ΤΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΕΩΣ

 

Βασιλικό παρακράτος προνοίας

1. / 2.   

 

Παιδικά στρατόπεδα συγκέντρωσης 

Η ψυχίατρος Μαντώ Νταλιάνη έζησε το 1949-50 για 21 μήνες ως πολιτική κρατούμενη στις φυλακές Αβέρωφ. Το 1994 δημοσίευσε στη Σουηδία μονογραφία για τις επιπτώσεις του εμφυλίου στην ψυχική υγεία των (τότε) παιδιών, με βάση τη μελέτη 993 περιπτώσεων (1980-86). Ενα μεγάλο κομμάτι της αφορά, ακριβώς, τα βιώματα από τις «Παιδουπόλεις» της Φρειδερίκης. Το απόσπασμα το (1996), είναι αρκετά εύγλωττο για το είδος της προπαγάνδας, στην οποία επιδιδόταν ο μηχανισμός της Βασιλικής Πρόνοιας:

«Οι συνθήκες σ' αυτές τις Παιδουπόλεις έμοιαζαν από πολλές απόψεις με τη ζωή της φυλακής. Υπήρχε η ίδια αυστηρή αίσθηση διαχωρισμού ανάμεσα στον "μέσα" και τον "έξω" κόσμο, που συνήθως χωρίζονταν μεταξύ τους από τοίχους ή φρουρούμενα συρματοπλέγματα. Ηταν οργανωμένες σε σχεδόν στρατιωτική βάση, συχνά από πρώην αξιωματικούς, που επέβαλλαν σωματικές ποινές κι υποχρέωναν τα παιδιά να φορούν στολές. Οι επιστολές λογοκρίνονταν, όπως ακριβώς στη φυλακή, και το κλίμα δεν ήταν γενικά καθόλου φιλικό. Οπως και στη φυλακή, δεν υπήρχαν ρολόγια ή ημερολόγια, και η μέρα ρυθμιζόταν από το χτύπημα του κουδουνιού. Τα παιδιά πήγαιναν παντού με βηματισμό, ακόμη και κατά τις σποραδικές εξόδους τους στον έξω κόσμο, στον κινηματογράφο ή σε κάποιο τοπικό πάρκο.

»Οι περισσότεροι δάσκαλοι ήταν αδιάφοροι ή απάνθρωποι στα καθήκοντά τους, μολονότι υπήρχαν κάποιες εξαιρέσεις και το κλίμα εποίκιλε από μέρος σε μέρος. Η Βέροια ήταν "σαν στρατόπεδο συγκέντρωσης", σύμφωνα μ' έναν πρώην μαθητή, ενώ η Ρόδος ήταν αισθητά καλύτερη, με μεγαλύτερη και περισσότερο θετική επαφή ανάμεσα στο σχολείο και τους ντόπιους. [...] Στις περισσότερες Παιδουπόλεις, τα παιδιά απέκτησαν εκεί το μεγαλύτερο μέρος της κανονικής τους εκπαίδευσης, ακόμη και μετά την απελευθέρωση των μανάδων τους από τη φυλακή. Η επιστροφή των παιδιών στις μανάδες τους δεν ήταν αυτόματη αλλά εξαρτιόταν από την ετυμηγορία μιας επιβλέπουσας επιτροπής. [...]

Ο φόβος των μανάδων ήταν ότι τα παιδιά τους θα εμποτίζονταν με τα επίσημα δόγματα όσο παρέμεναν υπό κρατική επιμέλεια, δεν ήταν καθόλου αβάσιμος. Στα περισσότερα μέρη υποβάλλονταν δύο φορές την εβδομάδα σε "πολιτική αγωγή" και τραγουδούσαν τραγούδια εξυμνώντας "τη μητέρα μας, τη γλυκειά βασίλισσα Φρειδερίκη, που μας έσωσε από τους συμμορίτες". Από τη μια, τα παιδιά πληροφορούνταν ότι οι γονείς τους ήταν εγκληματίες και προδότες, κι από την άλλη διαβεβαιώνονταν ότι τώρα βρίσκονται κάτω από την ευεργετική προστασία της ίδιας της βασιλικής οικογένειας. "Οι γονείς μας κι οι σύντροφοί τους, οι πρώην αντάρτες, ζωγραφίζονταν σαν ληστές, γκάνγκστερ, προδότες, δολοφόνοι", θυμάται ο Αρης. "Η βασίλισσα κι ο βασιλιάς ήταν οι γονείς μας που νοιάζονταν για μας. Και οι δυο τους, ιδίως η βασίλισσα, επισκέφθηκαν την Παιδούπολη σε πολλές περιπτώσεις, μαζί με τα παιδιά τους. Αρχισα σχεδόν να το πιστεύω και να κολακεύομαι απ' την ιδέα ότι ο βασιλιάς κι η βασίλισσα ήταν γονείς μου". Ενα παιδί που μεγάλωσε στην Παιδούπολη της Λάρισας θυμάται πως "το προσωπικό τόνιζε ότι όλοι οι μαθητές θα πρέπει να είμαστε βαθιά ευγνώμονες στη βασίλισσα για τη γεμάτη αγάπη φροντίδα της και την οικονομική υποστήριξη που πρόσφερε στην ανατροφή και τη μόρφωσή μας". Στη Ρόδο, όπου τα παιδιά στεγάζονταν σε κάποιους πρώην ιταλικούς στρατώνες, οι τρόφιμοι φόρεσαν μαύρα για το θάνατο του βασιλιά Παύλου». 

(Marc Mazower (ed) «After the war was over», Princeton University Press, Πρίνστον-Οξφόρδη 2000, σ. 98-100).

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

«Εθνικόν Ιδρυμα»
(Αθήναι 1955). Αυτοπαρουσίαση του ΒΕΙ. Εμφαση στις εκπαιδευτικές-«αναμορφωτικές» δραστηριότητές του και ευνόητη διακριτικότητα όσον αφορά τις πηγές χρηματοδότησής του.

Jean Meynaud «Πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα» (Αθήνα 1975, εκδ. Μπάυρον). Το κλασικό -και αξεπέραστο μέχρι σήμερα- σύγγραμμα για τα κόμματα και τις «εξωκοινοβουλευτικές δυνάμεις» (μοναρχία, στρατός, οικονομικοί κύκλοι, ξένος παράγοντας) που καθόρισαν τη μεταπολεμική πολιτική ζωή της χώρας. Συνοπτική αλλά εξαιρετικά διεισδυτική ανάλυση της «κοινωνικής δράσης των ανακτόρων» ως παρακρατικής υπηρεσίας δημοσίων σχέσεων της μοναρχίας. 

Βασίλισσα Φρειδερίκη «Μέτρον κατανοήσεως» (Αθήναι 1971, μτφ. Θ.Καρζής, εκδ. Βιβλιομεταφραστική). Απομνημονεύματα που καλύπτουν τα χρόνια μέχρι το θάνατο του Παύλου. Ειδικό κεφάλαιο για «την πιο αποτελεσματική οργάνωσι κοινωνικής προνοίας που είδε ποτέ η Ελλάς», κι ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τον τρόπο απόσπασης των σχετικών κονδυλίων. 

Σοφία Μαλτέζου «Η εγγονή του Κάιζερ» (Αθήνα 1978, εκδ. Ερμείας). Βίος και πολιτεία της Φρειδερίκης -και των Γλίξμπουργκ, γενικότερα. Εκτενής κι εμπεριστατωμένη αναφορά στα βασιλικά ιδρύματα, τη χρηματοδότηση και το ρόλο τους. 

Ν. Πλάτανος «Το Βασιλικό Εθνικό Ιδρυμα. Από την προσφορά της βασιλίσσης Φρειδερίκης» (περ. «Η Ιδέα της Βασιλείας», τχ.2, 7-8.1983). Καταγραφή της κοινωνικής παρέμβασης των ανακτόρων τα προδικτατορικά χρόνια, από έναν τυπικό νοσταλγό του «Εξαδάκτυλου» και των γονιών του.



ΔΕΙΤΕ

«Χάπι Ντέι»
του Παντελή Βούλγαρη (1975). Η «αναμορφωτική» δράση της Φρειδερίκης σε όλο το μεγαλείο της -για την ακρίβεια, στο «Νέο Παρθενώνα» της Μακρονήσου.



(Ελευθεροτυπία, 15/12/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ