ΚΡΥΦΗ ΚΑΜΕΡΑ

Μικροσκοπικός μεγάλος αδελφός

1.   2.   

 

Η δίκη της κρυφής κάμερας

ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ Πολιτείες είναι η χώρα που κατέχει τα πρωτεία στη χρήση της κρυφής κάμερας, αλλά και στις αντιπαραθέσεις που προκαλεί η κατάχρησή της. Η σχετική συζήτηση σημαδεύτηκε τη δεκαετία του '90 από τη δικαστική διαμάχη του τηλεοπτικού καναλιού ABC με την αλυσίδα καταστημάτων ειδών διατροφής Food Lion.

Οι αντιφατικές δικαστικές αποφάσεις για την υπόθεση αυτή εκφράζουν τη διστακτικότητα και την αμφιθυμία μιας ολόκληρης κοινωνίας απέναντι σ' αυτό το δίστομο όπλο πληροφόρησης-παραπλάνησης.

* Η υπόθεση ξεκινά το 1992, όταν οι παραγωγοί της τηλεοπτικής εκπομπής του ABC «PrimeTime Live» έγιναν αποδέκτες της πληροφορίας ότι τα καταστήματα της Food Lion διέθεταν κρέας με τρόπο που παραβίαζε τους στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής: οι υπάλληλοι των καταστημάτων αναμείγνυαν κρέας φρέσκο με κρέας μπαγιάτικο και άλλαζαν τις ετικέτες με τις ημερομηνίες λήξης των προϊόντων που έμεναν απούλητα. Το ABC αποφάσισε να διενεργήσει μια κρυφή έρευνα.

* Δύο ρεπόρτερ παρουσιάστηκαν στην εταιρεία με ψεύτικα στοιχεία ταυτότητας και προσλήφθηκαν ως υπάλληλοι. Με κρυφές κάμερες κατέγραψαν περίπου 45 ώρες από το χώρο κοπής του κρέατος, από το δωμάτιο που έκαναν διάλειμμα οι εργαζόμενοι και από το γραφείο ενός διευθυντικού στελέχους. Τελικά ορισμένες σκηνές από τις βιντεοταινίες αυτές προβλήθηκαν από το PrimeTime Live στις 5 Νοεμβρίου 1992 για να τεκμηριώσουν τις αρχικές καταγγελίες.

* Ακολούθησε πραγματικός σάλος: Η αλυσίδα Food Lion υπέστη οικονομική καταστροφή, υποχρεώθηκε να κλείσει πολλά υποκαταστήματα και φυσικά κατέφυγε στη Δικαιοσύνη. Ομως δεν μήνυσε τους δημοσιογράφους και το κανάλι για συκοφαντική δυσφήμηση, αλλά για απάτη, παράβαση καθήκοντος υπαλλήλου και παράνομη είσοδο.

* Μ' αυτό τον τρόπο, η δικαστική διερεύνηση του ζητήματος δεν μπήκε στην ουσία της καταγγελίας, αλλά εντοπίστηκε στις μεθόδους που χρησιμοποίησαν οι δημοσιογράφοι για να συλλέξουν τα στοιχεία του ρεπορτάζ.

* Παρά το γεγονός ότι στη Βόρεια Καρολίνα (όπου έγινε το ρεπορτάζ), όπως και σε πολλές άλλες πολιτείες των ΗΠΑ, ο νόμος δεν απαγορεύει ρητά τη χρήση κρυφής κάμερας, το δικαστήριο του πρώτου βαθμού καταδίκασε όλους τους κατηγορούμενους για απάτη και τους δύο δημοσιογράφους για παράνομη είσοδο και παράβαση καθήκοντος (Ιανουάριος 1997).

* Επειδή, όμως, η Food Lion δεν είχε υποβάλει μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση, ο πρόεδρος απαγόρευσε στους ενόρκους να επιβάλουν αποζημίωση για ηθική βλάβη της εταιρείας. Ετσι τελικά οι ένορκοι επιδίκασαν στη Food Lion μόνο 1.400 δολ. για την απάτη (τα έξοδα εκπαίδευσης των δύο δημοσιογράφων που προσέλαβε ως υπαλλήλους) και από ένα (1) δολάριο σε καθένα από τους δύο δημοσιογράφους για την παράβαση καθήκοντος και την παράνομη είσοδο. Για τις ποινικές ευθύνες του καναλιού οι ένορκοι όρισαν αποζημίωση 5.5 εκατ. δολ., τα οποία μειώθηκαν σε 315.000 δολ. από τον δικαστή. 

* Υστερα από αυτή την απόφαση υπέβαλαν έφεση και οι δύο αντίδικες πλευρές: Το ABC υποστήριζε ότι η πρώτη τροπολογία του αμερικανικού συντάγματος (περί ελευθερίας έκφρασης) προστατεύει απολύτως τη διαδικασία συλλογής πληροφοριών. Η Food Lion, απ' την πλευρά της, υποστήριζε ότι έπρεπε να της επιτραπεί να διεκδικήσει αποζημίωση για τη βλάβη που υπέστη το όνομά της.

* Το εφετείο κατέληξε σε μια σολομώντεια απόφαση στις 20 Οκτωβρίου του 1999. Από τη μια μεριά απέρριψε τις αιτιάσεις της Food Lion, υποστηρίζοντας ότι η εταιρεία δεν κατόρθωσε να τεκμηριώσει ότι υπέστη βλάβη από το γεγονός ότι οι δύο δημοσιογράφοι παρουσιάστηκαν με ψεύτικα στοιχεία. Μ' αυτή την απόφαση απορρίφθηκε και η αποζημίωση που προέκυπτε από το αδίκημα της απάτης.

Από την άλλη μεριά, παρέμεινε η καταδίκη για τα αδικήματα της παράβασης καθήκοντος και της παράνομης εισόδου. Αυτά όμως κοστολογήθηκαν μόνο με 1 δολάριο αποζημίωση.

Μ' αυτό τον τρόπο ικανοποιήθηκε πλήρως το ABC, όμως η νομολογία που δημιουργήθηκε αποτρέπει τα μέσα ενημέρωσης από τη χρήση παρόμοιων μεθόδων, εφόσον μελλοντικά η χρηματική αποζημίωση μπορεί να κριθεί με άλλα μέτρα και να είναι δυσβάστακτη.

Το πιο αρνητικό σημείο για τα ΜΜΕ είναι ότι η απόφαση απορρίπτει την προσπάθεια του καναλιού να επικαλεστεί την ελευθερία της έκφρασης, κρίνοντας ότι «η εφαρμογή των νόμων δεν παραβιάζει την πρώτη τροπολογία». Το δικαστήριο αναφέρει ρητά ότι «είμαστε πεπεισμένοι πως τα ΜΜΕ είναι σε θέση να φέρουν σε πέρας το σημαντικό τους έργο χωρίς να καταφύγουν σε διάπραξη αδικημάτων». 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Γιώργου Β. Καμίνη «Παράνομα αποδεικτικά μέσα και συνταγματική κατοχύρωση των ατομικών δικαιωμάτων»
(Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1998). Πλήρης συνταγματικός έλεγχος όλων των νομικών διατάξεων που αναφέρονται στην αθέμιτη συλλογή στοιχείων και πληροφοριών. Ειδική κριτική στις παρενέργειες του 370Α παρ. 4 Π.Κ.

Νίκου Κ. Αλιβιζάτου «Ο αβέβαιος εκσυγχρονισμός και η θολή συνταγματική αναθεώρηση» (Εκδ. ΠΟΛΙΣ, 2001). Στο τρίτο κεφάλαιο («Ραδιοτηλεόραση και Ανεξάρτητες Αρχές») περιέχεται συγκεκριμένη αναφορά στην ιδιωτική ζωή των δημοσίων προσώπων.

Αποφάσεις Αρείου Πάγου 1/2001 και 1317/2001. Στην πρώτη το ανώτατο δικαστήριο καταλήγει ότι «η απονομή της δικαιοσύνης δεν πρέπει να γίνεται έναντι οιουδήποτε τιμήματος» και επομένως δεν νομιμοποιούνται τα αθέμιτα μέσα (υποκλοπές, παγιδεύσεις κ.λπ.), στη δεύτερη δικαιώνει τον ιερέα που βιντεοσκόπησε τους καταμετρητές των χρημάτων και των τιμαλφών, οι οποίοι έκλεβαν το «ιερό Προσκύνημα Αγίας Παρασκευής Τεμπών».

Mark Α. Thalhimer (ed.) «Hidden Cameras, Hidden Microphones» (http://www.rtnda.org/resources/hiddencamera/contents.html). Συλλογή μελετών για το πρόβλημα της κρυφής κάμερας. Τα ηθικά, νομικά και κοινωνικά προβλήματα που θέτει η χρήση τους στην ερευνητική δημοσιογραφία. 

Russ W. Baker «Truth, Lies and Videotape» (Columbia Journalism Review, July/August 1993, http://archives.cjr.org/year/93/4/primetive.asp). Η αμερικανική εμπειρία της κρυφής κάμερας και οι κανόνες δεοντολογίας που προκύπτουν απ' αυτήν. 


ΔΕΙΤΕ

Πίτερ Γουέαρ
(1998). Τρούμαν Σόου (Truman Show). Ενας πολίτης παρακολουθείται εν αγνοία του επί χρόνια σε 24ωρη βάση για τις ανάγκες τηλεθέασης ενός καναλιού. Ο κοινωνικός του περίγυρος, ο κόσμος μιας ολόκληρης κωμόπολης-στούντιο, συμμετέχει στη μεγάλη εξαπάτηση, φυσικά με το αζημίωτο. 

(Ελευθεροτυπία, 24/2/2002)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ