Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ

Τότε που μελετούσαμε

1.   2.

 

Ο «γραμματέας» μαζί με τον «αλήτη»


Το ελαφρυντικό της νεαράς ηλικίας επικαλούνται οι περί τον κ. Χριστόδουλο για να δικαιολογήσουν όσα ισχυρίστηκε ο ίδιος για τη στάση ή τη δράση του την περίοδο της δικτατορίας. Θεωρούν, δε, ότι η δημοσίευση της φωτογραφίας του εν μέσω όλων των πρωτοκλασάτων πραξικοπηματιών είναι παραπλανητική. Ο πράγματι σχετικά νέος (γεννήθηκε το 1939) αρχιμανδρίτης ήταν όμως ιδιαίτερα ικανός και φιλόδοξος. Κατόρθωσε έτσι να επιλεγεί από τον Ιερώνυμο ως γραμματέας της Ιεράς Συνόδου και ανέλαβε καθήκοντα τον Ιανουάριο του 1968. Στη θέση αυτή παρέμεινε και μετά την εκδίωξη του Ιερώνυμου από τον Σεραφείμ. Μητροπολίτης εκλέχθηκε στις 13 Ιουλίου 
1974, πρόλαβε δηλαδή τις τελευταίες μέρες της χούντας του Ιωαννίδη.

Δυστυχώς δεν «μελετούσε» απλώς κατά την περίοδο της χούντας ο κ. Χριστόδουλος. Ως γραμματέας και στη συνέχεια αρχιγραμματέας της Συνόδου ήταν ενήμερος όλων των «ευαίσθητων» ζητημάτων. Κυριολεκτικά το δεξί χέρι του Ιερώνυμου, αλλά και του Σεραφείμ.

- Ο Χριστόδουλος ακολουθεί τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο στις 
πολιτικο-εκκλησιαστικές εξορμήσεις του και καταγράφει με στρατευμένο πνεύμα τις εντυπώσεις του. «Μπροστά μας η Βόρειος Ηπειρος, η αλύτρωτη. Μεγάλοι και μικροί, παιδιά και γέροι, στρατός και λαός μ' ένα στόμα ψάλλουν: Εχω μια αδελφή, κουκλίτσα αληθινή, την λένε Βόρειο Ηπειρο την αγαπώ πολύ. Για τούτο μια αυγή, χωρίς διαταγή, θα τρέξω ν' αγκαλιάσω 'γω τη δόλια μ' αδελφή» (περ. «Εφημέριος», 1970, σ. 566-574).

- Στο συγγραφικό του έργο της περιόδου περιλαμβάνονται νομικά κείμενα 
υποστήριξης των χουντικών νομοσχεδίων («Γενική επισκόπησις του σχεδίου νόμου περί των εκκλησιαστικών δικαστηρίων», περ. «Εκκλησία», 1972, σ. 32-37, 81-84, 192-195).

- Ο ίδιος υπογράφει και μελέτη για τη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας, από την οποία προκύπτει η «κανονικότητα» της χουντικής Ιεράς Συνόδου («Ο θεσμός και το έργον της ΔΙΣ», περ. «Εκκλησία», 1972, σ. 374-380, 480-483, 532-536, 568-573).

- Ο Χριστόδουλος επιλέγεται για να αποδώσει τις φιλοχουντικές τελετές τη 
Ιεραρχίας: «Εν συνεχεία, ο πρωθυπουργός κ. Γ. Παπαδόπουλος, υπό τας ενθουσιώδεις ζητωκραυγάς του λαού, λαβών ανά χείρας την αναμνηστικήν πλάκα...» (περ. «Εκκλησία», 1971, σ. 318). 

- Στο ίδιο κείμενο μνημονεύονται και τα λόγια του μητροπολίτη Λεωνίδα προς τον Παπαδόπουλο: «Ανθρωπε του Θεού και άξιε της πατρίδος μας». 

- Ο αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου ήταν εκείνος που συντόνιζε τη φιλοχουντική δράση των ιεραρχών. Το αποκαλύπτει ο ιδιόρρυθμος μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος σε επιστολή του που δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία» (17/2/1978). Ο Αμβρόσιος περιγράφει τη δουλική υποταγή του μητροπολίτη Παντελεήμονα στον Παττακό (ανάρτηση σημαίας της «επαναστάσεως», πανηγυρικές κωδωνοκρουσίες κ.λπ.) και καταγγέλλει ότι πίσω απ' αυτή τη συμπεριφορά βρίσκονταν οι εντολές της Αρχιγραμματείας. 

- Την περίοδο της δικτατορίας ισχυροποιείται η τρόικα της Χρυσοπηγής, δηλαδή η ομάδα των τριών φιλόδοξων αρχιμανδριτών Χριστόδουλου (Παρασκευαΐδη) - Καλλίνικου (Καρούσου) -Αμβρόσιου (Λενή). Ο αρχηγός της ομάδας, Καλλίνικος, έκανε σεμινάρια στη Χωροφυλακή και επί δικτατορίας ανακηρύχθηκε ανεπισήμως σε πνευματικό πατέρα των σωμάτων ασφαλείας. 
Οσο για τον Αμβρόσιο, αυτός υπήρξε ταγματάρχης της Χωροφυλακής και μετά τη δικτατορία εξακολουθούσε να υμνεί τους βασανιστές.

Το σημαντικότερο βέβαια είναι ότι ο κ. Χριστόδουλος και οι συνεργάτες του δεν διαφοροποιήθηκαν από την ακροδεξιά προσκόλληση εκείνης της περιόδου μέχρι και την αναρρίχησή του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο. 

Ο Χριστόδουλος κατόρθωνε να ισορροπεί μεταξύ της υποστήριξης του Σεραφείμ και των καλών σχέσεων με τους «ριγμένους» ιερωνυμικούς. Ταυτόχρονα διατήρησε ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τους νέους ακροδεξιούς και φιλοχουντικούς πολιτικούς σχηματισμούς. 

Τα κακά της δικτατορίας τα ανακάλυψε μόλις τώρα που η παλιά ακροδεξιά φουρνιά έχει πλέον εκλείψει. Τώρα πια μπορεί να στραφεί στη «μεταμοντέρνα» ρατσιστική και εθνικιστική ακροδεξιά. 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

«Εκκλησία»
(1967-1974). Επίσημο Δελτίο της Εκκλησίας της Ελλάδος. 
Καταγράφονται τα λιβανωτά της Εκκλησίας στη χούντα και προβάλλουν ανάγλυφα οι στενές σχέσεις των πραξικοπηματιών με τους ιεράρχες. Στους βασικούς συγγραφείς της περιόδου συμπεριλαμβάνεται ο τότε γραμματέας της Ιεράς Συνόδου Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης. 

«Εφημέριος» (1967-1974). Παράρτημα της «Εκκλησίας». Κείμενα και σχόλια που εκφράζουν την «Ελλάδα των Ελλήνων Χριστιανών».

Γιώργου Καρανικόλα «Ρασοφόροι. Συμφορά του Εθνους» (Εκδ. Θουκυδίδης, δ' έκδοση, Αθήνα 1985). Καταγραφή της αρνητικής ιστορίας της ελληνικής Εκκλησίας από την Τουρκοκρατία μέχρι τις μέρες μας. Γραμμένο από τον γνωστό δημοσιογράφο και ερευνητή, ο οποίος διετέλεσε και αρχισυντάκτης της «Χριστιανικής Δημοκρατίας».

Αθανάσιου Αγγελόπουλου «Εκκλησιαστική Ιστορία. Εικοστός αιώνας»  (εκδ. Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1984). Το καθεστώς διοίκησης της Εκκλησίας την περίοδο 1917-1980. Λεπτομερής περιγραφή της ιερωνυμικής περιόδου και της σεραφειμικής «αποκατάστασης». Η στενή διαπλοκή πολιτικής εξουσίας και Εκκλησίας. Περιλαμβάνονται ντοκουμέντα και επίσημα 
έγγραφα.

Γιώργου Καραγιάννη «Εκκλησία και κράτος. 1833-1997» (Εκδ. Το Ποντίκι, Αθήνα 1997). Ιστορική επισκόπηση των σχέσεων Εκκλησίας και νεοελληνικού κράτους, με ειδική αναφορά στην περίοδο της δικτατορίας. 

Σπύρου Καρατζαφέρη «Φάκελος Εκκλησία». (Εκδ. Κάκτος, Αθήνα 1979).
Δημοσιογραφική έρευνα που φιλοξενήθηκε στην «Ελευθεροτυπία» της μεταπολιτευτικής περιόδου. Στο γνωστό στιλ του συγγραφέα, αλλά με αρκετά στοιχεία για τους χουντικούς ιεράρχες. 

ΔΕΙΤΕ

«Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών»
(1971) του Κώστα Χρονόπουλου. Ντοκιμαντέρ που αποτυπώνει τα προπαγανδιστικά κλισέ της χούντας και προβλήθηκε, φυσικά, μετά τη μεταπολίτευση. 
 

(Ελευθεροτυπία, 22/4/2001)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ