ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΡΑΔΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ

 

Ποιος θέλει να κλείσει ο Best 92,6;
 

Με νέα ανακοίνωση το ΕΣΡ επιμένει στο κλείσιμο του ραδιοσταθμού Best 92,6, εξαιτίας των εκπομπών του Γρηγόρη Ψαριανού. Οπως επιμένει να μην ξεκαθαρίζει αν υπήρξαν καταγγελίες και ποιες. Αναζητήσαμε τους λόγους της εμμονής αυτής.

 

«Κατά τη διατύπωση των σχολίων του, ο παρουσιαστής χρησιμοποίησε τις εξής λέξεις και φράσεις που θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι δεν ήταν ευπρεπείς: όξω μωρή βλάχα, μαλακισμένες, μωρή κότα, και η κότα και ο κότος, γάμα τα, κωλόβλαχοι, κωλομαλάκες, μαλάκα, γαμημένη, καθίκια του κερατά, γάμα το, γελοία υποκείμενα, μαλάκες (4 φορές), ρε πούστη μου (2 φορές), κωλοσυμφέροντα, οι γαμημένοι. Σύμφωνα με τα παραπάνω, εύλογο είναι το ΕΣΡ να εκτιμήσει κατά πόσο οι χαρακτηρισμοί στους οποίους προέβη ο παρουσιαστής εμφάνιζαν χυδαιότητα και απρέπεια, με αποτέλεσμα ο συγκεκριμένος τρόπος παρουσίασης της εν λόγω εκπομπής να μη συνάδει με το ρόλο των ραδιοφωνικών σταθμών, που είναι η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας».

Αυτά εισηγείται η δικηγόρος, ειδική επιστήμων του ΕΣΡ στις 5/9/2005, καλώντας το να επιβάλει κυρώσεις στον ραδιοσταθμό BEST 92,6, που φιλοξενεί την αθυρόστομη εκπομπή του Γρηγόρη Ψαριανού. Είχε προηγηθεί η απομαγνητοφώνηση από άλλο συνεργάτη του ΕΣΡ αποσπασμάτων της επίμαχης εκπομπής (11/7), από όπου η ειδική επιστήμων μέτρησε και κατέγραψε όλα τα «κακά λόγια».

Δεν γνωρίζουμε αν στη φιλοσοφία του ΕΣΡ οι κυρώσεις πρέπει να είναι ανάλογες με τη συχνότητα εμφάνισης κάθε παλιοκουβέντας -διαφορετικά, ποιος ο λόγος να επισημαίνεται το πόσες φορές είπε τη λέξη «μαλάκας» ή το «ρε πούστη μου»;

Κάνοντας, όμως, μια πλήρη απομαγνητοφώνηση της επίμαχης εκπομπής εύκολα διαπιστώσαμε ότι το «μαλάκας», για παράδειγμα, υπάρχει πάνω από 20 φορές κι όχι μόνο 4, αλλά και ότι ο παρουσιαστής είναι σχεδόν βαρετός, λέγοντας τα εντελώς αυτονόητα και καθόλου επομένως επιλήψιμα.

Θυμίζουμε ότι η εκπομπή έγινε το καλοκαίρι, και όλοι είμαστε μάρτυρες του καθημερινού Γολγοθά των δρομολογίων των πλοίων.

Γρηγόρης Ψαριανός (προς το τέλος της εκπομπής) : «Θες να πας σε νησί; Πού να πας, γάμα τα· μην πας! Διότι όλα τα βρομοκάραβα φεύγουνε την ίδια ώρα. Μην πας! Φεύγουνε για τη Σέριφο τα καράβια τέσσερις η ώρα, τέσσερα καράβια. Γιατί, ρε μαλάκες, δεν φεύγετε 4, 5, 6 και 7; Γιατί 4 ακριβώς σφυράτε και φεύγετε όλοι; Κάνετε αγώνες; Γελοία υποκείμενα. Ο Βεντούρης, ο Βερνίκος, η Κνωσός, η Minoan, οι Σφηνιάδες, οι αυτοκτονημένοι, όλοι αυτοί, η ναυτιλία. Ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας δεν βλέπει ότι φεύγουν για Μύκονο εβδομήντα βαπόρια στις οκτώμισι η ώρα; 70 καράβια είναι, ρε πούστη μου! Βάλε στις 7, στις 8, στις 8:30, στις 9, τι τα διώχνεις όλα οκτώμισι η ώρα; Κι άμα κανένας φτάσει στις 9 παρά είκοσι; Εχουν φύγει 60 καράβια και δεν βρίσκει καράβι να πάει! Δηλαδή είναι τόσο γελοίος ο υπουργός κι όλοι αυτοί οι αρμόδιοι.

»Καλά οι μαλάκες οι ναυτιλιακές εταιρείες και τα κωλοσυμφέροντα στον Πειραιά, οι γαμημένοι, εντάξει! Πνίγουνε τον κόσμο και δεν πληρώνουνε και φράγκο! Εχουνε πνιγεί 800 καράβια επειδή οι καπετάνιοι έβλεπαν ματς και τα λοιπά και δεν δικάστηκαν ούτε και θα καταδικαστεί κανένας ποτέ! Αλλά δεν υπάρχει ένας υπουργός να τους πει «Γιατί φεύγετε οκτώμισι, ρε; Κάντε το κάθε ένα τέταρτο να φεύγει κι ένας! Μην πάτε στα νησιά!»

Αυτό, λοιπόν, είναι το ένα από τα επίμαχα κομμάτια που προσέβαλαν την ειδική συνεργάτρια και τα χρηστά ήθη του ΕΣΡ και τους οδήγησαν στην απόφαση να κλείσουν τον ραδιοσταθμό.

Ενας καλοπροαίρετος πολίτης θα αντέτεινε ότι παρόμοια σχόλια και ίσως και πολύ χειρότερα έχει ακούσει κι έχει δει σε πάμπολλα ραδιοτηλεοπτικά μέσα και έντυπα (βλ. εφημερίδες λίγο μετά το ναυάγιο του «Σαμίνα» ή φέτος με τα πλοία «Ρομίλντα» και «Ροδάνθη»). Και φυσικά δεν θα μπορούσε να καταλάβει γιατί ειδικά ο Ψαριανός ενόχλησε που κακολόγησε τον αμαρτωλό ναυτιλιακό Πειραιά. Βέβαια, πού να ήξερε ο κ. Ψαριανός τον Ιούλιο τι θα ακουγόταν τώρα για τον Πειραιά και μάλιστα από τους βουλευτές του!

Η φιλοσοφία του ΕΣΡ

Ανατρέξαμε σε άλλες αποφάσεις του ΕΣΡ για παρόμοια θέματα, είτε αυτεπάγγελτες -όπως ισχυρίζεται για την περίπτωση του Best το ΕΣΡ- είτε κατόπιν καταγγελιών. Αφήσαμε στην άκρη εκείνες τις αποφάσεις που αφορούν την προσβολή και το διασυρμό προσωπικότητας συγκεκριμένων πολιτών και εξετάσαμε εκείνες που αναφέρονται στην «υποβάθμιση ποιότητας». Μια γενική παρατήρηση είναι ότι σε όλες τις άλλες περιπτώσεις οι κυρώσεις άρχιζαν από απλή σύσταση και έφταναν μέχρι πρόστιμα κάποιων χιλιάδων ευρώ.

ΑΠΟΦΑΣΗ αρ. 5/4.1.2005

Αφορά την επιβολή προστίμου 30.000 ευρώ κατά του Mega, στη βάση της ίδιας διάταξης περί «υποβαθμισμένης εκπομπής, η οποία δεν ανταποκρίνεται στην αξιούμενη ποιοτική στάθμη». «Κατά την 21/10/2004 και από ώρας 23:50 έως 1:00 προβλήθηκε εκπομπή με τον τίτλο "Ι love TV", κατά την οποία έγινε συζήτηση περί του αν οι κληρικοί υποχρεούνται να υποβληθούν σε εξέταση παρθενίας και περί του τρόπου εξακρίβωσης της παρθενίας αυτών. Προβλήθηκε μουσικό βίντεο τραγουδιού με τον τίτλο "Like a Virgin", του οποίου η μετάφραση στην ελληνική γλώσσα είναι "σαν παρθένα" και τίτλος εφημερίδος "ΤΕΣΤ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΚΛΗΡΙΚΟΥΣ"» (σ.σ.: δεν αναφέρει για ποια εφημερίδα πρόκειται). Ακολουθούν, στην απόφαση, οι απομαγνητοφωνημένοι διάλογοι μεταξύ των συντελεστών της εκπομπής.

«(...) Σεργουλόπουλος: Ρώτησα το φίλο μας και του λέω ότι μπορεί να πιστοποιηθεί ότι ένας άντρας είναι παρθένος. Μου λέει: Από πού;

Μουρατίδης: Τι από πού; Από πίσω.

Σεργουλόπουλος: Οχι γιατί ένας άντρας μπορεί να είναι παρθένος... ένα λεπτό, ένας παπάς στην εκκλησία δεν πρέπει να είναι άγαμος, να μην έχει σχέσεις;

Μουρατίδης: Οχι, μόνο αν θέλει να κάνει υψηλή καριέρα.

Σεργ.: Θέμα καριέρας είναι η παρθενία;

Μουρ.: Αν θες να γίνεις δεσπότης, μητροπολίτης, δεν μπορεί να είσαι παντρεμένος. Οι απλοί κληρικοί παντρεύονται.

Μπακοδήμου: Πριν παντρευτούν πρέπει να είναι παρθένοι, αλλά ποιος το πιστοποιεί αυτό;

Μουρ.: Σε εννιά μέρες πιστοποιείται· γι' αυτό λέμε και του κώλου τα εννιάμερα. Εννιά μέρες χρειάζονται για να περάσει. Το έχω διαβάσει...

Μπακοδήμου: Κι άμα ξαναγίνει θέλει πάλι εννιά μέρες;

Σεργ.: Παιδιά, αυτό είναι αστείο. Σταματήστε...»

ΑΠΟΦΑΣΗ 84/30.3.2004

Επιβολή απλής σύστασης στο σταθμό Σκάι και στην εκπομπή «Ακραία Επικοινωνιακά Φαινόμενα» της 16ης Φεβρουαρίου, πάλι με τη διάταξη της υποβάθμισης. Το αιτιολογικό είναι ότι μεταδόθηκε «τραγούδι με σεξουαλικά υπονοούμενα και αναφορά των ονομάτων των υποψηφίων βουλευτών Μάνου, Ανδριανόπουλου, Δαμανάκη και Γιωργάκη (sic) Παπανδρέου.

Επακολούθησαν οι εξής στιχομυθίες: Το συκαλάκι το γλυκό το λένε σύκι-σύκι, γι' αυτό το σοροπιάζουνε μόνο στη Σαλονίκη. Το περγαμόντο το γλυκό το λένε μότο-μότο για το γλυκό μουνάκι σου γαμώ το και γαμώ το (...)».

Ακολουθεί όλο το τραγουδάκι, με το σταφυλάκι, τη σουλτανίνα και τα υπόλοιπα εδώδιμα. Και το αιτιολογικό κλείνει με την επισήμανση ότι πρόκειται περί υποβαθμισμένης εκπομπής και το ότι ήταν Απόκριες δεν δικαιολογούσε αυτήν την εκτροπή.

ΑΠΟΦΑΣΗ 358/30.9.2003

Αφορά την επιβολή προστίμου 300.000 ευρώ στον Antenna, με την ίδια πάλι διάταξη, και συγκεκριμένα για την προβολή επεισοδίου από το σίριαλ «Οι σταύλοι της Εριέττας Ζαΐμη». Εδώ το αιτιολογικό έλεγε:

«Ολη η σειρά των εκπομπών περιείχε βωμολοχίες και χυδαιότητες, οι οποίες δεν χρησιμοποιούνται μεταξύ των ανθρώπων, έστω και όταν βρίσκονται εντός γυναικείας (sic) φυλακής. Ενδεικτικώς αναφέρονται οι κατωτέρω φράσεις και λέξεις: Θα γίνει της πουτάνας, χαμούρης, μαλάκα, κώλος, τσουλάρα, πιο σιγά καύλα, την πουτάνα να δώσεις, πίπες, θα μου κάνεις τα τρία δύο, ξέκωλο, θα κάτσω εγώ να με πηδήξεις, εδώ εγώ κόβω κώλους. Αναμφισβητήτως πρόκειται περί υποβαθμισμένης εκπομπής, μη ανταποκρινόμενης στην ποιοτική στάθμη (...)». Παρεμπιπτόντως, το επίμαχο κομμάτι του Ψαριανού φαντάζει εδώ σαν τροπάριο μπροστά στα προηγούμενα, αλλά είπαμε, λέει τέσσερις φορές τη λέξη «μαλάκας» γι' αυτό και ο σταθμός πρέπει να κλείσει.

ΑΠΟΦΑΣΗ 137/14.1.2003

Αφορά την κύρωση της απλής συστάσεως στο κανάλι Alter, «διότι στις 27/11/2002 στο δελτίο ειδήσεων μεταδόθηκε ρεπορτάζ με υπέρτιτλο "ανάρπαστο το βλάσφημο ημερολόγιο" και κατά τη διάρκεια του ρεπορτάζ προβλήθηκε προκλητική φωτογράφηση του Ιταλού Αλμπέρτο Ματζιόλι ημίγυμνων μοντέλων, τα οποία αναπαριστούσαν την Παναγία και τη Μαρία Μαγδαληνή. Το εν λόγω ημερολόγιο είχε προκαλέσει τις διαμαρτυρίες της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Η τοιαύτη αναπαράσταση ενείχε απαξίωση των δύο αγίων γυναικών (...)»

ΑΠΟΦΑΣΗ 6/4.1.2005 και 327/6.9.2005

Επιβολή προστίμων στο Magic για τη γνωστή εκπομπή της «Θύρας 7», όπου μεταξύ άλλων επίμαχων φράσεων καταγράφεται και η αήθης κατά το ΕΣΡ φράση «ταραμάδες αυγολέμονο».

ΑΠΟΦΑΣΗ 408/21.12.2004

Αφορά μια διαφορετική περίπτωση -άκρως επικίνδυνη, θα μπορούσαμε να πούμε- επιβολής προστίμου στο σταθμό Επικοινωνία του δήμου Νέου Ηρακλείου, «επειδή κατά την 15η Ιουλίου και από τις 23.00 έως τη 1.00 πραγματοποιήθηκε ραδιοφωνική εκπομπή απευθυνομένη κατά κύριο λόγο σε ομοφυλόφιλους, κατά την οποία η παρουσιάστρια της εκπομπής, Μαρία Cyber, είπε τα εξής: "Καλησπέρα στην gay Αθήνα, καλησπέρα στις αδελφές, στις λεσβίες, στις trans, στις bisexual που μας ακούνε. Καλησπέρα στην Αθήνα των Ολυμπιακών, στην Αθήνα των ευρωπαϊκών πρωταθλητών"».

Η απόφαση συνεχίζει με το απομαγνητοφωνημένο κείμενο, που περιέχει διαλόγους μεταξύ ακροατών ομοφυλόφιλων και με την παρουσιάστρια χωρίς κανένα «μαλάκα» και άλλες κακές λέξεις. Εδώ το ΕΣΡ μάλλον κινδυνεύει σοβαρά, αν την απόφαση αυτή την πάρει χαμπάρι άλλη «ανεξάρτητη αρχή», δηλαδή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων.

Κάπως έτσι λοιπόν κυλάνε οι αποφάσεις αυτές του ΕΣΡ μέχρι την έσχατη αυτή με τον Ψαριανό. Ολες φανερώνουν ένα ειδικό πουριτανικό πνεύμα που αποπνέει το ΕΣΡ, αλλά σε καμία περίπτωση δεν ετέθη θέμα να κλείσει κάποιος αθυρόστομος σταθμός. Οι κυρώσεις κυμαίνονταν από την απλή σύσταση μέχρι την επιβολή προστίμου (από 30.000 έως 300.000 ευρώ).

Πάλι η Εκκλησία...

Πώς να ερμηνευθεί αυτή η πέραν κάθε μέτρου απόφαση; Σύμφωνα με πρώτες πληροφορίες, υπήρξαν καταγγελίες και παρεμβάσεις κύκλων της Εκκλησίας. Αλλά στην εκπομπή της 11/7 δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά, ενώ τα επίσημα έγγραφα του ΕΣΡ αναφέρουν «αυτεπάγγελτη» δίωξη.

Η λύση του μυστηρίου βρίσκεται στις πρώτες δηλώσεις του αντιπροέδρου του ΕΣΡ, κ. Δ. Χαραλάμπη:

«Αποφασίστηκε για το ραδιόφωνο Best Αττικής (σ.σ.: και κανένα μπέρδεμα δεν υπήρξε με το σταθμό της Θεσσαλονίκης, αστείο πράγμα!) λόγω σωρηδόν χρήσης χυδαίων εκφράσεων κ.λπ. η οριστική διακοπή». Σε ερωτήσεις έκπληκτων δημοσιογράφων για ποια εκπομπή πρόκειται, ο κ. Χαραλάμπης απάντησε: «Σε κάποιες εκπομπές τα μεσημέρια, δεν θυμάμαι τώρα. Υπήρχαν μια σειρά καταγγελίες και ζητήθηκε να έρθουν. Ηρθαν αυτοί. Τα επιχειρήματα που φέρανε δεν θεωρήθηκαν ουσιαστικά (...) Εγιναν καταγγελίες και στη συνέχεια το εξετάσαμε. Αυτό είναι παλιά ιστορία. Εγινε απομαγνητοφώνηση εκπομπής μεταξύ 12 και 1 το μεσημέρι στις 25/8».

Ο εκπρόσωπος του ΕΣΡ σαφώς ομολογεί ότι καθόλου αυτεπάγγελτα δεν έδρασε το ΕΣΡ. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτεται ότι την κινητοποίηση του Συμβουλίου προκάλεσε άλλη εκπομπή (25/8) από αυτήν που αναφέρεται στην επίσημη απαγόρευση (11/7). Πράγμα λογικό, δεδομένου ότι αυτεπάγγελτα δεν οδηγείται ολόκληρο ΕΣΡ σε απόφαση για κλείσιμο σταθμού -την πρώτη στην ιστορία του θεσμού- επειδή ο Ψαριανός είπε 4 φορές «μαλάκας» και 2 φορές «ρε πούστη μου».

Κάποιες λοιπόν καταγγελίες (αν όχι παρεμβάσεις) οδήγησαν στην απόφαση, άσχετα αν δύο μέρες μετά στο νομικό σύμβουλο του σταθμού ανακοινώθηκε ότι το ΕΣΡ κινήθηκε αυτεπάγγελτα. Το ίδιο ανακοινώθηκε αργότερα και προς τα ΜΜΕ, μαζί με τον περιορισμό των επίμαχων εκπομπών σε μία και μόνη. Η αρχική όμως ημερομηνία είχε ήδη ανακοινωθεί, όπως και ορισμένες επίμαχες φράσεις («τραγόπαπας» και «όλοι οι ακροατές είναι ηλίθιοι»), που δεν υπήρχαν όμως στην εκπομπή της 11/7. Για το λόγο αυτό ζητήσαμε από τη διεύθυνση του σταθμού τόσο το αντίγραφο της 11/7 όσο και της 25/8, ώστε να διαπιστώσουμε τι ακριβώς συνέβη.

Και, ω του θαύματος, οι εκφράσεις που δεν βρήκαμε στην «τιμωρημένη» εκπομπή περιέχονταν στην άλλη. Ολόκληρο το απόσπασμα έχει ως εξής:

«Παίρνουμε μερικά ονόματα και τραβάμε καμιά κληρωσούλα. Διαγωνισμούς δεν κάνουμε. Γιατί κάνουνε κάτι διαγωνισμούς οι εταιρείες που διαφημίζονται συνήθως, που είναι πολύ... Αφού σου έχουνε βάλει το σποτάκι με το πόσα λεπτά κάνουμε τον καφέ και το κινητό κ.λπ., μετά σου λένε πόσα λεπτά κάνουμε τον καφέ και ρωτάνε να απαντήσεις. Αφού το 'χεις ακούσει δέκα φορές το σποτάκι και σου 'χουνε σπάσει τα ούμπαλα, μετά κάνουνε διαγωνισμό. Είναι δηλαδή γελοίο. Η μπίρα Τσουτσούμπεργκ πόσα μιλιγκράμ παίρνει το γραμμάριο; Ή ο καφές τάδε σε πόσα λεπτά φουσκώνει άμα τον βαρέσεις με φτυάρι; Και το 'χει πει πριν, ο καφές τάδε φουσκώνει αμέσως άμα τον βαρέσεις με φτυάρι. Κάνουν δηλαδή κάτι διαγωνισμούς τέτοιους, του κώλου. Ντροπή δηλαδή. Είναι οι διαγωνισμοί για ηλίθιους. Θα μου πεις, όπως έλεγε κι ένας γνωστός, όλοι οι ακροατές είναι ηλίθιοι. Ναι, εμείς είμαστε. Ολοι ακροατές είμαστε. Ου να χαθείς, ακροατή! Ακροατή, ε ακροατή! Καλά εγώ έχω γίνει τελείως ακροατής. Δεν μου λες, είσαι ακροατής; Είσαι τόσο ακροατής! Καλά δεν τους μπορώ τους ακροατές, μου σπάνε τα νεύρα. Θα σου δώσω καμιά ακρόαση. Ή θα σου κάνω μια ακρόαση και θα σου πω εγώ. Ποιος έλεγε μια μέρα; Ενας άσχετος. Ακροατής. Είχε έρθει από δω και μιλάγαμε μια μέρα, και λέει οι ακροατές είναι ηλίθιοι, λέει ο ακροατής, και του λέω αγόρι μου την αξίνα σου ψηλά, πάμε, το κίνημα μαζί σου. Ολοι ηλίθιοι είμαστε, ρε κορόιδο. Αμα τύχει να είσαι στο ραδιόφωνο και να κάνεις εκπομπή, θα καταλάβεις πολύ γρήγορα ότι όλοι οι ακροατές είναι ηλίθιοι. Εν τω μεταξύ, άμα είσαι ακροατής, καταλαβαίνεις πολύ γρήγορα ότι όλοι οι παραγωγοί ραδιοφώνου είναι πολύ μαλάκες. Αμα είσαι παπάς με την αράδα σου θα πας βέβαια, αλλά όταν έρχονται να κοινωνήσουν οι γριέντζες, κάτι χαζές, γέροι για να πίνουνε σαμιώτικο κρασί με το κουταλάκι αντί να πάνε στον μπακάλη να πάρουν ένα Σάμος γλυκό και να το τσακίσουνε, πάνε και το πίνουν με το κουταλάκι από του τραγόπαπα την κουτάλα. Μαλακία δέρνει τον κόσμο άγρια. Τέλος πάντων. Ο παπάς την ώρα που τους κουταλώνει με το σαμιώτικο λέει από μέσα του, α ρε μαλάκες, γιατί έχει κάνει εν τω μεταξύ τρεις χιλιάδες ευρώ εισπράξεις από τα κεριά και τα λιβάνια και κουταλώνει τους γελοίους από κάτω, τους καραγκιόζηδες τους χαζούς και αυτός κάνει μπάζα ας πούμε και από μέσα του λέει τι μαλάκες. Ο δε κουταλωμένος που πάει να κουταλωθεί εκείνη τη στιγμή, είναι μερικοί απ' αυτούς την ώρα που κουταλώνονται λένε από μέσα τους "ου να χαθείς, παλιοαδερφάρα, τραγόπαπα" την ώρα που κοινωνάνε, γιατί δεν γουστάρουν τους παπάδες, ότι τον παίρνουνε ότι είναι πούστηδοι κι όλ' αυτά, ότι είναι τράγοι, αλλά από μέσα τους, ξέρετε, πιστεύουν λίγο. Καβάτζα μην τυχόν και υπάρχει κανένας Θεός και τους μπικικονιάσει σε καμιά Δευτέρα Παρουσία, κατάλαβες; Δηλαδή είναι ο Βαγγέλης, ο οποίος λέει από μέσα του α να χαθείς τραγόπαπα, βρίζει τους παπάδες, τους αρχιεπίσκοπους, όλους, ότι κάνουνε μπίζνες, πούστηδες και τέτοια, αλλά πιστεύει και πάει και κοινωνάει κιόλας, βαφτίζεται και λοιπά. Καβάτζα, διότι σου λέει έχει γούστο να υπάρχει κανένας Θεός να πούμε και μια μέρα των ημερών, όταν θα τα κακαρώσω, να ακούσω τις καμπάνες μετά το κακάρωμα ντον, ντον, ντον και να δω το γέρο με τα μούσια και να μου πει "έλα δω Βαγγέλη, εσύ δεν πίστευες" και να με ρίξει στα Τάρταρα και στους διαβόλους. Οπότε πάνε να κοινωνήσουν οι διάφοροι και από μέσα τους βρίζουν τους παπάδες και αυτοί βρίζουν αυτούς που κυβερνάνε. Θέλω να πω δηλαδή στη δοσοληψία και σε οποιαδήποτε διαδικασία δούναι και λαβείν στις κοινωνικές σχέσεις υπάρχει αυτή η αντιπαλότητα. Βλέπεις τον άλλο μαλάκα κι εκείνος καταλαβαίνει ότι είσαι πολύ τρόμπας και συ. Θα συνεχίσουμε και με άλλες κοινωνικές αναλύσεις αργότερα. Αργότερα αργότερα πλησίασαν δυο κότερα. Το ένα ήταν του Κοντομηνά και το άλλο του Αλαφούζου. Ξέρω 'γω, δικό μου ήτανε;»

Τώρα γιατί το ΕΣΡ επιμένει (μέχρι τέλους;) ότι η άλλη ήταν η επίμαχη εκπομπή κι όχι αυτή που στην αρχή τουλάχιστον διέρρευσε είναι ευνόητο. Θέλει να φανεί «αυτεπάγγελτη» η δίωξη. Οι καταγγελίες όμως υπήρξαν, όσο κι αν δεν θέλει να το παραδεχθεί. Οσο για το μέγεθος της ποινής, είναι φανερό ότι ανταποκρίνεται στις υψηλές καταγγελίες. Είναι τέλος γεγονός ότι ο σταθμός αποφάσισε να προσφύγει στο ΣτΕ και να μην κάνει «αίτηση θεραπείας» στο ΕΣΡ ή δήλωση μετανοίας ή όπως αλλιώς λέγεται η υπόκλιση στη μεταμοντέρνα λογοκρισία.




Οι κυνηγοί του προφορικού λόγου

Οι εκπρόσωποι του ΕΣΡ επικαλούνται -και έχουν δίκιο- ότι ελέγχοντας την ποιότητα των ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων ασκούν τη συνταγματική επιταγή που έχει αναθέσει σ' αυτή την ανεξάρτητη αρχή μεταξύ άλλων και την «εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας, καθώς και το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας».

Υπάρχει, πράγματι, σαφής διάκριση μεταξύ έντυπων και ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης. Τα πρώτα προστατεύονται από κάθε μορφής λογοκρισία (άρθρο 14), ενώ τα δεύτερα ρητά εξαιρούνται από τις προστατευτικές για τον τύπο διατάξεις και υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του κράτους, έργο το οποίο ανατίθεται στο ΕΣΡ (άρθρο 15). Η διαφορά αυτή έχει μια υλική βάση, ότι δηλαδή είναι περιορισμένος ο αριθμός των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών συχνοτήτων, επομένως το κράτος διατηρεί το δικαίωμα να τις παραχωρεί σε όποιους συμμορφώνονται με τις επιταγές του. Αυτός ο περιορισμός των συχνοτήτων βέβαια έχει ήδη εκλείψει. Αφενός με την προοπτική των ψηφιακών εκπομπών, αφετέρου με τους ήδη εν πλήρη λειτουργία εκατοντάδες δορυφορικούς σταθμούς που εκπέμπουν χωρίς συνδρομή.

Και βέβαια υπάρχει ήδη το Ιντερνετ, το οποίο είναι ταυτόχρονα και ραδιόφωνο και τηλεόραση και κανείς δεν (μπορεί να) προτείνει την υπαγωγή του στον κρατικό έλεγχο. Αρα οι προϋποθέσεις του συντάγματος έχουν ήδη ανατραπεί.

Αλλά και η εφαρμογή του ελέγχου της «ποιοτικής στάθμης» δεν έχει καταστεί δυνατή. Το ΕΣΡ, λοιπόν, καταφεύγει στην απλή λύση του ελέγχου της αθυροστομίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι για να καταλήξουν σε κρίσεις τα μέλη του Συμβουλίου διαβάζουν απομαγνητοφωνημένα κείμενα. Αλλά μια ραδιοφωνική εκπομπή δεν έχει καμιά σχέση με το κείμενο της απομαγνητοφώνησής της. Ο προφορικός λόγος δεν έχει την αυστηρότητα του γραπτού και κανένα ΕΣΡ δεν μπορεί να τον βάλει στο καλαπόδι του πουριτανισμού. Ο προφορικός λόγος είναι στιγμιαίος, έχει το σημάδι της προσωρινότητας και του φευγαλέου. Επεα πτερόεντα.

Ενα μικρό παράδειγμα. Ολόκληρη η Ελλάδα, από τον πρωθυπουργό έως τον τελευταίο πιτσιρικά φώναζε ρυθμικά το καλοκαίρι του 2004 «σήκωσέ το, το γαμημένο». Οταν ήρθε η στιγμή να αποτυπωθεί το σύνθημα στο χαρτί και στις ειδήσεις, το γαμήσι μετατράπηκε σε ευλογία. Και ένα πνευματώδες και αθυρόστομο (αλλά όχι υβριστικό) στιχάκι μεταβλήθηκε σε ακατανόητη φράση. Κοροϊδευόμαστε μόνοι μας λοιπόν, για να προστατέψουμε ποιον; Ούτε ένας κάτοικος της χώρας -των μεταναστών συμπεριλαμβανομένων- δεν αγνοούσε ότι πίσω από το «ευλογημένο» ή το «τιμημένο» των τίτλων κρυβόταν το «γαμημένο» του συνθήματος.

Επιπλέον, ο προφορικός λόγος από την εκφορά του ήδη προσδιορίζει το κοινό του. Είναι λόγος επιλεκτικός. Οι ακροατές μιας εκπομπής εισπράττουν αμέσως τον κώδικα επικοινωνίας του παραγωγού ή του παρουσιαστή και τον αποδέχονται ή τον απορρίπτουν. Μεταξύ των αποφάσεων του ΕΣΡ περί «υποβαθμισμένης ποιότητας» περιλαμβάνονται και κυρώσεις για τη γνωστή «καλτ» εκπομπή της Θύρας 7 του Magic TV. Αλλά όποιος ξενυχτάει για να ακούσει τον «άντε γεια», δεν κινδυνεύει να διαφθαρεί. Να γελάσει με τις χοντράδες και τις βρισιές θέλει. Αλλιώς να κλείσουμε και τα γήπεδα.

Αν λοιπόν ισχύει κάτι για τον γραπτό λόγο, θα έπρεπε να ισχύει κατά μείζονα λόγο στον προφορικό, τον ραδιοφωνικό. Λύση δεν μπορεί παρά να είναι μία: πλήρης κατάργηση του ελέγχου των λέξεων και των απόψεων. Να παραμείνει η προστασία των θιγομένων προσώπων, να ελεγχθεί η ψευδολογία, αλλά να αφεθεί ελεύθερη η έκφραση των ραδιοφωνικών και των τηλεοπτικών παραγωγών. Βρισκόμαστε πολύ μακριά από την εποχή που μπορούσε να «διαφθαρεί» η νεολαία με το άκουσμα της λέξης μαλάκας. Τώρα διαφθείρεται όταν ακούει ότι κλείνει με το έτσι θέλω ένας ραδιοφωνικός σταθμός.




ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Μαίρη Κουκουλέ
«Νεοελληνική αθυροστομία»
(Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 1986).
Τρίτομη ανθολογία με φράσεις, κείμενα, συνθήματα, ποιήματα, κ.λπ., που υποδηλώνουν την επιβίωση της παράδοσης ενός λόγου αυθάδους, χιουμοριστικού και άσεμνου στη σύγχρονη καθημερινή ζωή.

Φίλιππος Βλάχος
«Χωριάτικα βρωμόλογα»

(Τυπογραφείο Κείμενα, Αθήνα 1986). Επτανησιώτικο γλωσσάρι με προσωπικές -εν μέρει- καταγραφές από τον αξέχαστο -και μεγάλο αθυρόστομο- εκδότη και τυπογράφο.

Μαρία Μιχαήλ Δέδε
«Το άσεμνο - ανίερο - υβριστικό στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι»

(Εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα, 1991). Μελέτη για τη χρήση των «κακών λέξεων» στη δημοτική ποίηση.

Stephen Burgen
«Your Mother's Tongue»

(Indigo, 1996, London). Η Βαβέλ της Ευρωπαϊκής Ενωσης μέσα από τις βρισιές, τις κατάρες, την αθυροστομία των λαών της. Εξαιρετική και σε ορισμένα σημεία ξεκαρδιστική περιγραφή ομοιοτήτων και αποκλίσεων στις «κακές γλώσσες».



ΑΚΟΥΣΤΕ

Δόμνα Σαμίου
«Τα αποκριάτικα»

Θησαύρισμα αθυρόστομων τραγουδιών της Αποκριάς από όλη την Ελλάδα. Στις αρχές του χρόνου ασκήθηκε δίωξη εναντίον των δημιουργών του δίσκου, με βάση μήνυση ενός ιεροψάλτη, ο οποίος εξασφάλισε και τη στήριξη του αρχιεπισκόπου. Ο δίσκος συνοδεύεται από εξαιρετικά κατατοπιστικό βιβλίο με κείμενα των Μιχάλη Ζ. Κοπιδάκη, Λάμπρου Λιάβα, Μιράντας Τερζοπούλου.



ΔΕΙΤΕ

Μελ Μπρουκς
«Λίγο πολύ τρελούτσικος»
(High Anxiety, 1977),
Η παρωδία αυτή των έργων του Χίτσκοκ παρουσιάζει μεταξύ άλλων έναν διάσημο ψυχαναλυτή να μετατρέπει τους φροϊδικούς όρους σε παιδική διάλεκτο, όταν διαπιστώνει ότι μεταξύ των ακροατών της διάλεξής του βρίσκονται και δυο ανήλικα.

 

 

 

(Ελευθεροτυπία, 13/11/2005)

 

www.iospress.gr