ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΗΣ ΑΛΓΕΡΙΑΣ

Ηλεκτροσόκ για τη Γαλλία

1.   2.

 

Οι πρώτες αποκαλύψεις


Στα 1960, οι Γάλλοι δεν μπορούσαν πια να ισχυριστούν ότι δεν γνώριζαν τι ακριβώς διαδραματιζόταν στην Αλγερία. 

Αδιαφορώντας για τη λογοκρισία, τη σίγουρη ρετσινιά του προδότη, και, κυρίως, την ενδεχόμενη φυλάκισή τους, κάποιοι συμπατριώτες τους, ανάμεσά τους και αρκετοί γνωστοί διανοούμενοι, είχαν βαλθεί να αποκαλύψουν τις σκοτεινές όψεις του «πολέμου χωρίς όνομα». Μια λησμονημένη ιστορία από εκείνα τα χρόνια αφηγήθηκε η δικηγόρος Ζιζέλ Αλιμί στο συνέδριο για τα πενήντα χρόνια του «Δεύτερου Φύλου» της Σιμόν ντε Μποβουάρ, που παρακολουθήσαμε προ καιρού στο Παρίσι (Ιανουάριος 1999). Πρόκειται για την ιστορία της Τζαμίλα Μπουπασά, μιας νεαρής Αλγερινής, μέλους του FLN, που φυλακίστηκε στο Αλγέρι και υποβλήθηκε σε φρικιαστικά βασανιστήρια από γάλλους αλεξιπτωτιστές. Η Αλιμί είχε επισκεφθεί την κοπέλα στο κελί της και είδε με τα μάτια της τα ίχνη των βασανιστηρίων στο κορμί της: τα στήθη καμένα με τσιγάρο, τα πλευρά σπασμένα, μώλωπες και εγκαύματα παντού.

Επιστρέφοντας στο Παρίσι, η Αλιμί ανέλαβε την υπεράσπιση της Τζαμίλα και ζήτησε τη βοήθεια της Σιμόν ντε Μποβουάρ. «Τι θέλετε να κάνω;» τη ρώτησε εκείνη. «Να γράψετε ένα άρθρο και να το στείλετε στη "Μοντ"». Ετσι και έγινε. «Το πραγματικά σκανδαλώδες σε αυτό το σκάνδαλο», έγραφε η Μποβουάρ, «είναι ότι αρχίσαμε πια να το συνηθίζουμε». Υστερα από παλινωδίες, η εφημερίδα αποφάσισε να δημοσιεύσει το κείμενο. Οχι, όμως, χωρίς να το «στρογγυλέψει». «Αφαίρεσε τη λέξη κόλπος που είχε χρησιμοποιήσει η Μποβουάρ για να περιγράψει το βιασμό της Τζαμίλα με ένα μπουκάλι» θυμάται η Αλιμί. «Και την αντικατέστηκε με τη λέξη κοιλιά. Ετσι, στο άρθρο αναφέρεται ότι η Τζαμίλα βιάστηκε με ένα μπουκάλι στην κοιλιά».

Η επόμενη κίνηση ήταν η δημιουργία μιας επιτροπής για την υπεράσπιση της Τζαμίλα Μπουπασά. Πρόεδρος η Σιμόν ντε Μποβουάρ και μέλη ο Αραγκόν, η Ελσα Τριολέ, ο Σαρτρ κ.ά. Στη συνέντευξη τύπου της επιτροπής, στις 24 Ιουνίου 1960, διαβάστηκε επιστολή της Τζαμίλα, στην οποία αναφέρονταν καταλεπτώς τα απίστευτα βασανιστήρια που είχε υποστεί από γάλλους στρατιώτες. Την επόμενη χρονιά η υπόθεση κυκλοφόρησε σε βιβλίο με τις υπογραφές της Αλιμί και της Μποβουάρ. Χάρη στην τραγική ιστορία της αλγερινής αγωνίστριας, η γαλλική κοινή γνώμη διέθετε πια μια πληρέστερη εικόνα για το βίο και, κυρίως, την πολιτεία των γάλλων στρατιωτών στην Αλγερία. 




Η βίλα του αίματος


Με τη δύση του ήλιου φορούσαμε τις στολές παραλλαγής και η κουστωδία ξεκινούσε. Βγαίναμε έξω στις οχτώ και φροντίζαμε να έχουμε επιστρέψει με τους υπόπτους μας πριν από τα μεσάνυχτα ώστε να προχωρήσουμε στις ανακρίσεις. 

Για όλους τους υπόπτους που συλλαμβάναμε στο Αλγέρι, εγώ ήμουν ο βασικός υπεύθυνος που αποφάσιζε ποιοι θα ανακριθούν και ποιοι θα οδηγούνταν απευθείας στα στρατόπεδα, αφού δεν παρουσίαζαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τους άλλους, η επικινδυνότητα των οποίων ήταν βέβαιη, ή εν πάση περιπτώσει πολύ πιθανή, τους κρατούσαμε, με στόχο να τους κάνουμε να μιλήσουν γρήγορα προτού τους ξεφορτωθούμε τελειωτικά. Ημαστε λιγότεροι από δέκα, μοιρασμένοι σε ένα τζιπ και ένα ντοτζ. Βιαζόμασταν. Τρέχαμε διαρκώς. Οι νύχτες κρατούσαν λίγο.

Από τις επιχειρήσεις που μας αναλογούσαν και στις οποίες συμμετείχα, οι περισσότερες οδηγούσαν σε ανακρίσεις. Αλλες πάλι κατέληγαν σε άμεσες εκκαθαρίσεις. Θυμάμαι, για παράδειγμα, κάτι γυναίκες που είχαν καταγγείλει κάποιους για δολοφονίες. Οι ένοχοι κρύβονταν σε μια καλύβα στο δάσος της Ζεράλντα. Δεν χρειάστηκε να προχωρήσουμε σε ανακρίσεις: οι τύποι εκτελέστηκαν επιτόπου.

Δεν παίρναμε ποτέ περισσότερους από μισή ντουζίνα υπόπτους τη φορά. Η περίπτωση όσων έμπαιναν στη βίλα Τουρέλ θεωρούνταν αρκετά βαριά ώστε να βγουν από κει μέσα ζωντανοί. Ηταν εκείνοι που είχαν συμμετάσχει άμεσα σε τρομοκρατικές ενέργειες. Τις μέρες της μεγάλης κίνησης μου έστελναν συστηματικά εκείνους που τα συντάγματα δεν είχαν χρόνο να ανακρίνουν. Προχωρούσαμε σε ανακρίσεις ακολουθώντας τους ρυθμούς άφιξης των κρατουμένων. 

Στην Τουρέλ, όπως και στα συντάγματα που είχαν την ευθύνη των τομέων, τα βασανιστήρια αποτελούσαν τρέχουσα πρακτική όταν ο κρατούμενος αρνιόταν να μιλήσει, κάτι που συνέβαινε εξαιρετικά συχνά. Οι πληροφορίες που συγκεντρώναμε μας οδηγούσαν τις πιο πολλές φορές σε μία ή και περισσότερες άλλες εξορμήσεις, για να εντοπίσουμε λόγου χάρη κρυμμένα φορτία από όπλα, πυρομαχικά και εκρηκτικά. Οταν ένας ύποπτος είχε μιλήσει και έμοιαζε να μην έχει τίποτα πια να πει, το χειρότερο που θα μπορούσαμε να του κάνουμε ήταν να τον αφήσουμε ελεύθερο.

Τις περισσότερες φορές, οι άνδρες μου ξεκινούσαν για κάποιες απομακρυσμένες τοποθεσίες καμιά εικοσαριά χιλιόμετρα έξω από το Αλγέρι και εκεί οι ύποπτοι εκτελούνταν με μια ριπή πολυβόλου και στη συνέχεια θάβονταν. Οι εκτελέσεις δεν συνέβαιναν ποτέ στο ίδιο σημείο. Είχα ζητήσει από τον Γκαρσέ, τον επιτελάρχη μου, να καθορίζει ποιοι θα αναλάμβαναν κάθε φορά την αγγαρεία. Μου έστελναν ακόμη εκείνους που είχαν ανακριθεί, είχαν μιλήσει και τώρα δεν τους χρειάζονταν πια. Στην περίπτωση αυτή, κανείς ποτέ δεν με ρώτησε τι σκόπευα να τους κάνω. Με λίγα λόγια, όταν ήθελαν να ξεφορτωθούν κάποιον, τον έστελναν στην Τουρέλ.

Στο τέλος κάθε νύχτας, ανέφερα τα γεγονότα στις σελίδες ενός τετραδίου τοπ σίκρετ. Με τρία φύλλα καρμπόν δημιουργούνταν τέσσερα αντίγραφα του χειρογράφου μου. Το πρωτότυπο πήγαινε στον Μασί και από τα τρία αντίγραφα ένα στον υπουργό Ρομπέρ Λακόστ, ένα στο στρατηγό Σαλάν και το τρίτο στο προσωπικό μου αρχείο. Εννοείται πως κουβαλούσα πάντοτε πάνω μου το τετράδιο αυτό.

Ζητώντας από τους στρατιωτικούς να επιβάλουν την τάξη στο Αλγέρι, οι πολιτικές αρχές είχαν εμμέσως επιτρέψει τη διενέργεια εκτελέσεων με συνοπτικές διαδικασίες [...]. Οταν χρειάστηκε να σκοτώσουμε κρατουμένους, δεν αμφιβάλαμε ούτε στιγμή ότι εκτελούσαμε τις άμεσες εντολές του Μαξ Λεζέν, της κυβέρνησης του Γκι Μολέ και της Γαλλικής Δημοκρατίας [...].

Σε ό,τι τώρα αφορά τα βασανιστήρια, τα ανέχονταν, ή μάλλον τα συνιστούσαν. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Φρανσουά Μιτεράν, είχε στείλει στον Μασί τον δικαστή Ζαν Μπερνάρ που μας κάλυπτε και είχε πλήρη γνώση όσων συνέβαιναν τη νύχτα. Διατηρούσα μαζί του τις καλύτερες δυνατές σχέσεις και δεν του έκρυβα τίποτα. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούσα ήταν πάντοτε οι ίδιες: χτυπήματα, ηλεκτρισμός, νερό. Αυτή η τελευταία τεχνική ήταν η πιο επικίνδυνη για τον κρατούμενο. Σπανίως κρατούσε περισσότερο από μία ώρα. Ετσι, είτε μιλούσαν αμέσως ή δεν μιλούσαν ποτέ.

(Αποσπάσματα από το βιβλίο του στρατηγού Οσαρές που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Le Monde», 3/5/2001.) 




ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Paul-Louis Aussaresses «Services speciaux. Algerie 1955-1957»
(Παρίσι 2001, εκδ. Perrin). Η κυνική αυτοβιογραφία του επικεφαλής των γαλλικών «ταγμάτων θανάτου» στην Αλγερία.

Pierre Vidal-Naquet (επιμ.) «Les crimes de l' armee francaise. Algerie 1954-1962» (Παρίσι 2001, εκδ. La Decouverte). Συλλογή μαρτυριών για τις βαρβαρότητες του γαλλικού στρατού στον ίδιο πόλεμο, από το γνωστό ελληνιστή ιστορικό. 

Δημήτρης Λιβιεράτος «Η αλγερινή επανάσταση» (Αθήνα 1965, εκδ. Δίφρος). Η μοναδική διαθέσιμη στα ελληνικά εξιστόρηση του πολέμου της Αλγερίας, γραμμένη από έναν αγωνιστή που έζησε τα γεγονότα από πρώτο χέρι. 

Δημήτρης Λιβιεράτος «Το αόρατο εργοστάσιο της επανάστασης» (Αθήνα 2001, «Μαύρη Λίστα», υπό έκδοσιν). Μαρτυρία για την ιστορία της «Δυτικής Επιμελητείας» στον πόλεμο της Αλγερίας. 




ΔΕΙΤΕ

«Η μάχη του Αλγερίου»
Του Τζίλο Ποντεκόρβο (La battaglia di Algeri) (1965). Επική -αλλά εξαιρετικά ακριβής- αναπαράσταση των προσπαθειών του γαλλικού στρατού να συντρίψει τους «τρομοκράτες» του FLN στην αλγερινή πρωτεύουσα. Κλασική η φιγούρα του παλιού αντιστασιακού που, ως αξιωματικός των αλεξιπτωτιστών, αντιγράφει τις μεθόδους των χιτλερικών βασανιστών του. 

«Η χαμένη ταξιαρχία» Του Μαρκ Ρόμπσον (Lost command) (1965). Χολιγουντιανή εκδοχή της ίδιας ιστορίας, κάπως «στρογγυλεμένη» αλλά χωρίς κραυγαλέες παραχαράξεις των γεγονότων. 

«Ο μικρός στρατιώτης» Του Ζαν-Λικ Γκοντάρ (Le petit soldat) (1961). Αμεση αναφορά του γνωστού σκηνοθέτη στον πόλεμο της Αλγερίας, με μια -άκρως αμφιλεγόμενη- αντιστροφή των ρόλων: ένας γάλλος παρακρατικός του OAS βασανίζεται απάνθρωπα στη... Γενεύη, από μαχητές του FLN! Καλού-κακού, πάντως, η επίσημη λογοκρισία απαγόρευσε την προβολή της ταινίας μέχρι το 1964.
 

(Ελευθεροτυπία, 3/6/2001)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ