ΕΠΙΔΟΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΓΕΝΝΗΣΕΩΝ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

 

Η συνταγή της χούντας
 

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

 

1. / 2.

 

 

Το παρακρατικό επιτελείο

Μέχρι πρόσφατα, ακόμη και η ύπαρξη του "Συντονιστικού Συμβουλίου Μειονοτικής Πολιτικής Θράκης" ("Συντονιστικού Συμβουλίου Θράκης", Σ.Σ.Θ.) ήταν τελείως άγνωστη έξω από το στενό κύκλο των αρμόδιων "υπηρεσιών". Η όλη δραστηριότητά του διεξήχθη άλλωστε μακριά από κάθε δημοσιότητα, χωρίς τον παραμικρό κοινοβουλευτικό ή άλλο δημόσιο έλεγχο, ενώ ακόμη και οι γραμματείς του έπρεπε "να είναι εκ των εξουσιοδοτημένων προς χρήσιν ΕΤΝΑ ή απορρήτων". Παρά τη συγκρότησή του από στελέχη του επίσημου κρατικού μηχανισμού, μπορούμε ως εκ τούτου να θεωρήσουμε το Σ.Σ.Θ. ως ένα τυπικό παρακρατικό επιτελείο που συγκροτήθηκε την πρώτη καραμανλική οκταετία και -για "εθνικούς λόγους"- παρέμεινε σε λειτουργία και μετά τη φυγή του αείμνηστου Εθνάρχη στην Εσπερία.

Στην αρχική μορφή του, συστάθηκε το Σεπτέμβριο του 1959 με πρωτοβουλία του τότε ΥΠ.ΕΞ. Ευάγγελου Αβέρωφ. Με μεταγενέστερη απόρρητη διαταγή του (Δ940-16 της 16ης Μαΐου 1962), ο ίδιος υπουργός θα αναδιαρθρώσει το Συμβούλιο, καθορίζοντας επακριβώς τις (φοβερές και τρομερές) αρμοδιότητές του.

Βάσει αυτής της διαταγής, ο πρόεδρος του Σ.Σ.Θ. ανακηρύχθηκε αποκλειστικός "φορεύς της μειονοτικής πολιτικής εν Θράκη", με αρμοδιότητα όχι μόνο να εκδίδει "τας αναγκαίας διαταγάς και οδηγίας προς τας τοπικάς Αρχάς και Υπηρεσίας", αλλά και να μπλοκάρει την εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας: "Διαπιστών ότι διαταγαί Υπουργείων ή Υπηρεσιών τυχόν αντίκεινται προς την ακολουθητέαν μειονοτικήν πολιτικήν, δύναται να αναστείλη, διά διαταγής του προς τας ενδιαφερομένας Αρχάς, την τοπικήν εν Θράκη εφαρμογήν αυτών". Με δυο λόγια, άλλη έννομη τάξη επικρατούσε στη Θράκη κι άλλη στην υπόλοιπη επικράτεια του (τότε) Βασιλείου της Ελλάδος - χωρίς ούτε η Βουλή ούτε κανείς άλλος φορέας της "λαϊκής κυριαρχίας" να ενημερωθεί σχετικά...

Μέλη του Σ.Σ.Θ. ήταν οι νομάρχες Ροδόπης, Ξάνθης και Εβρου, ο Διευθυντής Πολιτικών Υποθέσεων Θράκης του Υπουργείου Βορείου Ελλάδος, ο Ανώτερος Διοικητής Χωροφυλακής Θράκης, ένας "εκπρόσωπος" του ΓΕΕΘΑ κι ένας "εκπρόσωπος" της ΚΥΠ. Από το 1966 και μετά, μέλος του έγινε και ο Γενικός Επιθεωρητής Ξένων και Μειονοτικών Σχολείων, που ώς τότε μετείχε στις συνεδριάσεις χωρίς δικαίωμα ψήφου. Χωρίς δικαίωμα ψήφου μπορούσαν κατά περίπτωση να συμμετέχουν επίσης "οι Διευθυνταί αρμοδίων υπηρεσιών, και δη οι Επιθεωρηταί Μουσουλμανικών Σχολείων και Διευθυνταί Γεωργίας".

Η λειτουργία του Σ.Σ.Θ. συνεχίστηκε, χωρίς ουσιώδεις διαφοροποιήσεις, στα χρόνια της Ενωσης Κέντρου, της Αποστασίας και της χούντας - ώσπου, το Φεβρουάριο του 1969, οι αρμοδιότητές του πέρασαν απευθείας στον Υπουργό Βορείου Ελλάδος. Η μόνη μεταβολή, βραχύβια κι αυτή, αφορούσε το πρόσωπο του προέδρου. Επικεφαλής του Συμβουλίου το 1962-64 ήταν ο τέως νομάρχης Ροδόπης της ΕΡΕ, Κων/νος Κουκουρίδης. Επί κυβερνήσεως Παπανδρέου αντικαταστάθηκε από τον Μ. Σκουλά, για να επανέλθει τον Οκτώβριο του 1965 και να παραμείνει μέχρι τέλους.

Μέσα σε μια επταετία, το Συμβούλιο έθεσε έτσι τις βάσεις για μια πολιτική διακρίσεων και "διοικητικών ενοχλήσεων" σε βάρος της μειονότητας, που από κατεξοχήν αρμόδια χείλη έχει χαρακτηριστεί ως "αποικιακή" και της οποίας η εφαρμογή έμελλε να συνεχιστεί, παρά τις κατακλυσμιαίες πολιτικές αλλαγές των ενδιάμεσων χρόνων, ώς το 1990-91. Η βαριά αυτή κληρονομιά ανώμαλων εποχών καταργήθηκε τελικά από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, με τη σύμφωνη γνώμη όλων των τότε πολιτικών αρχηγών, όταν συνειδητοποιήθηκε ότι είχε τραυματίσει σε τέτοιο βαθμό τις σχέσεις της μειονότητας με το ελληνικό κράτος, ώστε να δημιουργηθούν (για πρώτη φορά από το 1919) οι προϋποθέσεις κλονισμού της ελληνικής κρατικής κυριαρχίας στην περιοχή.
 


Οι απογραφές-φάντασμα

Εκτός από την εκλεκτική συγγένεια των "δημογραφικών" σχεδιασμών του κ. Χριστόδουλου με αυτούς της χουντικής ΚΥΠ, τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Σ.Σ.Θ. αποκαλύπτουν και μια άλλη πτυχή της κρατικής πολιτικής στο ζήτημα. Επιλύοντας, έτσι, μια από τις πάγιες απορίες της στήλης: πώς είναι δυνατόν επίσημοι φορείς να επικαλούνται συγκεκριμένους αριθμούς για τα μεγέθη της μουσουλμανικής μειονότητας, από τη στιγμή που η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία σταμάτησε μετά το 1951 να απογράφει το θρήσκευμα και τη μητρική γλώσσα των ελλήνων πολιτών;

Αν για τον αρχιεπίσκοπο ήταν αρκετή η επίσκεψη του επιχώριου μητροπολίτη σ' ένα τυχαίο μαιευτήριο της Ξάνθης, προκειμένου να διαπιστωθούν οι "εθνικές" διαστάσεις του δημογραφικού, οι επιτελείς του Σ.Σ.Θ. και της ΚΥΠ είχαν ανάγκη σοβαρότερων στοιχείων. Φρόντισαν, λοιπόν, να τα αποκτήσουν - και οι σχετικές διαβουλεύσεις τους έχουν πολλά να μας πουν για τη μεθοδολογία που, κατά πάσα πιθανότητα, εξακολουθεί να εφαρμόζεται μέχρι σήμερα.

Στις 29.10.1965 ο νομάρχης Ροδόπης ενημερώνει τα υπόλοιπα μέλη του Σ.Σ.Θ. ότι, επειδή "δυστυχώς από τα αποτελέσματα της απογραφής της ΕΣΥΕ της 19.3.61 δεν διαπιστούται ακριβώς ο διαχωρισμός του Χριστιανικού και μουσουλμανικού πληθυσμού", αποφασίστηκε να καταγραφεί μυστικά "η ακριβής σύνθεσις του πληθυσμού κατά θρήσκευμα και φυλήν, βάσει των επισήμων δημοτολογίων των οικείων Δήμων και Κοινοτήτων". Γι' αυτό το σκοπό στάλθηκε ειδική "άκρως απόρρητος" διαταγή προς τους γραμματείς των κοινοτήτων. Τελικά μετρήθηκαν 120.977 "εγγεγραμμένοι", απ' τους οποίους οι 67.549 ήταν μουσουλμάνοι: 50.651 τουρκόφωνοι, 9.430 πομάκοι, "7.000 περίπου" τσιγγάνοι και 650 "ερυθρίνοι ή ερυθροκέφαλοι (Κιζιλμπασήδες)". Στην άλλη πλευρά, "μεταξύ των [53.428] Ελληνορθοδόξων κατεχωρήθησαν 188 μάρτυρες του Ιεχωβά, κατοικούντες εις τα χωρία Σχοινιά και Αμφια".

Η συνταγή θεωρήθηκε χρήσιμο να γενικευτεί. Ετσι, στις 12.5.1966 "ο κ. Πρόεδρος του Σ.Σ.Θ. παρακαλεί τους κ.κ. Νομάρχας Ροδόπης και Ξάνθης όπως, ει δυνατόν, μέχρι τέλους Ιουνίου ε.έ. προβούν εις την μυστικήν συλλογήν πραγματικών στοιχείων παρά των γραμματέων των Δήμων και Κοινοτήτων όσον αφορά τον αριθμόν των μουσουλμ. κατοίκων των Νομών των κατά φυλάς". Εκτιμήθηκε, πάντως, ότι "διά την περιοχήν του Νομού Εβρου δεν παρίσταται [αναγκαία] η συλλογή παρομοίων στοιχείων λόγω του μικρού αριθμού των μουσουλμάνων".

Πάνω στα αποτελέσματα αυτής της δεύτερης μυστικής απογραφής στήριξε ο εκπρόσωπος της ΚΥΠ την εισήγησή του (15.5.1967) για επιδότηση των ελληνορθόδοξων τοκετών. Ούτε αυτά θεωρήθηκαν, ωστόσο, από τους ιθύνοντες ως απολύτως αξιόπιστα. Σε μεταγενέστερη εισήγησή του (9.9.1968), ο πρόεδρος του Σ.Σ.Θ. εκτιμά ότι η επιχείρηση "μας έδωκε βεβαίως μίαν εικόνα γενικώς, δεν υπήρξεν όμως τόσον σαφής, ιδία εν τη πόλει της Κομοτηνής". Για το λόγο αυτό εισηγείται γενικευμένο φακέλωμα του πληθυσμού: να "επαναληφθή η απογραφή όλων των κατοίκων, η οποία να είναι ονομαστική διά καταστάσεων κεχωρισμένων εις Ελληνας και Μουσουλμάνους και να στηρίζεται επί των δημοτολογίων". Το Σ.Σ.Θ. συμφωνεί κι επαυξάνει, ζητώντας από "τους κατά τόπους γραμματείς" να "καταρτίσωσι δύο καταστάσεις ονομαστικάς των Ελλήνων και των Μουσ/νων, έναντι δε εκάστου ονόματος ν' αναγραφή εις την στήλην των παρατηρήσεων, αν παραμένη ενταύθα ή εις άλλην περιοχήν της Ελλάδος ή και εις την αλλοδαπήν και συγκεκριμένως εις ποίαν χώραν".

Ενδιαφέρον έχει, τέλος, η διαδικασία που προκρίθηκε για την υπέρβαση του κυριότερου τεχνικού προβλήματος: το Σ.Σ.Θ "αποφαίνεται όπως προκειμένου περί της απογραφής εντός της πόλεως Κομοτηνής ανατεθή η ονομαστική τοιαύτη εις τους εφημερίους των Ενοριών και τους Ιμάμηδες των τεμενών, με την αναγραφήν των αυτών παρατηρήσεων. Ως λόγοι δε της απογραφής [να] προβληθούν τοιούτοι της Στατιστικής Υπηρεσίας, ως προς τας συνθήκας διαβιώσεως των οικογενειών, ως και αν διατηρούν ωρισμέναι οικογένειαι σταύλους και ορνιθώνας κ.ά.".

Ετσι κι αλλιώς, περί "ποιμνίων" επρόκειτο...
 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Vemund Aarbakke, "The Muslim minority of Greek Thrace" (Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν 2000). Ογκώδης -και αδημοσίευτη μέχρι σήμερα- διδακτορική διατριβή με θέμα τη μειονότητα της Θράκης. Εμφαση στην κινητοποίηση της δεκαετίας 1985-95 και εκτενής διασταύρωση των πληροφοριών που περιέχονται στη σχετική ελληνική και τουρκική βιβλιογραφία.

Αριστείδης Γιαννόπουλος - Δημήτρης Ψαρράς, "Το 'ελληνικό 1955'" (περιοδικό "Σχολιαστής", τχ.85, 3.1990). Ρεπορτάζ για το εθνικιστικό πογκρόμ της 29.1.1990 κατά των μουσουλμάνων της Κομοτηνής. Περιλαμβάνει συνοπτική καταγραφή των διακρίσεων της προηγούμενης εικοσαετίας σε βάρος της μειονότητας, καθώς και το non paper των τριών πολιτικών αρχηγών (Παπανδρέου - Μητσοτάκη - Φλωράκη), βάσει του οποίου εγκαινιάστηκε η κρατική πολιτική της "ισονομίας-ισοπολιτείας" που εφαρμόζεται μέχρι σήμερα.

Χρήστος Ηλιάδης, "Η εθνική ταυτότητα της μουσουλμανικής μειονότητας και η εκπαιδευτική πολιτική. Μελέτη αρχειακών πηγών, 1945-1967" (2004). Aδημοσίευτη μεταπτυχιακή εργασία, βασισμένη στα πρακτικά του Συντονιστικού Συμβουλίου Θράκης και τα αρχεία της Γενικής Επιθεώρησης Ξένων & Μειονοτικών Σχολείων.


ΔΕΙΤΕ

"Ο ανθός της λίμνης" του Σταμάτη Τσαρουχά (2000). Νοσταλγική αναμόχλευση του δημογραφικού, σε μια εθνικά ευαίσθητη (αλλά ιστορικά παντελώς ανακριβή) κινηματογραφική αναπαράσταση της Καστοριάς του 1900. "Τι τα θες τόσα παιδιά;" ρωτάει τον πρωταγωνιστή ο εβραίος τοκογλύφος, κι ο φτωχός έλληνας ψαράς του απαντά με περηφάνια: "Για να μεγαλώνει το Ρωμέικο!".

 

(Ελευθεροτυπία, 17/4/2005)

 

www.iospress.gr                                                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ