Η ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ DNA

Η γενετική Ιερά Εξέταση

1.   2.

 

Το πειστήριο που δεν πείθει

Εχει και το DNA, ή μάλλον η δικαστική του χρήση, το Βατερλό της. Πρόκειται για την πολύκροτη δίκη του διάσημου αμερικανού ποδοσφαιριστή Ο. Τζέι Σίμσον, γνωστή ως "δίκη του αιώνα", που κράτησε καθηλωμένους μπροστά στη μικρή τους οθόνη εκατομμύρια τηλεθεατές το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1995. Στη δίκη αυτή, όλοι όσοι πίστευαν τυφλά στην αδιαμφισβήτητη διαλεύκανση των εγκληματικών ενεργειών μέσω του DNA βρέθηκαν αναγκασμένοι να αποδεχθούν την απείρως πιο περίπλοκη πραγματικότητα. Με δυο λόγια: το δείγμα του γενετικού υλικού που διέθετε η κατηγορούσα αρχή για να στοιχειοθετήσει την ενοχή του Σίμσον στο διπλό φόνο της γυναίκας του και του φίλου της λειτούργησε τελικά ως βασικός λόγος για την αθώωσή του.

Τα πώς και τα γιατί της παράδοξης αυτής ιστορίας αφηγείται ο Kary Mullis, ο εμπειρογνώμονας που κλήθηκε από την υπεράσπιση του Σίμσον να καταθέσει για τα προβλήματα της δικαστικής χρήσης του DNA, αλλά τελικά κρίθηκε περιττός: η εγκυρότητα του ευρήματος είχε ήδη κλονιστεί κατά την ακροαματική διαδικασία που είχε προηγηθεί. O Mullis ήταν πράγματι το ενδεδειγμένο πρόσωπο για να εξηγήσει στο δικαστήριο πόσο δύσκολα εντοπίζεται ένας ένοχος μέσω του DNA. Νόμπελ Χημείας του 1993, ο γνωστός βιοχημικός χρωστά τη φήμη του στην εφεύρεση της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης, μιας τεχνικής που επιτρέπει την εύκολη και γρήγορη αναπαραγωγή ενός ειδικού τμήματος του DNA. Μόνο που ο αμερικανός εμπειρογνώμονας τυγχάνει ένας νομπελίστας αλλιώτικος απ' τους άλλους: παθιασμένος σέρφερ, αντισυμβατικός συνομιλητής, χρήστης LSD σύμφωνα με τα ίδια του τα λόγια, δεν είναι ακριβώς αυτό που έχουν στο μυαλό τους όσοι πιστεύουν πως η σοβαροφάνεια αποτελεί συνώνυμο του επιστημονικού κύρους. 

Οταν, λοιπόν, δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από τους συνηγόρους του Ο. Τζέι Σίμσον που του ζητούσαν να καταθέσει ως εμπειρογνώμονας, ο Mullis δεν παραξενεύτηκε. Σχεδόν το περίμενε, καθώς δεν ήταν η πρώτη φορά που ζητούσαν τη βοήθειά του σε δίκη όπου το DNA θα είχε την τιμητική του. Ούτως ή άλλως, εκείνο που τον ενδιέφερε ήταν να εξασφαλιστεί η σωστή "ανάγνωση" του γενετικού υλικού ως αποδεικτικού στοιχείου. Ταυτόχρονα, όμως, γνώριζε πως με τον εισαγγελέα να του ζητά να τοποθετηθεί μονολεκτικά για πολύπλοκα επιστημονικά ζητήματα και τους ενόρκους να μην έχουν ιδέα από χημεία, τα πράγματα δεν θα ήταν απλά. Στο δικαστήριο δεν πείθουν τα επιχειρήματα, που παρουσιάζονται κουτσουρεμένα. Η εμφάνιση ή το ύφος του μάρτυρα ενδέχεται να βαρύνουν περισσότερο .

Ο Mullis δεν κατέθεσε τελικά, ωστόσο κατέγραψε τις αντιρρήσεις του στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 1998. Εκεί εξηγεί πως αν η αστυνομία διαθέτει DNA που βρέθηκε, για παράδειγμα, στα εσώρουχα ενός θύματος βιασμού και το δείγμα αυτό δεν ταιριάζει με το DNA του θύματος ή του υπόπτου, τότε προφανώς οι αρχές έχουν στα χέρια τους τον λάθος άνθρωπο. Αν πάλι το DNA που βρέθηκε στο σημείο ενός φόνου ταιριάζει με το DNA του υπόπτου, οι εκδοχές είναι πολλές. Κι αυτό γιατί τα εργαστήρια που επεξεργάζονται το γενετικό υλικό μπορεί να εντοπίσουν ομοιότητα με το DNA του υπόπτου, αλλά δεν είναι σε θέση να εγγυηθούν με σιγουριά ότι πρόκειται για το ίδιο άτομο. "Τα εργαστήρια της αστυνομίας διαθέτουν ορισμένα σωστά εργαλεία, αλλά όχι αρκετά", υπογραμμίζει ο Mullis. "Αν τα αποτελέσματα του εργαστηρίου δεν είναι αρκετά καθαρά, οι υπεύθυνοι οφείλουν να παραδεχθούν ότι το DNA ίσως και να είναι του υπόπτου, αλλά δεν αποκλείεται και να μην είναι". Εκτός αυτού, οι αστυνομικοί θα όφειλαν να έχουν εξασφαλίσει το αδιάβλητο της διαδικασίας: το αίμα του Σίμσον θα έπρεπε να σημανθεί με ειδική χημική ουσία και να φυλαχθεί σε φιαλίδιο με έναν κωδικό ώστε να αποκλειστεί οιαδήποτε "λαθροχειρία". Κάτι που προφανώς δεν είχε συμβεί - ούτε εξάλλου προβλέπεται.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Richard Lewontin "Η βιολογία ως ιδεολογία: το δόγμα του DNA" (μετάφραση Σπύρου Σφενδουράκη, πρόλογος Κώστα Κριμπά, εκδόσεις Σύναλμα, Αθήνα 2000). Διαφωτιστική κριτική παρουσίαση των σύγχρονων θεωριών της μοριακής βιολογίας από έναν διακεκριμένο γενετιστή του Χάρβαρντ. Ο συγγραφέας αναφέρεται και στην πίεση που ασκήθηκε από το FBI για την επιβολή των αναλύσεων DNA στα δικαστήρια.

Kary Mullis "Dancing naked in the mind field" (Bloomsbury, London 1999). Το αυτοβιογραφικό βιβλίο του εκκεντρικού νομπελίστα περιέχει ειδικό κεφάλαιο για τη χρήση του DNA στο δικαστήριο. 

Tim Beardsley "Pointing Fingers" ("Scientific American, Μάρτιος 1992). Αρθρο με πληροφορίες για τη χειραγώγηση της επιστημονικής έρευνας για το DNA και την ιατροδικαστική αξιοποίηση των σχετικών αναλύσεων.

Detlev Nogala "DNA-Analyse und DNA-Datenbanken" ("Buergerrechte und Polizei", 1/12/1998). Μελέτη γερμανού εγκληματολόγου για την ιστορία και τη γενίκευση των "γενετικών αποτυπωμάτων". 

Howard Coleman, Eric Swenson "DNA in the courtroom" (Genelex, Washington, 1994). Περιγραφική μελέτη για την αξιοποίηση των αναλύσεων DNA από τα δικαστήρια. Αν και υιοθετεί την επίσημη άποψη των αμερικανικών διωκτικών αρχών και των μεγάλων εταιρειών του κλάδου, είναι χρήσιμο για μια πρώτη προσέγγιση στο θέμα.

"The evaluation of forensic DNA evidence" (http://www.nap.edu/readingroom/books/DNA/index.html). Η αξιολόγηση της χρήσης DNA στην ιατροδικαστική επιστήμη στην έκθεση της ειδικής επιτροπής που συνέστησε το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών των ΗΠΑ. Πρόκειται για την τρίτη παραλλαγή (1996), εφόσον οι δύο πρώτες δεν πολυάρεσαν στο FBI.


ΔΕΙΤΕ

The trial of O.J.Simpson
(1995). Ντοκιμαντέρ του BBC για την πολύκροτη δίκη που έφερε στο προσκήνιο τις αδυναμίες της χρήσης του DNA ως αποδεικτικού υλικού.

(Ελευθεροτυπία, 18/2/2001)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ