ΣΕΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΑΛΑ ΓΑΛΛΙΚΑ

 

Ο πόλεμος της μαντίλας



ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

 

1. / 2.   


 

Ναι στην απαγόρευση

Ως μέλη του φεμινιστικού κινήματος, μερικές από εμάς από τη δεκαετία του '70, στη διαμάχη για τη μαντίλα βλέπουμε ένα σύμπτωμα κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Ο αγώνας μας συνεισέφερε πάντοτε στην αποδυνάμωση εκείνων των εθίμων που καταπιέζουν τον ασθενέστερο και στην υποστήριξη μιας νομοθεσίας που τον απελευθερώνει. Απαγορεύσεις στην ελευθερία των γυναικών να διαθέτουν όπως θέλουν το σώμα τους, βιασμός, αιμομιξία, συζυγική βία, κλειτοριδεκτομή, υπήρξαν και συνεχίζουν να αποτελούν όψεις μιας πανάρχαιας παράδοσης: της ανδρικής κυριαρχίας. Οι νόμοι που κατακτήθηκαν -για την έκτρωση, το βιασμό, την ισάριθμη εκπροσώπηση κ.ο.κ.- οδήγησαν σε υποχώρηση τη βία και το σκοταδισμό.

Και να που, αίφνης, το πλήθος των μαντιλιών που επιδεικνύουν κορίτσια τα οποία συνειδητά ή ασυνείδητα παίζουν το παιχνίδι των φονταμενταλιστών θέτει σε αμφισβήτηση το κοσμικό κράτος και, ταυτόχρονα, τις κατακτήσεις του κινήματός μας.

Χάρη σε ποια αλληλουχία παραχωρήσεων και ολιγωριών φτάσαμε στο σημείο αυτό; Και πώς είναι δυνατόν να συγχέει κανείς την εθελούσια υποταγή με την ελεύθερη επιλογή, την ανεκτικότητα με την απουσία κάθε απαγόρευσης, το σεβασμό μιας άλλης κουλτούρας με τη συναίνεση στη βαρβαρότητα;

Η μαντίλα είναι εξευτελιστική τόσο για τις γυναίκες τις οποίες υποβιβάζει στο ρόλο της λείας όσο και για τους άνδρες τους οποίους ταυτίζει με άρπαγες.

Η μαντίλα είναι προδοσία για όλες τις μουσουλμάνες που εδώ και αλλού πάλεψαν για να μην την ξαναφορέσουν.

Η μαντίλα είναι το σημάδι ότι η πατριαρχία που θεωρούσαμε σε υποχώρηση ξαναγεννιέται από τις στάχτες της, και μάλιστα στην πιο οπισθοδρομική και δηλητηριώδη εκδοχή της: τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό. Αυτός πάλι συναντά τη φιλόφρονα στήριξη εκείνων που μέχρι πρόσφατα κατήγγελλαν το «όπιο του λαού»: μεγάλου μέρους της άκρας αριστεράς, των κινημάτων κατά της παγκοσμιοποίησης, ακόμη και κάποιων «φεμινιστριών»... Χωρίς να υπολογίσουμε τη στήριξη των εκκλησιών, που προφανώς νιώθουν πανευτυχείς να ενισχύσουν μια ακόμη επίθεση κατά του κοσμικού κράτους.

Η μαντίλα αποτελεί μια πρώτη δοκιμή: σε κάποια μέρη αμφισβητείται ήδη η συνεκπαίδευση των φύλων, οι κοινές ώρες του κολυμβητηρίου, η κοινή δημόσια νοσοκομειακή περίθαλψη, η απονομή της δικαιοσύνης κ.ο.κ. Η αποδοχή της μαντίλας θα ανοίξει την πόρτα και σε άλλες διεκδικήσεις και σε άλλες πλειοδοσίες.

Η μαντίλα αποδεικνύει ότι οι κατακτήσεις είναι εύθραυστες και ότι η φεμινιστική πάλη και σκέψη όχι μόνο δεν έχουν ξεπεραστεί αλλά είναι περισσότερο επίκαιρες παρά ποτέ. Ο υποδειγματικός αγώνας της οργάνωσης «Ούτε πουτάνες ούτε υποταγμένες» μας το θυμίζει με τον καλύτερο τρόπο.

Είμαστε ευαίσθητες απέναντι στις δυσκολίες που συναντούν οι νεαρές κοπέλες που προέρχονται από τη μετανάστευση. Μόνο ένας νόμος θα τις προστατεύσει από τον καταναγκασμό της μαντίλας: τόσο αυτές που την αρνούνται όσο κι εκείνες που τη θεωρούν το μοναδικό μέσο τους για να αποφύγουν τις ανδρικές επιθέσεις. Μόνο ένας νόμος θα στηρίξει τους μουσουλμάνους που συντάσσονται με το κοσμικό κράτος και θα ξεχωρίσει το ισλάμ από τις πιο αρχαϊκές εκδοχές του.

Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα των Γυναικών
(Ligue du droit des Femmes)


Οχι στο νόμο

Στο όνομα των δικαιωμάτων των γυναικών, υποστηρίζουν ορισμένοι/νες, πρέπει να αποκλείσουμε την Αλμα και τη Λίλα Λεβί από το λύκειο. Η φεμινιστική οργάνωση Δημόσιες Γυναίκες αρνείται να συνυπογράψει τη στάση αυτή, τόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση όσο και σε κάθε άλλη αντίστοιχη «περίπτωση» μαντίλας.

Ο αποκλεισμός κάποιων κοριτσιών από το σχολείο δεν έχει τίποτα το φεμινιστικό. Η, εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για έναν φεμινισμό που παραμένει στη διατύπωση θέσεων αρχής («Οχι στη μαντίλα, σύμβολο καταπίεσης») δίχως να νοιάζεται για τα συγκεκριμένα αποτελέσματα των θέσεων αυτών. Μπορεί η τοποθέτηση αυτή να εμφανίζεται σαν καθαρή και ριζοσπαστική, στην πραγματικότητα όμως οδηγεί στο σχολικό θάνατο κάποιων νεαρών κοριτσιών, στην απομόνωσή τους και στην ενδεχόμενη εγκατάλειψή τους στα χέρια των παπάδων και της ανδρικής κυριαρχίας.

Σ' αυτόν το φεμινισμό των «καθαρών χεριών» αντιπαραθέτουμε ένα φεμινισμό της ευθύνης που νοιάζεται για την πραγματικότητα και, κυρίως, για το μέλλον των εμπλεκόμενων μαθητριών. Και πιστεύουμε πως η ιδιότητα της φεμινίστριας μας επιβάλλει να υποστηρίξουμε την παραμονή των μαθητριών στο σχολείο. Ισως και να πρόκειται για συμβιβασμό, είναι ωστόσο ο μοναδικός τρόπος για να βοηθήσουμε τις νεαρές αυτές γυναίκες να παλέψουν κατά της ανδρικής κυριαρχίας, θρησκευτικής ή μη.

Δεν έχει την παραμικρή σημασία αν νιώσουμε καλύτερα διώχνοντας μακριά από το βλέμμα μας ένα από τα πολλά σύμβολα της καταπίεσης. Το μοναδικό μας πιστεύω είναι μια δράση που θα βοηθήσει τις γυναίκες να αισθανθούν ισχυρότερες και καλύτερα εξοπλισμένες για να αντιμετωπίσουν την καταπίεση. Μπορεί η θέα μιας μαντίλας στην τάξη να μας προκαλεί ενόχληση, η απομάκρυνση ωστόσο ενός κοριτσιού από το σχολείο μας ταράζει πολύ περισσότερο. Εξάλλου αρνούμαστε κάθε μορφή πίεσης κατά των γυναικών, είτε πρόκειται για τον πειθαναγκασμό τους να καλύψουν το σώμα τους είτε να το αποκαλύψουν.

Ούτως ή άλλως, αυτό που συνέβη είναι μια σοβαρή στρέβλωση της ιδέας του κοσμικού κράτους όπως αυτή έχει προσδιοριστεί νομικά και ιστορικά: η ιδέα της εκκοσμίκευσης του σχολείου αφορούσε ανέκαθεν τα σχολικά προγράμματα και το εκπαιδευτικό προσωπικό, όχι τους μαθητές. Και εξέφραζε μια επιθυμία ανοίγματος και χειραφέτησης, όχι αποκλεισμού.

Φεμινιστική Ομάδα Δημόσιες Γυναίκες
(Femmes Publiques)


Φανταστικοί κίνδυνοι, πραγματικά θύματα

Δημοσιεύουμε με την άδεια της συγγραφέως το εισαγωγικό μέρος ομιλίας της κοινωνιολόγου Κριστίν Ντελφί, διευθύντριας του φεμινιστικού περιοδικού «Nouvelles Questions Feministes», η οποία παρουσιάστηκε στις 4 Φεβρουαρίου στο Παρίσι σε συγκέντρωση της οργάνωσης «Ενα σχολείο για όλους και όλες». Οπως μας ενημέρωσε η Κριστίν Ντελφί, στις 8 Φεβρουαρίου δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της ευρύτερης αυτής συλλογικότητας μια αμιγώς γυναικεία ομάδα («Φεμινίστριες για την ισότητα»). Οι μισές από τις γυναίκες που συμμετείχαν στη νέα αυτή ομάδα φορούσαν μαντίλα.

Το νομοσχέδιο διχάζει τα κόμματα και την κοινωνία των πολιτών, διχάζει και τις φεμινίστριες. Σε κάθε ομάδα οι υποστηρικτές του νόμου υπερτερούν. Η θέα της μαντίλας τούς είναι ανυπόφορη σε σημείο να μη θέλουν να ανταλλάξουν ούτε κουβέντα με τα κορίτσια που τη φορούν. Οπως δήλωσε ένα μέλος της Επιτροπής Σταζί, η επιτροπή δεν έκρινε χρήσιμο να ακούσει τις ενδιαφερόμενες, γιατί «τα επιχειρήματα των κοριτσιών αυτών δεν τους αγγίζουν». Δεν τους αγγίζουν σε σημείο να μη θέλουν καν να τις ακούσουν. Αυτή είναι δυστυχώς η θέση της πλειονότητας των συμπολιτών μας, την οποία συνόψισε μια φεμινίστρια: η μαντίλα είναι σύμβολο καταπίεσης. Τελεία και παύλα.

Το υπόρρητο συμπέρασμα είναι ότι μόνο χειραγωγoύμενα ή αλλοτριωμένα πρόσωπα είναι δυνατό να υιοθετήσουν ένα σύμβολο καταπίεσης. Σε τι επομένως μπορεί να χρησιμεύσει η συζήτηση με πρόσωπα χειραγωγημένα ή αλλοτριωμένα; Τα πράγματα είναι εξαρχής δεδομένα: ξέρουμε τι σημαίνει αυτό που φοράτε, ξέρουμε καλύτερα από σας αυτό που κάνετε, και τίποτα απ' ό,τι μπορείτε να μας πείτε δεν πρόκειται να κλονίσει τις βεβαιότητές μας που βασίζονται στη θεμελιώδη σιγουριά ότι έχουμε δίκιο, ότι κατέχουμε τη γνώση και την αλήθεια. [...]

Το μόνο που μπορεί κανείς να κάνει για τα πρόσωπα αυτά είναι να επιχειρήσει να τα προστατεύσει από τον τον εαυτό τους και από όσους τα χειραγωγούν, και αν αυτό αποδειχθεί μάταιο, να προστατεύσει τους υπόλοιπους από τη μόλυνση, απομακρύνοντάς τα από τις σχολικές τάξεις. Θα παραβιάσουν λοιπόν το θεμελιώδες δικαίωμα των κοριτσιών αυτών στην εκπαίδευση με το πρόσχημα ότι η παρουσία τους θα μπορούσε ενδεχομένως να απειλήσει το δικαίωμα των υπολοίπων να μη φορέσουν τη μαντίλα. [...]

Οταν υιοθετήσει κανείς την παρανοϊκή αυτή θέση οδηγείται να υποστηρίξει ότι η απομάκρυνση των κοριτσιών αποτελεί πολιτική προτεραιότητα πρώτης γραμμής. Το παραλήρημα αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε τον διεστραμμένο συλλογισμό που εμφανίζει την καταπάτηση μιας ελευθερίας σαν υπεράσπιση μιας άλλης, κι ας μην απειλείται προς το παρόν αυτή η δεύτερη ελευθερία, κι ας είναι, για να είμαστε ειλικρινείς, απρόσβλητη. Ο ίδιος συλλογισμός κρύβεται πίσω από την κήρυξη των πολέμων που ονομάστηκαν προληπτικοί και είναι τόσο στη μόδα: η επίθεση επιχειρείται στο όνομα της άμυνας έναντι ενός φανταστικού κινδύνου. Κι εδώ πάλι ο κίνδυνος είναι φανταστικός: όχι μόνο κανείς δεν έχει την πρόθεση να καταστήσει υποχρεωτική τη μαντίλα στη Γαλλία αλλά και κανείς δεν έχει τη δυνατότητα να το επιχειρήσει. Από τη στιγμή όμως που ξεσπά ένας πόλεμος ακολουθεί αναπότρεπτα ο όλεθρος. Στον γαλλικό πόλεμο που ξέσπασε στο όνομα της άμυνας έναντι του «ισλαμικού κινδύνου» -την ύπαρξη του οποίου στη χώρα αυτή ουδείς μπορεί να αποδείξει- η δυναμική της σύγκρουσης θα ενταθεί. Το ίδιο συμβαίνει με κάθε προληπτικό πόλεμο. Ακόμη κι αν ο κίνδυνος αποδειχθεί εντέλει φανταστικός, ο πόλεμος θα είναι πραγματικός και θα έχει θύματα. Τα πρώτα θύματά του θα είναι τα κορίτσια που θα αποκλειστούν από ένα κράτος που αρνείται την υποχρέωσή του για ένα σχολείο που θα δέχεται όλα τα παιδιά. Το δεύτερο θύμα θα είναι η δυνατότητα συμφιλίωσης της υπόλοιπης χώρας με την κοινότητα που κατάγεται από το Μαγκρέμπ (Βόρεια Αφρική), μια κοινότητα τραυματισμένη από διακρίσεις δεκαετιών.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Ghaiss Jasser
"Le voile en deux maux"

(Nouvellles Questions Feministes, 16/4 (1995), σ. 51-72)
Γραμμένο την εποχή της δεύτερης «υπόθεσης της μαντίλας», το κείμενο προτείνει ένα διπλό αγώνα τόσο κατά της μαντίλας όσο και κατά του σχολικού αποκλεισμού.

Chahdorff Djavann
Bas les voiles!

(εκδόσεις Gallimard, Παρίσι 2003)
Καταγγελία της μαντίλας και των οπαδών του «πολιτισμικού σχετικισμού» από μια ιρανή ανθρωπολόγο και συγγραφέα.

Charlotte Nordmann (επιμ.)
Le foulard islamique en questions

(εκδόσεις Amsterdam, Μάρτιος 2004)
Συλλογικό τομίδιο για το πρόβλημα της μαντίλας και την ψήφιση του σχετικού νόμου. Αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα και θα περιλαμβάνει κείμενα των Ε. Μπαλιμπάρ, Κ. Ντελφί, Π. Μπουρντιέ, Λ. Λεβί, Ε. Τερέ κ.ά. Το κείμενο του Ε. Τερέ («Η υπόθεση της μαντίλας: μια πολιτική υστερία») υπάρχει ήδη στο διαδίκτυο, στην ιστοσελίδα των εκδόσεων Amsterdam (http://www.editionsamsterdam.fr)

Commission de reflexion sur l'application du principe de laicite dans la Republique
Rapport au President de la Republique

Η 37σέλιδη έκθεση της Επιτροπής Σταζί που κατατέθηκε στις 11/12/2003 και χρησίμευσε ως επίσημο πλαίσιο για τη διαμάχη της μαντίλας.


ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

http://www.niputesnisoumises.com
Η ιστοσελίδα του κινήματος «Ούτε πουτάνες ούτε υποταγμένες». Κορίτσια των υποβαθμισμένων παρισινών προαστίων και των γκέτο καταγγέλλουν το σεξισμό που υφίστανται από τους άνδρες της κοινότητάς τους και παίρνουν αποστάσεις από τις μαντιλοφορεμένες συνομήλικές τους.

http://citoyen.eu.org
http://sisyphe.org
http://rezo.net/sources/lmsi

Παρεμβάσεις ατομικές και συλλογικές (εκπαιδευτικών, αντιρατσιστικών και φεμινιστικών οργανώσεων κ.ο.κ.) για τη διαμάχη της μαντίλας.
 

(Ελευθεροτυπία, 22/2/2004)

 

www.iospress.gr                                                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ