ να χαιρετίσουν την κατάργηση του συμβόλου της γυναικείας υποδούλωσης: ένα-δυο ακάλυπτα γυναικεία πρόσωπα έκαναν αυτομάτως το γύρο του κόσμου, κάποιοι μάλιστα έφτασαν να μιλήσουν για τελετουργικές πυρές όπου οι Αφγανές ετοιμάζονταν να κάψουν τα μισητά τους ρούχα. Δεν έχει νόημα να σταθούμε στην ανυπόστατη πληροφορία, βγαλμένη κατ' αναλογίαν από τη (δυτική) ανδρική μυθολογία για το κάψιμο των σουτιέν τη δεκαετία του '70. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αμηχανία με την οποία η Δύση αντιμετωπίζει το γεγονός ότι για τις γυναίκες του Αφγανιστάν τίποτε δεν μοιάζει να άλλαξε - και, κυρίως, ότι κυκλοφορούν ακόμη τυλιγμένες στην μπούρκα.

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ αυτής της αμηχανίας είναι ήδη σαφές: οι Αφγανές εξαφανίστηκαν από 
τα πρωτοσέλιδα, ενώ κάποιοι ξύπνιοι βρήκαν και πάλι τον τρόπο να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα μιλώντας για την πολιτισμική προέλευση της μπούρκας. Στο κλίμα αυτό, μια δημοσιογράφος της "Ουάσιγκτον Ποστ" μετέδιδε προ ημερών από την Κανταχάρ ότι η μπούρκα έχει τα καλά της και τα κακά της: προκαλεί κλειστοφοβία, στερεί το οξυγόνο και περιορίζει την όραση, αλλά επιτρέπει στις γυναίκες μεγάλη ελευθερία κινήσεων σε ένα αυστηρά πατριαρχικό περιβάλλον (9/1/2002). 

ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΠΟΔΑ αυτής της στάσης διαμορφώνεται τον τελευταίο καιρό ένα κίνημα αλληλεγγύης που επιχειρεί να συντονίσει τη δράση του με τις γυναίκες του Αφγανιστάν και όχι να τους επιβάλει την ερμηνεία του για την πραγματικότητά τους. Η συναυλία που διοργάνωσε 
τη Δευτέρα το Φεμινιστικό Κέντρο Αθήνας κινήθηκε προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση. Οπως και η κινητοποίηση που, προσώρας τουλάχιστον, έσωσε από το λιθοβολισμό τη Νιγηριανή Σαφίγια Τουνγκάρ Ντούντου.

(Ελευθεροτυπία, 19/1/2002)

 

www.iospress.gr