ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΑΝΑΚΡΙΣΗΣ ΤΗΣ CIA

Το εγχειρίδιο του καλού βασανιστή

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

1. / 2.   

Ο επιστημονικός δάκτυλος

Μια ενδιαφέρουσα πλευρά των εγχειριδίων της CIA που παρουσιάζουμε εδώ αφορά την επιστημονική τεκμηρίωση των ανακριτικών μεθόδων που προτείνουν, με βάση τα πορίσματα της ιατρικής, της ψυχολογίας και των κοινωνικών επιστημών. Ταυτόχρονα, στις σελίδες τους αποτυπώνεται με τον πιο εύγλωττο τρόπο η διαπλοκή μιας μερίδας της επιστημονικής κοινότητας με τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του αμερικανικού κράτους και των κάθε λογής συμμάχων του.

Οι παρατηρήσεις αυτές αφορούν κυρίως την "Ανάκριση Αντικατασκοπίας" (1963), που χρησίμευσε ως πρότυπο και για τα μεταγενέστερα εγχειρίδια. Οι συντάκτες της αναπτύσσουν ένα "δημιουργικό διάλογο" με κορυφαίους επιστήμονες της εποχής και τα πορίσματά τους, εντοπίζοντας τρόπους αξιοποίησής τους ή αντικρούοντας τις επιφυλάξεις τους για κάποιες ανακριτικές μεθόδους (κυρίως την ύπνωση και τη νάρκωση).

"Η ανάκριση μιας ανθεκτικής πηγής που είναι επιτελικό στέλεχος ή μέλος μιας υπηρεσίας του Παραπετάσματος ή μιας παράνομης κομμουνιστικής οργάνωσης είναι ένα από τα πλέον απαιτητικά επαγγελματικά καθήκοντα", εξηγεί η εισαγωγή του εγχειριδίου. "Ο ανακριτής χρειάζεται κάθε δυνατή βοήθεια. Και μια κύρια πηγή βοήθειας σήμερα είναι τα επιστημονικά πορίσματα. Είναι αλήθεια ότι οι αμερικανοί ψυχολόγοι έχουν αφιερώσει κάπως περισσότερη προσοχή στις ανακριτικές τεχνικές των κομμουνιστών, ιδιαίτερα στην 'πλύση εγκεφάλου', απ' ό,τι στις πρακτικές των ΗΠΑ. Ωστόσο, έχουν διεξαγάγει επιστημονικές έρευνες πάνω σε πολλά αντικείμενα που συνδέονται στενά με την ανάκριση: τις επιπτώσεις της εξασθένησης και της απομόνωσης, τις αντιδράσεις στον πόνο και το φόβο, την ύπνωση και την επαυξημένη υποβλητικότητα, τη νάρκωση, κ.λπ. Αυτή η δουλειά είναι αρκετά συναφής και σημαντική, ώστε να μην είναι πλέον δυνατή η σοβαρή συζήτηση περί ανάκρισης χωρίς αναφορά στις ψυχολογικές έρευνες που διεξήχθησαν την τελευταία δεκαετία". Διευκρινίζεται, πάντως, ότι "έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια, ώστε αυτά τα πορίσματα να μεταφράζονται στη δική μας γλώσσα, αντί για την ορολογία που χρησιμοποιείται από τους ψυχολόγους".

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αποδεικνύεται η μελέτη της παρατιθέμενης βιβλιογραφίας (σ.110-22). Περιλαμβάνει συνολικά 46 τίτλους, με σχολιασμό του περιεχομένου και των δυνατοτήτων αξιοποίησής τους από τον φιλομαθή ανακριτή: υπηρεσιακά εγχειρίδια του αμερικανικού στρατού και της CIA, βιβλία και άρθρα δημοσιευμένα στην υπηρεσιακή επιθεώρηση Studies of Intelligence ή σε επιστημονικά περιοδικά (Public Opinion Quarterly, Sociometry, International Journal of Psychoanalysis, Bulletin of the N.Y. Academy of Medicine, κ.ά.).

Κατά τον αποχαρακτηρισμό του εγγράφου, κρίθηκε σκόπιμο να περαστούν με μπλάνκο τα στοιχεία έξι από αυτές τις πηγές. Μιας έβδομης, πάλι, που τιτλοφορείται "Ανάκριση" κι αποτελεί το περιεχόμενο μιας "ωριαίας διάλεξης για το ζήτημα", έχουν απαλειφθεί τα πραγματικά στοιχεία του (επισήμως "ανώνυμου") συγγραφέα. Πιθανότατα πρόκειται για επιστήμονα υπεράνω πάσης υποψίας, που η αποκάλυψη της σχέσης του με τη CIA θα ψιλοαμαύρωνε το βιογραφικό του.

Και η εναπομείνασα βιβλιογραφία παραμένει πάντως αρκετά διδακτική, όσον αφορά τη σχέση "ιδιωτών" ερευνητών με το σκληρό πυρήνα των μυστικών υπηρεσιών.

Μια "μελέτη για την ανάπτυξη βελτιωμένων τεχνικών ανάκρισης", π.χ., συντάχθηκε το 1959 από τον καθηγητή Αλμπερτ Μπίντερμαν, βάσει συμβολαίου που ανατέθηκε στο "Γραφείο Ερευνας Κοινωνικών Επιστημών Α.Ε." (ιδιωτικό ερευνητικό κέντρο συνδεδεμένο με το American University της Ουάσιγκτον). "Οπως φαίνεται από τη συχνότητα των παραπομπών, αυτό το βιβλίο ήταν μια από τις πιο χρήσιμες δουλειές που συμβουλευτήκαμε", σημειώνει ο συγγραφέας του εγχειριδίου, εκτιμώντας ότι και οι περισσότεροι από τους ανακριτές της υπηρεσίας θα μπορούσαν "να επωφεληθούν απ' αυτό".

Ο Μπίντερμαν ήταν ένας από τους επιφανέστερους κοινωνιολόγους, πολιτικούς επιστήμονες και κοινωνιοψυχολόγους των μεταπολεμικών ΗΠΑ. Υποθέτουμε, βέβαια, ότι στη δημόσια δραστηριότητά του θα εξόρκιζε με αποτροπιασμό κάθε συσχετισμό της επιστημονικής του δουλειάς με συνταγές βασανιστηρίων. Το διαπιστώνουμε και από τα επίσημα βιογραφικά που δημοσιεύθηκαν, από τα ΜΜΕ και τις επιστημονικές ενώσεις των ΗΠΑ, την επαύριο του θανάτου του (16.6.2003): επισήμως, ο εκλιπών ασχολούνταν απλώς με τη "χειραγώγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς", τις ανακριτικές τεχνικές των κομμουνιστών και τη στατιστική καταγραφή της εγκληματικότητας...
 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Tomas Blanton & Peter Kornbluch
"Prisoner abuse: Patterns from the Past" (National Security Archive Electronic Briefing Book no 122, http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB122/index.htm). Ηλεκτρονική συλλογή ντοκουμέντων της CIA κι άλλων αμερικανικών υπηρεσιών, με θέμα της "τεχνικές ανάκρισης". Ο βασικός κορμός της αποτελείται από τα εγχειρίδια του 1963 και του 1983 που παρουσιάζουμε εδώ.

ΔΕΙΤΕ

Κώστα Γραβρά
"Κατάσταση πολιορκίας" (Etat de Siege) (1973). Εξαιρετικό πολιτικό θρίλερ με θέμα την απαγωγή, ανάκριση κι εκτέλεση του Νταν Μιτριόνε, εκπαιδευτή των λατινοαμερικανικών αστυνομιών στις σύγχρονες "τεχνικές ανάκρισης" της CIA, από τους αντάρτες πόλης Τουπαμάρος της Ουρουγουάης (1970). Το σενάριο της ταινίας, μαζί με τα σχετικά τεκμήρια της πραγματικής υπόθεσης, έχει κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα (Αθήναι 1974, εκδ. Ευκλείδης).

Τζον Μάλκοβιτς
"Ο χορευτής του επάνω ορόφου" (The dancer upstairs) (2002).

Η σύγχρονη αντιτρομοκρατική οπτική για την εξάρθρωση του παγκοσμιοποιημένου "εσωτερικού εχθρού". Θέμα της ταινίας, η καταδίωξη και σύλληψη του ηγέτη των περουβιανών ανταρτών του μαοϊκού "Φωτεινού Μονοπατού" -κατάλληλα μασκαρεμένου για τις ανάγκες της ταινίας, έτσι ώστε ο "μαρξισμός λενινισμός" να συνδυάζεται με το θρησκευτικό (και έμμεσα τον ισλαμικό) φονταμενταλισμό. Οι μέθοδοι των "αντιτρομοκρατών" παρουσιάζονται σχεδόν αγγελικές, η δε επιτυχία τους αποδίδεται σ' έναν συνδυασμό αστυνομικής ευφυΐας και υψηλής τεχνολογίας, που θυμίζει έντονα την εγχώρια ημιεπίσημη εκδοχή σχετικά με την εξάρθρωση της 17Ν. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι, τέλος, η παρουσίαση της ταινίας του Γαβρά "Κατάσταση πολιορκίας" (αντίγραφο της οποίας εντοπίζεται στη γιάφκα του "αρχηγού"), σαν δείγμα της "προπαγάνδας των τρομοκρατών".
 

(Ελευθεροτυπία, 13/6/2004)