ΜΕΣΙΤΕΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΓΑ

«Εισάγονται εγγυημένοι εργάτες»


1. / 2.   

 

Με τους όρους του δουλεμπορίου


Του ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΖΗ*


Η δραστηριότητα μιας σειράς επιχειρήσεων με αντικείμενο την προμήθεια και τη μεσιτεία του αλλοδαπού εργατικού δυναμικού αναδεικνύει ένα ευρύτατο φάσμα παραμέτρων για το περιεχόμενο και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα.



Σε μια περίοδο που οι δυνάμεις της αγοράς θέτουν το κυρίαρχο στίγμα τους στην πολιτική της αγοράς εργασίας, απορυθμίζοντας το υφιστάμενο προστατευτικό πλαίσιο απέναντι στην εξαρτημένη μισθωτή απασχόληση, εισάγονται καινούριες έννοιες και πρακτικές που ενισχύουν την πολλαπλότητα ταχυτήτων στον κόσμο της εργασίας, διευρύνουν τις εσωτερικές ανισότητες και υποβαθμίζουν συνολικά το περιεχόμενο των εργασιακών σχέσεων.

Παράλληλα, το κράτος, αδυνατώντας να αναλάβει ουσιαστικά ενεργό ρόλο για την προώθηση της απασχόλησης εκχωρεί μέρος των δραστηριοτήτων του σε ιδιωτικούς φορείς διαμεσολάβησης για την ένταξη του εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας.

Πέραν αυτής της μορφής μεσιτείας εργασίας επεκτείνεται και το φαινόμενο της προμήθειας εργασίας μέσω της μορφής δανεισμού και ενοικίασης εργαζομένων.

Αυτή η μορφή ευέλικτης εργασίας που επιτελείται μέσω γραφείων προσωρινής απασχόλησης με αντικείμενο το δανεισμό ή την ενοικίαση προσωπικού, αναδεικνύει με τον πλέον κραυγαλέο τρόπο ότι η εργασία, η οποία ανέκαθεν λειτουργούσε ως εμπόρευμα στο πλαίσιο των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, μέσα από τη συγκεκριμένη μορφή απασχόλησης του δανεισμού και της ενοικίασης αποκτά την πλέον ακραία έκφραση εμπορευματοποίησής της. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο θεσμός αυτός αποτελεί την αφετηρία για την εκδήλωση του χαμηλότερου δείκτη συνθηκών εργασίας που συναντάται ανάμεσα στις κατηγορίες των μισθωτών στον ευρωπαϊκό χώρο, εκτός από τις ευρύτερες παρενέργειες που επιφέρει στο ενοικιαζόμενο προσωπικό.

Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων η έντονη κινητικότητα προς την Ελλάδα αλλοδαπού εργατικού δυναμικού παρεχομένου από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Τρίτου Κόσμου αποτελεί μια νέα πραγματικότητα, η οποία, υπό προϋποθέσεις, είναι δυνατόν να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση του δημογραφικού και κατ' επέκταση του παραγωγικού ελλείμματος των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ενόψει όμως των εξελίξεων αυτών επιχειρείται στην πράξη όχι μόνο η υπερεκμετάλλευση αυτού του αλλοδαπού εργατικού δυναμικού, ευνοούμενη από τους ελλιπέστατους μηχανισμούς ελέγχου της εργατικής νομοθεσίας: αλλά ενισχύεται και εντείνεται ένα ακόμα φαινόμενο. Εκείνο του σύγχρονου δουλεμπορίου, όπου με αδιαφανείς όρους και χωρίς τις απαιτούμενες νόμιμες προϋποθέσεις επιτήδειοι «επιχειρηματίες» εισάγουν αλλοδαπούς, διαμεσολαβούν για την απασχόλησή τους ή τους «δανείζουν» σε άλλες δραστηριότητες ξεπερνώντας κατά πολύ τα όρια και αυτής της «απορυθμισμένης» νομιμότητας.

* Επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και επιστημονικός σύμβουλος του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ.




Η απορύθμιση στα εργοτάξια


Τις συνέπειες των εργασιακών αλλαγών όχι μόνο στα δικαιώματα των τεχνικών και των εργατών, αλλά και στο τελικό προϊόν της δουλειάς τους, αναλύει ο Αντώνης Μαούνης, αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΤΕΕ, εκλεγμένος με τη Συσπείρωση Αριστερών Μηχανικών.



1. Στην Ελλάδα, όπου «οι τεχνικές προδιαγραφές και οι υποχρεωτικοί κανονισμοί δεν υπάρχουν παρά για ελάχιστο τμήμα κατασκευών» (έκθεση Ινστιτούτου Οικονομίας Κατασκευών, 18/12/2000), ο εγγυητικός ρόλος των εργαζομένων μηχανικών για την ποιότητα και την ασφάλεια των έργων παραμένει κρίσιμος και γι' αυτό πολύ ενοχλητικός για την επίτευξη μιας αδηφάγου κερδοφορίας. Ετσι ο ρόλος αυτός διατηρείται μόνο με όρους ποινικοποίησης (νόμος Πεπονή για τα σεισμόπληκτα). Κατά τα άλλα, αυτός ο ρόλος βρίσκεται στο στόχαστρο. Οχι μόνο με τη συχνή αντιμετώπιση ως ανεπιθύμητων των μηχανικών που αρνούνται να απεκδυθούν αυτή την κοινωνική τους ευθύνη (με συνέπεια τον εξαναγκασμό σε παραίτηση ή την απόλυση): Υπό την προσχηματική, νόθα, κοινωνικά καταστροφική «εφαρμογή» ευρωπαϊκών οδηγιών, βάλλεται θεσμικά τόσο η ποιότητα της ανώτατης τεχνικής παιδείας όσο και ό έλεγχος της επάρκειας των επαγγελματιών μηχανικών.

2. Οι μεταρρυθμίσεις Ευθυμίου στην ανώτατη παιδεία, πέραν της πολυσυζητημένης ψευδεπίγραφης «ανωτατοποίησης» των ΤΕΙ, κυρίως στοχεύουν στην πλήρη υποταγή του εκπαιδευτικού έργου των ελληνικών πολυτεχνείων στις απαιτήσεις της επιχειρηματικής δραστηριότητας και στην πλήρη εναρμόνισή τους με τις επιταγές της εκτελεστικής εξουσίας. Από την άλλη, τείνει να παραμεριστεί ο ρόλος της ανώτατης παιδείας ως εγγυητή της επαγγελματικής επάρκειας των μηχανικών και να υποκατασταθεί από πιστοποιήσεις μέσα από το χώρο της ελληνικής αγοράς.

3. Στους μισθωτούς μηχανικούς, η πλειονότητα αμείβεται με δελτίο παροχής υπηρεσιών (ΔΠΥ). Εμφανίζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες, απαλλάσσοντας την εργοδοσία από τις υποχρεώσεις της προς ΙΚΑ και ΤΣΜΕΔΕ. Στην πραγματικότητα είναι υπάλληλοι χωρίς τα στοιχειώδη δικαιώματα του μισθωτού. Με τη θέσπιση του καθεστώτος των «ελαστικών εργασιακών σχέσεων», η κατάσταση επιδεινώθηκε. Οι επιχειρήσεις συχνά υποχρεώνουν τους εργαζόμενους να υπογράφουν συμβάσεις αποικιοκρατικού περιεχομένου. Οι εργαζόμενοι δεν καλούνται μόνο να απεμπολήσουν με την υπογραφή τους το εργασιακά κεκτημένα. Φτάνουν, αντί αποζημίωσης, μέχρι και στη χρέωσή τους με ποινικές ρήτρες σε περίπτωση «διακοπής της συνεργασίας»...

Αμεσο αποτέλεσμα είναι να παραλύσει κάθε διαδικασία αύξησης αποδοχών. Η βελτίωση των εισοδημάτων επιτρέπεται μόνο με την προσαύξηση της υπερωριακής απασχόλησης. Η καθήλωση των βασικών αποδοχών διαμορφώνει στα τεχνικά έργα ένα καθεστώς εργασίας 10 ωρών, 6 ημερών, 60ωρης εβδομαδιαίας απασχόλησης. Η ανεργία συντηρείται έτσι σε υψηλά επίπεδα. Η κοινωνική αποδιάρθρωση του χώρου των εργαζομένων είναι αναπόφευκτη και εμφανής. Με χρονικά, βιολογικά και ψυχολογικά αποθέματα που υπερεξαντλούνται στην παραγωγική απασχόληση, ελάχιστο δυναμικό απομένει για κοινωνική, πολιτική ή συνδικαλιστική δραστηριότητα. Στην πλειονότητα των εργοταξίων και των τεχνικών εταιρειών απουσιάζει κάθε μορφή συνδικαλιστικής οργάνωσης. Εξάλλου, το καθεστώς εργασίας με ΔΠΥ προφανώς δυσχεραίνει την προβολή συλλογικών διεκδικήσεων.

4. Ομως, η αντεργατική επινοητικότητα δεν εξαντλείται εδώ. Με τους Ν. 2639/98 και 2956/2001 θεσμοθετούνται δουλεμπορικές δραστηριότητες που ονομάζονται «δανεισμός εργαζομένων» και «ιδιωτική μεσιτεία στην ανεύρεση εργασίας», δραστηριότητα που έως τότε εδιώκετο ως παράνομη. Η επίσημη ενθάρρυνση τέτοιων παρασιτικών οικονομικών δραστηριοτήτων, στο έδαφος της κοινωνικής βίας που υφίστανται οι έλληνες εργαζόμενοι, ως ακραία μόνο εκδοχή έχει την παράνομη άσκησή της σε οικονομικούς μετανάστες, επίσης βίαια διωγμένους από τα οικονομικά καθεστώτα των δικών τους χωρών. Οσοι επιδίδονται σε τέτοιες παράνομες, αποκρουστικές δραστηριότητες παραμένουν φτωχοδιάβολοι, περιθωριακά παράγωγα του σημερινού εργασιακού μεσαίωνα.

Σήμερα οι εργαζόμενοι πρέπει να ανακαλύψουν νέους δρόμους, παρά και ενάντια στο φονταμενταλισμό της αγοράς. Νέες μορφές αλληλεγγύης, νέες κοινές ταυτότητες πρέπει να σφυρηλατηθούν, σε πείσμα όχι μόνο των συνεχιζόμενων διαιρέσεων επί τη βάσει του φύλου, της εθνότητας και της φυλής αλλά και των νέων διαιρέσεων που ενθαρρύνονται από την αναδιάρθρωση της εργασίας και την κατάρρευση θεσμών πρόνοιας και ελευθερίας, που στην πραγματικότητα ποτέ δεν ήταν «δικοί τους».

Σ' αυτή την πορεία, οι έλληνες εργαζόμενοι μηχανικοί αναζητούν, από κοινού με τους μετανάστες συναδέλφους τους, τη δική τους πράσινη κάρτα για μια κοινωνία διαφορετική.




ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Υπουργείο Εργασίας - Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας

«Εκθεση Πεπραγμένων ΣΕΠΕ Ετους 2001» (Αθήνα 4/6/2002, Επιμέλεια Διεύθυνσης Προγραμματισμού & Συντονισμού, http://www.ypergka.gr).

Κάθε 36 ώρες σκοτώνεται κι ένας (συνήθως αλλοδαπός) εργάτης, κυρίως στον κλάδο των κατασκευών. Το Σώμα Επιθεωρητών Εργασίας υπογραμμίζει ότι το 2001 σημειώθηκαν τα περισσότερα εργατικά ατυχήματα των τελευταίων 25 ετών. Επίσης, πέρυσι αυξήθηκαν εντυπωσιακά οι «ευέλικτες» μορφές εργασίας, καθώς και η εργοδοτική αυθαιρεσία.

Γιάννη Κουζή

«Εργασιακές Σχέσεις και Ευρωπαϊκή Ενοποίηση - Ευελιξία και Απορύθμιση ή Αναβάθμιση της Εργασίας;» (Αθήνα 2001, έκδοση Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ).

Θεμελιωμένη μελέτη των νέων μορφών απασχόλησης που θεσμοθετούνται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, οι οποίες, πέρα από τη γενική υποβάθμιση των αμοιβών και των δικαιωμάτων των εργαζομένων παράγουν και ακραία φαινόμενα δουλεμπορίου.

«Ιός της Κυριακής»


«Μετανάστες "ολίγον νόμιμοι"» («Κ.Ε.», 27.5.2001) και «Εργασία στα χρόνια της ΟΝΕ» («Κ.Ε.», 16.6.2002).

-Παρουσίαση του νόμου 2910/2001 για τους αλλοδαπούς, με την επισήμανση ότι οι απίθανες προϋποθέσεις που θέτει για την «ορθολογική εισαγωγή» ξένων εργαζομένων τελικά θα ευνοήσουν τις δουλεμπορικές πρακτικές.

-Ρεπορτάζ για την επιδείνωση των εργασιακών συνθηκών στην Ελλάδα, τη δημιουργία μιας σύγχρονης, θεσμοποιημένης γκρίζας ζώνης φτώχειας, δίπλα στα παραδοσιακά φαινόμενα της εργοδοτικής ασυδοσίας και μαυραγοριτισμού.



ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ

http://www.central.tee.gr/osh/

Η σελίδα του ΤΕΕ για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία. Ολες οι πηγές (νομικές, τεχνικές και στατιστικές) για το πώς μπορεί κανείς να σέβεται (ή να παραβιάζει) τους κανόνες παραγωγής στα τεχνικά έργα, τη βιομηχανία, την ενέργεια κ.λπ. Για το ίδιο θέμα: www.elinyae.gr

http://www.inegsee.gr
Μελέτες και έρευνες του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ και της ΑΔΕΔΥ για όλα τα σύγχρονα θέματα που απασχολούν τον κόσμο της εργασίας.


 

(Ελευθεροτυπία, 14/7/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ