Οι ιεράρχες και η δημοκρατία    

"Στην τελική ευθεία οι κάλπες για νέο αρχιεπίσκοπο"
        ("ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ", 18/4/1998)

Οι δημόσιες συζητήσεις γύρω από την επικείμενη εκλογή νέου αρχιεπισκόπου θυμίζουν έντονα το κλίμα πολιτικού κόμματος σε προσυνεδριακό πυρετό. Ολα τα σχετικά ρεπορτάζ, ακόμα κι εκείνα που φέρουν την εμφανή σφραγίδα κάποιου Αγίου πληροφοριοδότη, χρησιμοποιούν τη γλώσσα της εσωκομματικής αντιπαράθεσης για να εκφράσουν τις εξελίξεις στο εσωτερικό της Ιεραρχίας.
Την ταύτιση αυτή της Εκκλησίας με ένα πολιτικό κόμμα την είχαμε υιοθετήσει κι εμείς απ' αυτές τις στήλες τον Ιούλιο του 1993, με αφορμή την έκρηξη του εκκλησιαστικού προβλήματος και τους τρεις "αντάρτες" Ιερωνυμικούς μητροπολίτες, οι οποίοι κατέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας και δικαιώθηκαν. Είναι, πράγματι, αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο εκκλησιαστικός μηχανισμός διαθέτει τον δικό του ηγέτη (τον "προκαθήμενο"), τη δική του Κεντρική Επιτροπή (την "Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας"), το δικό του Εκτελεστικό Γραφείο (τη "Διαρκή Ιερά Σύνοδο"), το δικό του καταστατικό (τον "Καταστατικό Χάρτη"), τις δικές του τάσεις ("Ιερωνυμικοί", "Σεραφειμικοί"), ακόμα και τις "τρόικες", αλλά και τις διασπάσεις (τα "Σχίσματα") ή τις διαγραφές του (τους "αφορισμούς").
Δυστυχώς, πρέπει να ομολογήσουμε ότι κάναμε κι εμείς λάθος. Παρασυρθήκαμε από τις εντυπωσιακές εξωτερικές ομοιότητες και καταλήξαμε στην ίδια πλάνη που κυριαρχεί στα δημοσιεύματα αυτών των ημερών. Το "κόμμα των πιστών" που περιγράφαμε ούτε υπήρξε ούτε μπορεί να υπάρξει. Γίνεται σήμερα ορατή μια θεμελιώδης διαφορά που εμποδίζει τον εκκλησιαστικό μηχανισμό να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο πολιτικό κόμμα. Αυτή η διαφορά δεν είναι άλλη από τη σαφή απόρριψη της δημοκρατίας. Οσο κι αν μοιάζει αντιφατικό, οι προετοιμασίες εκλογής αρχιεπισκόπου επικυρώνουν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο το ότι η εκλογή αυτή δεν μπορεί να συσχετιστεί με κανενός είδους πολιτική εκλογή. Είναι γνωστό ότι ακόμα και στο πλέον αντιδραστικό πολιτικό κόμμα η εκλογή του ηγέτη συνεπάγεται τη διαμόρφωση κάποιων πολιτικών διαφοροποιήσεων μεταξύ των δελφίνων. Συνήθως αυτές οι διαφοροποιήσεις παίρνουν και όνομα ανάλογα με την κατεύθυνση ("δεξιά", "αριστερή" τάση) ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό τους ("εκσυγχρονιστές", "εθνικιστές", "ευρωπαϊστές", "καραμανλικοί", "προεδρικοί" κλπ.). Οι εκλέκτορες δεν ψηφίζουν μόνο πρόσωπα, αλλά και κάποια "γραμμή".
Τίποτα απ' αυτά δεν βρίσκει εφαρμογή στην εκλογή αρχιεπισκόπου. Οι ιδιότητες των υποψηφίων που θα βαρύνουν στην τελική επιλογή δεν έχουν σχέση με διαφορές απόψεων, αλλά με διαμορφωμένες σχέσεις και με στήριξη σε κέντρα ισχύος. Ακόμα και οι πλέον έμπειροι αναλυτές των εκκλησιαστικών πραγμάτων, όταν αναφέρονται σε διαφορές απόψεων, είναι υποχρεωμένοι να αυτοσχεδιάζουν σε βαθμό γελοιοποίησης. Επιχειρώντας να ξεχωρίσουν τους δελφίνους βρίσκονται στη δύσκολη θέση να αποκαλούν "δημοκρατικούς" όσους ταυτίστηκαν με τη χούντα του Ιωαννίδη και "χουντικούς" όσους καταφεύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Το κομφούζιο γίνεται ακόμα μεγαλύτερο, όταν επιχειρούν κάποιοι να δώσουν πολιτικά χαρακτηριστικά στους επικρατέστερους δελφίνους.
* Περιγράφουν, π.χ., ως κατεξοχήν εκσυγχρονιστή τον Μητροπολίτη Χριστόδουλο Δημητριάδος. Ομως είναι ο ίδιος που επιβάλλει την εξομολόγηση στους μαθητές του Βόλου κατά τη διάρκεια του μαθήματος, ο ίδιος που αρθρογραφεί υπέρ της υποχρεωτικής θρησκευτικής εκπαίδευσης.
* Περιγράφουν τον Ανθιμο Αλεξανδρουπόλεως ως μετριοπαθή και σώφρονα. Αλλά είναι ο ίδιος που ζητεί την επαναποινικοποίηση των αμβλώσεων και τη λήψη μέτρων εις βάρος των μουσουλμάνων πολιτών.
* Περιγράφουν τον Ιερώνυμο Θηβών ως ικανό διοικητικό στέλεχος. Αλλά είναι ο ίδιος που του καταμαρτυρούν ευθύνες για την κακοδιαχείριση των οικονομικών της Εκκλησίας.
Το κριτήριο, λοιπόν, της εκλογής δεν έχει καμιά σχέση με όσα ισχύουν σε οποιοδήποτε σύγχρονο δημοκρατικό θεσμό. Θα επικρατήσει κάποια διαφανής ή άγνωστη σκοπιμότητα και θα επιβληθεί κάποια "εξ αποκαλύψεως" νέα ηγεσία. Αυτή είναι η παράδοση των εκκλησιαστικών πραγμάτων.
 

(Ελευθεροτυπία, 25/4/1998)

 

www.iospress.gr