Το παλιό τροπάρι    

"Ο Αρχιεπίσκοπος άλλαξε τροπάριο"
        ("Καθημερινή" 6/10/98)

Δεν έψαλε, λοιπόν, στη Βουλή ο αρχιεπίσκοπος το "Σώσον Κύριε τον λαόν Σου" και απέφυγε το δίλημμα μεταξύ "φιλομοναρχικής" ("βασιλεύσι") και
"φιλοδημοκρατικής" ("ευσεβέσι") εκδοχής τού πολιτικοποιημένου τροπαρίου. Και, ως συνήθως, οι πάντες έμειναν ικανοποιημένοι: από τον καθ' ύλην αρμόδιο υπουργό Γεράσιμο Αρσένη ("είχα προειδοποιήσει ότι, αν ακουγόταν το 'βασιλεύσι', θα γινόταν επεισόδιο'"), ως την πλειονότητα των μέσων ενημέρωσης που έσπευσαν να χαιρετίσουν την επιλογή του αρχιεπισκόπου ως μία ακόμη απόδειξη της τακτικής ανωτερότητάς του έναντι των "ανεγκέφαλων προοδευτικών πολιτικών". Μοναχική εξαίρεση ο Δημήτρης Ρίζος που θα περίμενε μια πιο "αντρίκια" στάση από τον κ. Χριστόδουλο: "Γιατί ο ψυχωμένος Αρχιεπίσκοπος δεν έβαλε τέλος σ' αυτήν την πολιτική ηλιθιότητα; Να ψάλει το απολυτίκιο και, αν τολμούσε να του κουνηθεί ο πρώτος βλαξ της Βουλής, να του απαντήσει μπροστά στις κάμερες. 'Πάψε ανιστόρητε. Τι θέλεις ρε, να απαλείψουμε από την ιστορία μας και τη λέξη βασιλεύουσα; Και να την κάνουμε... δημοκρατεύουσα; Η... πασοκεύουσα;" (Το ξέσπασμα του κ. Ρίζου τιτλοφορείται "νίκας τοις... ανοητεύσι (sic)", αλλά η άγνοια στοιχειωδών γραμματικών κανόνων συγχωρείται, όταν πνίγεται κανείς από το δίκιο του).
Διά της μεθόδου του γορδίου δεσμού αποφάσισε να λύσει το πρόβλημα ο αρχιεπίσκοπος, δίνοντας και μια πρόγευση για το τι πρόκειται να αποφασίσει σχετικά η Ιεραρχία. Γιατί, όσο κι αν φωνάζει μερίδα του Τύπου για "τις ανιστόρητες ευαισθησίες των ψευτοδημοκρατών", το συγκεκριμένο τροπάριο συνεχίζει να ερεθίζει πολλούς από τους εκάστοτε ακροατές του. Αρκεί να θυμηθούμε τα πιο πρόσφατα επεισόδια στο συνέδριο της ΚΕΔΚΕ (28/3/97), στην κοπή της πίτας της Ενωσης Αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ (1/3/98), στην τελετή θεμελίωσης της γέφυρας Ρίου-Αντίρριου (20/7/98), στο Μουσικό Γυμνάσιο της Παλλήνης (15/9/98) κ.ο.κ. Προϊόν του μεταπολιτευτικού κλίματος, η αμφισβήτηση του τροπαρίου είχε οδηγήσει την ηγεσία της Εκκλησίας σε μια διπλωματική λύση: το τροπάριο δεν είχε καταργηθεί, όπως για παράδειγμα το Πολυχρόνιο, αλλά ο Σεραφείμ απέφευγε να αναφέρει τους "βασιλείς" σε αγιασμούς στους οποίους παρίσταντο πολιτικοί, γλιτώνοντας έτσι τα παρατράγουδα. Αντίθετα, στην απόφαση για μη τροποποίηση του τροπαρίου κατέφευγαν εκείνοι οι ιερωμένοι -και δεν ήταν λίγοι- που συνέχιζαν απτόητοι να ζητούν τη θεία ευλογία για τους βασιλιάδες και τις νίκες τους.
Είναι γεγονός πως η μεταπολιτευτική "πολιτική ορθότητα" δεν μπορούσε να δει πέρα από τους "βασιλείς" και εκείνο το "κατά βαρβάρων" που θα μπορούσε να γίνει στόχος μιας πιο σύγχρονης κριτικής στο τροπάριο. Κάθε εποχή έχει και τις δικές της ευαισθησίες, και εκείνοι που πιστεύουν ότι όσα ακούν οι πιστοί στην εκκλησία έχει νόημα να εκσυγχρονιστούν, έχουν πολλή δουλειά μπροστά τους. Εξάλλου έχουν γίνει τέτοιες απόπειρες, και είναι γνωστές κάποιες από την εποχή του ΕΑΜ ή εκείνες που αφορούσαν τη μετάφραση των Ευαγγελίων. Πιο άγνωστη παραμένει η κριτική του μυστηρίου του γάμου από τη γυναικεία κίνηση των αρχών του αιώνα και η καταγγελία των εξευτελιστικών για τις γυναίκες αναχρονισμών που περιλαμβάνει. Αλλά και ο ίδιος ο κ. Χριστόδουλος υποστήριζε προ καιρού τη "ριζοσπαστική" αλλαγή της ακατάληπτης εκκλησιαστικής γλώσσας, έτσι ώστε να γίνεται κατανοητή από το σημερινό εκκλησίασμα.
Η επιλογή, επομένως, του αρχιεπισκόπου να ψάλει το ουδέτερο "Εν Ιορδάνη" κακώς αντιμετωπίστηκε ως απλή "τρίπλα". Εγκαινιάζει, αντίθετα, μια τακτική σιωπηλής "υπέρβασης" των σκοπέλων, στο όνομα μάλιστα της εκκλησιαστικής παράδοσης. Μόνο που η παράδοση, όσο κι αν εμφανίζεται ως μία κι αναλλοίωτη, δέχεται πάντοτε τις "απαραίτητες" τροποποιήσεις. Πίσω, λοιπόν, από την κίνηση του κ. Χριστόδουλου κρύβεται η νέα "αναπροσαρμογή" της. Και η απόφασή του προκαθημένου να τελειώνει μια και καλή με τα ζιζάνια που έσπειρε το μεταπολιτευτικό κλίμα στους κόλπους της Εκκλησίας.

 

(Ελευθεροτυπία, 10/10/1998)

 

www.iospress.gr