Η διαστροφή των εναρέτων   

"Τζορτζ Στεφανόπουλος στο BBC: Προσεύχομαι να λέει ο πρόεδρος την αλήθεια"
        ("Καθημερινή", 28/1/98)

Ε, όχι και Γουότεργκεϊτ. Είναι αδιανόητο να συγκρίνεται η γελοιότητα των "ροζ ατοπημάτων" του Κλίντον με μια υπόθεση που, εν πάση περιπτώσει, διέθετε όλα τα χαρακτηριστικά ενός μείζονος σκανδάλου, ικανού να ανατρέψει τους όρους του πολιτικού σκηνικού. Είκοσι πέντε σχεδόν χρόνια μετά την παραίτηση Νίξον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ καλείται να απομακρυνθεί από τη θέση του για λόγους που, υπό κανονικές συνθήκες, θα αφορούσαν έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό ατόμων: τον ίδιο, τη συμβία του και τις εμπλεκόμενες κυρίες.
Δεν απαιτείται ιδιαίτερα συνωμοτική αντίληψη της ιστορίας για να υποθέσει κανείς ότι ορισμένοι (ενδεχομένως πολλοί και για διαφορετικούς λόγους) βάλθηκαν να ξεμπερδέψουν μια και καλή με τον πλανητάρχη. Το θέμα είναι ότι, αυτή τη φορά, οι πολιτικές αιτίες αποσιωπούνται και δεν πρόκειται ποτέ να αναζητηθούν. Η καταγγελία της Χίλαρι Κλίντον περί ακροδεξιάς επίθεσης ή η αραβική κορώνα περί σιωνιστικού δακτύλου, αφελείς και αναπόδεικτες, έρχονται απλώς να ενισχύσουν εκείνους που υποστηρίζουν ότι πίσω από όλη αυτήν την υπόθεση δεν κρύβεται τίποτε άλλο από τα "βίτσια ενός σεξομανούς προέδρου".
Από μία άποψη δεν έχουν άδικο: όποιοι κι αν είναι οι μηχανισμοί που χρησιμοποιούν τις προεδρικές ατασθαλίες για να τραβήξουν το χαλί κάτω από τα πόδια του ισχυρότερου άνδρα της γης, αποδείχθηκαν ανήμποροι να τον αποσταθεροποιήσουν χωρίς τη βοήθεια των "σκανδάλων" του. Γιατί αν σήμερα τρίζει η προεδρική καρέκλα, αυτό τελικά οφείλεται σε μια πανίσχυρη ιδεολογική κατασκευή, σύμφωνα με την οποία η "ηθική" του πολιτικού πρέπει να ανατίθεται στον ακραίο και θεσμοποιημένο έλεγχο της ιδιωτικής ζωής του. Χρόνια τώρα συγκροτείται στις Ηνωμένες Πολιτείες μια έννοια της "διαφάνειας", η οποία μετατρέπει τον μέσο πολίτη σε ηδονοβλεψία των πιο προσωπικών στιγμών ανδρών και γυναικών που πέρασαν το κατώφλι της επωνυμίας. Στο κλίμα αυτό, οι πολιτικοί -πόσο μάλλον ο πρόεδρος- αποτελούν τον κύριο στόχο μιας ηθικοπλαστικής εκστρατείας, στις ιεραρχήσεις της οποίας το εξωσυζυγικό σεξ κατέχει τη θέση ενός μιαρού εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας.
Για γέλια ή για κλάματα; Ο νέος πουριτανισμός αναπαράγει τις διαστροφές της βικτοριανής ηθικής, αλλά έχει στη διάθεσή του και τις σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες που μπορούν να μετατρέψουν τη ζωή σε εφιάλτη. Με μια απίστευτη διαστρέβλωση του ανατρεπτικού συνθήματος, που διακήρυσσε κάποτε ότι το "προσωπικό είναι πολιτικό", η ιδιωτική ζωή του πολιτικού απορροφά την πολιτική του δραστηριότητα και ανακηρύσσεται σε αποκλειστικό κριτήριο για την επιβράβευση ή τον καταποντισμό του. Την ίδια στιγμή, οι πολίτες εθίζονται σε μια ιδιότυπη αντίληψη περί ηθικής: οφείλουν να κοκκινίζουν από ντροπή βλέποντας τον πρόεδρο να αγκαλιάζει μια θαυμάστριά του και, ταυτόχρονα, καλούνται να ασχοληθούν λεπτομερώς με το σπέρμα που παραμένει άπλυτο σε κάποιο φουστάνι, φορεμένο πριν από καιρό. Η πρωτοτυπία, όμως, αυτής της συμπεριφοράς δεν έγκειται στο είδος της ενασχόλησης: ο πουριτανικός λόγος υπήρξε ανέκαθεν ένα κράμα στο οποίο η υποκριτική σεμνοτυφία συνδυαζόταν αρμονικά με τον αρρωστημένο ελέγχο των σεξουαλικών δραστηριοτήτων των άλλων. Το "καινούριο" αφορά την αναβίωση αυτού του "βικτοριανού" βλέμματος στην εποχή μας, τη στιγμή δηλαδή που τα κοινωνικά συμφραζόμενα δεν εμφανίζουν άλλου τύπου αντιστοιχίες με τις πραγματικότητες του περασμένου αιώνα.
Μήπως, ωστόσο, οι ομοιότητες είναι τελικά μεγαλύτερες απ' ό,τι μπορούμε -ή θέλουμε- να παραδεχθούμε; Την ώρα που το "Τάιμ" ανιχνεύει "παθολογικά αίτια" στις ερωτικές προτιμήσεις του Κλίντον, η διεθνής απήχηση της υπόθεσης έρχεται να μαρτυρήσει ότι το μικρόβιο δεν είναι αποκλειστικά αμερικανικό: το μοντέλο είναι λίγο πολύ διεθνές, και μόνον οι αποχρώσεις διαφέρουν, αν κρίνουμε και από τα λεγόμενα των εγχώριων αναλυτών του.

(Ελευθεροτυπία, 31/1/1998)

 

www.iospress.gr