ΣΑΜ ΡΟΜΠΣΟΝ ΓΟΥΟΛΤΟΝ


Τα τρις του θείου Σαμ

1.   2.

Η ανεπιθύμητη "συνεργάτρια"

Πασίγνωστη συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβίστρια, η Μπάρμπαρα Ερενράιχ θέλησε να γνωρίσει από τα μέσα τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας που επιφυλάσσουν στους εργαζόμενούς τους οι αλυσίδες καταστημάτων Wal-Mart. Δεν γνωρίζουμε κατά πόσον είχε κατά νου την αντίστοιχη εμπειρία του γερμανού συναδέλφου της Γκίντερ Βάλραφ, ο οποίος έχει αναγάγει τη μεταμφίεση σε βασική μέθοδο προσέγγισης του αντικειμένου της έρευνάς του. Ακολούθησε, ωστόσο, κατά γράμμα τη θεωρία του, σύμφωνα με την οποία ο καλύτερος τρόπος για να αντιληφθεί ο δημοσιογράφος την πραγματικότητα των (καταπιεζόμενων) άλλων είναι να την υποστεί ο ίδιος από μια θέση παρόμοια με τη δική τους.
Μεταμφιέστηκε, λοιπόν, η Μπάρμπαρα Ερενράιχ σε μια γυναίκα κάποιας ηλικίας, άνεργη και ανειδίκευτη που, όπως δεκάδες χιλιάδες άλλες ομόφυλές της, ψάχνει απελπισμένα για δουλειά. Είχε ήδη συνεννοηθεί με τον Λιούις Λάπαμ, εκδότη του περιοδικού μεγάλης κυκλοφορίας "Harper's", που ενδιαφέρθηκε να φιλοξενήσει τα πορίσματα της δουλειάς της. Οπως αφηγήθηκε προ καιρού η συγγραφέας σε συντάκτη του δικτύου Z-Net (Οκτώβριος 2000), η πρώτη της διαπίστωση υπήρξε ότι τα πράγματα στις σημερινές Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιδεινωθεί κατά πολύ από την εποχή που, νεαρή τότε φοιτήτρια, δούλευε ευκαιριακά ως γκαρσόνα. Συνέπεια σε μεγάλο βαθμό της πρόσφατης μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, όλο και περισσότεροι "νέοι φτωχοί" αναγκάζονται να αποδέχονται θέσεις κακοπληρωμένες και εξαντλητικές, ανίκανες να τους εξασφαλίσουν ανεκτό επίπεδο ζωής. 
Οπως και να έχουν τα πράγματα, η αναζήτηση δουλειάς οδήγησε σύντομα την Ερενράιχ σε ένα πολυκατάστημα Wal-Mart. Εχοντας προσληφθεί στο τμήμα των γυναικείων ενδυμάτων, πίστευε ότι η δουλειά που την περίμενε ήταν μάλλον εύκολη: όφειλε απλώς να τακτοποιεί τα ρούχα που δοκίμαζαν οι πελάτισσες. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική. Η ταξινόμηση των ρούχων απαιτούσε μια διαρκή ενασχόληση, ένα ασταμάτητο πήγαινε-έλα μέσα στο χάος που, ύστερα από λίγη ώρα, της προκαλούσε ζαλάδα και, ως το τέλος της βάρδιας την άφηνε κυριολεκτικά άπνοη. Μολαταύτα, η εταιρεία φρόντιζε να την αποκαλεί, όπως και τους λοιπούς υπαλλήλους της, "συνεργάτρια". 
Μια άλλη "πρωτοτυπία" της εταιρείας συνιστούσε η υποχρεωτική προβολή στους εργαζόμενους ενός βίντεο-καταγγελίας του συνδικαλισμού και των μεθόδων του. Στο βίντεο εμφανίζεται ο ιδρυτής της Σαμ Γουόλτον, ο οποίος, αν και πεθαμένος, αντιμετωπίζεται ακόμη ως ιθύνων νους της. Ο Γουόλτον διαφημίζει τις αγορές μέσω καταλόγου και τονίζει την ανάγκη να διευρυνθεί η αγορά των αμερικανικών προϊόντων. Ο ίδιος, λέει, αγόραζε πάντοτε αμερικανικά. Βέβαια ούτε ένα από τα ρούχα που προσφέρονταν στο τμήμα γυναικείων ενδυμάτων δεν ήταν αμερικανικό, εξηγεί η Ερενράιχ. Ολα είχαν κατασκευαστεί κάτω από απάνθρωπες συνθήκες σε κάποια χώρα του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου. Και φυσικά, πουθενά δεν γινόταν κουβέντα για τις αμοιβές του προσωπικού, ενώ η Wal-Mart έχει κατηγορηθεί επισήμως από την Εθνική Επιτροπή Εργασίας για τα πολύ χαμηλά ημερομίσθιά της.


Μεγιστάνες και ποντίκια

Η ανάδυση της νέας γενιάς των πάμπλουτων αμερικανών επιχειρηματιών τύπου Γουόλτον αποτελεί τη μια πλευρά του "οικονομικού θαύματος" των τελευταίων δεκαετιών στη μητρόπολη του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Η άλλη πλευρά είναι η διαρκώς εντεινόμενη κοινωνική πόλωση, τόσο στις ίδιες τις ΗΠΑ όσο και διεθνώς, με την υποβάθμιση μεγάλων κομματιών της περίφημης "μεσαίας τάξης" και την επέκταση των θυλάκων της ("παλιάς" και "νέας") φτώχειας. 
Οι αριθμοί είναι κάτι παραπάνω από αποκαλυπτικοί. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ για την ανθρώπινη ανάπτυξη το 1998, οι περιουσίες των 225 πλουσιότερων ανθρώπων της υφηλίου (συνολικά, πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια) ισοδυναμούν με το σύνολο των ετήσιων εισοδημάτων του φτωχότερου 47% των κατοίκων! Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η σύγκριση όσο προχωρούμε προς τα άκρα της πυραμίδας: οι τρεις πλουσιότεροι άνθρωποι του πλανήτη διαθέτουν πολύ περισσότερα χρήματα από το άθροισμα του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος των 48 φτωχότερων χωρών της γης... Το χάσμα αυτό δεν μεγαλώνει μονάχα προς τα πάνω, αλλά και προς τα κάτω. "Σε 100 περίπου χώρες", διαβάζουμε στην ίδια έκθεση του ΟΗΕ, "τα πραγματικά εισοδήματα είναι χαμηλότερα απ' ό,τι ήταν πριν από 10 χρόνια. Σε 70 χώρες με συνολικό πληθυσμό 1 σχεδόν δισεκατομμύριο ανθρώπους, η κατανάλωση αγαθών βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από ό,τι πριν από 25 χρόνια". Το μέσο αφρικανικό νοικοκυριό καταναλώνει σήμερα μόλις το 80% αυτού που κατανάλωνε το 1973. 
Εντυπωσιακότερη είναι όμως η εικόνα του ίδιου ακριβώς φαινομένου στις ίδιες τις ΗΠΑ. Μεταξύ 1983 και 1995, η μέση καθαρή περιουσία (περιουσιακά στοιχεία μείον χρέη) του μέσου αμερικανικού νοικοκυριού μειώθηκε κατά 11%. Δεν πρόκειται, βέβαια, για ομοιόμορφες επιπτώσεις της "οικονομικής κρίσης" (έτσι γενικά) πάνω στην κοινωνία: ένα 5% των νοικοκυριών -το πλουσιότερο- είδε την ίδια ακριβώς περίοδο τον πλούτο του να αυξάνεται (στην περίπτωση του πλουσιότερου 1%, κατά 17%) ενώ το φτωχότερο 40% γνώρισε μια τρομακτική καθίζηση κατά 80%. Σήμερα, το πλουσιότερο 1% του πληθυσμού των ΗΠΑ διαθέτει όσα ακριβώς και το 95% των λιγότερο προνομιούχων. Το 1997, το ένα πέμπτο των αμερικανόπουλων ζούσε κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας. Το 1973, αν και το όριο αυτό βρισκόταν αισθητά ψηλότερα από άποψη αγοραστικής δύναμης, μόλις το ένα έβδομο των αμερικανόπουλων ζούσε κάτω από αυτό.
Οι περισσότεροι αμερικανοί κερδίζουν, λοιπόν, λιγότερα σήμερα σε σχέση με το παρελθόν. Μήπως, τουλάχιστον, δουλεύουν λιγότερο; Κάθε άλλο: το μέσο πραγματικό ωρομίσθιο μειώθηκε κατά 9% μεταξύ 1973 και 1997, τη στιγμή που η μέση παραγωγικότητα της εργασίας μέσα στο ίδιο διάστημα έχει αυξηθεί κατά 24%! Ακόμα δραστικότερη είναι η μείωση του κατώτερου μεροκάματου (17% μέσα σε μια 30ετία). Το 1967, ένα κατώτατο μεροκάματο αρκούσε για να διατηρηθεί πάνω από το όριο της φτώχειας μια τριμελής οικογένεια. Σήμερα, το κατώτατο μεροκάματο οδηγεί κάτω από το αντίστοιχο όριο μια διμελή οικογένεια... Αυτό που αντίθετα αυξήθηκε, είναι οι ώρες εργασίας που καταβάλλει ένα τυπικό νοικοκυριό της μεσαίας τάξης, στην προσπάθεια να διατηρήσει το βιοτικό του επίπεδο: 315 επιπλέον εργατοώρες μεταξύ 1979 και 1997 κατά μέσον όρο. 
Εξίσου καταθλιπτικά συμπεράσματα, τέλος, προκύπτουν από τη συνεχιζόμενη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους. "Παρά τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη των τελευταίων χρόνων", παραδέχονται οι Νιου Γιορκ Τάιμς στις 26/9/98, "ο αριθμός των ανθρώπων χωρίς ασφαλιστική κάλυψη αυξήθηκε απότομα την περασμένη χρονιά σε 43,4 εκατομμύρια, δηλαδή 16,1%". Ως αποτέλεσμα της εργοδοτικής επίθεσης των τελευταίων δυο δεκαετιών και της συνολικότερης απορρύθμισης, ανάλογη μείωση έχει σημειωθεί και στον αριθμό των συνδικαλισμένων μισθωτών, που (δικαιούνται να) απολαμβάνουν τις αξιοπρεπείς αμοιβές, την ασφαλιστική κάλυψη και τις συντάξεις που προβλέπουν οι συλλογικές συμβάσεις. Μόνο το 14% των εργαζομένων στις ΗΠΑ ανήκουν σήμερα σε κάποιο συνδικάτο, έναντι 25% το 1973.



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Bob Ortega "In Sam we trust"
(Kogan Page, 1999). Εξαιρετική απομυθοποίηση της επιτυχίας του οικονομικού κολοσσού, με τον χαρακτηριστικό υπότιτλο "Η κρυφή ιστορία του Σαμ Γουόλτον και πώς η Wall-Mart καταβροχθίζει τον κόσμο". Ο συγγραφέας είναι βραβευμένος ερευνητής δημοσιογράφος της Wall Street journal.

Andy Rowell "Suckers" (The Ecologist, Σεπτέμβριος 2000). Αρθρο του γνωστού βρετανικού περιοδικού που αποκαλύπτει το μαύρο μυστικό της επιτυχίας του Σαμ Γουόλτον.

Bill Quinn "How Wal-Mart Is Destroying America (and the World)" (Ten Speed Press, 2000). Η επέκταση της Wal-Mart στην Ευρώπη και οι πρώτες καταστροφικές εμπειρίες από την εισβολή στη Μεγάλη Βρετανία. 

Al Norman "Slam-Dunking Wal-Mart" (Raphel Marketing, 1999). Γραμμένο από τον γνωστότερο ακτιβιστή του κινήματος κατά της Wal-Mart, το βιβλίο περιέχει ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για τον τρόπο δράσης της εταιρείας, τις εργασιακές σχέσεις και την καταστροφή του οικιστικού περιβάλλοντος των κωμοπόλεων, όπου εγκαθίσταται η Wal-Mart. 



ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

www.sprawl-busters.com
. Ο δικτυακός τόπος του Αλ Νόρμαν με πολλές πληροφορίες για το κίνημα προστασίας από την επέκταση της Wall-Mart. Περιλαμβάνει αποσπάσματα από το βιβλίο του Νόρμαν.

www.walmartsucks.com. Η σημαντικότερη σελίδα του κινήματος κατά της Wal-Mart με εμπειρίες εργαζομένων και πολλά σχετικά links.

www.walmartyrs.com. Σελίδα που ασκεί κριτική στη Wall-Mart από την πλευρά των εργαζομένων.

www.walmartwatch.com. Η επίδραση της αλυσίδας σουπερμάρκετ στις μικρές πόλεις. Γενικές πληροφορίες και κριτική.

www.walmart.com. Η επίσημη ιστοσελίδα της εταιρείας προβάλλει με υπερηφάνεια την "κουλτούρα του Σαμ".

(Ελευθεροτυπία, 13/5/2001)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ