ΥΠΟΚΛΟΠΗ ΚΑΙ E-MAIL

Κάτω τα χέρια
από το σκληρό μου δίσκο!

1.   2.

Χάκερ χρώματος κίτρινου

Οι δικαστές καλούνται τελικά να αποφανθούν κατά πόσον η υποκλοπή της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας συνιστά στην Ελλάδα "παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων και της προσωπικής ελευθερίας", καταπάτηση διεθνών συνθηκών και εγχώριων νόμων "περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων", "παραβίαση του απορρήτου", "προσβολή προσωπικότητας", "ηθική βλάβη" κ.ο.κ. Και θα έχει ενδιαφέρον η απόφασή τους, καθώς η αγωγή της Μαργαρίτας Παπανδρέου κατά της Λιάνας Κανέλλη για την υποκλοπή της ηλεκτρονικής της αλληλογραφίας είναι η πρώτη -γνωστή, τουλάχιστον- σχετική υπόθεση που θα απασχολήσει την ελληνική δικαιοσύνη. 

Τα γεγονότα είναι πρόσφατα και πολυσυζητημένα: σε δύο συνεχή τεύχη του, το περιοδικό "Νέμεσις" της Λιάνας Κανέλλη (τ. 12. Δεκέμβριος 2000 και τ.13, Ιανουάριος 2001) δημοσιεύει ηλεκτρονικά μηνύματα που αντάλλαξαν μεταξύ 1998 και 1999 η Μαργαρίτα Παπανδρέου με τον γιο της Γιώργο, δύο παλιότερα φαξ που έστειλε η Μαργαρίτα Παπανδρέου σε αμερικανό δικηγόρο της (Σεπτέμβριος 1996), μήνυμα της ίδιας προς τον Στάνλεϊ Σάινμπαουμ (1998) και μήνυμα της Φράνσις Κόναλι προς τον Νίκο Παπανδρέου (1998). Η εκδότρια του "Νέμεσις" δεν αρνείται ότι τα δημοσιεύματά της συνιστούν προϊόν υποκλοπής, αντιθέτως περηφανεύεται γι' αυτό, κλείνοντας χαρακτηριστικά το πρώτο της κείμενο με τα λόγια "Καληνύχτα, Μαργαρίτα. Οι χάκερ σε χαιρετούν, ευτυχώς". 

Την υποκλοπή δικαιολογεί ο διά χειρός Κανέλλη σχολιασμός των υποκλαπέντων μηνυμάτων: Στο συνοδευτικό της κείμενο, μια ευφάνταστη ανάγνωση της προσωπικής αλληλογραφίας μάνας-γιου, η βουλευτής του ΚΚΕ τεκμηριώνει τους "εθνικούς" λόγους που την οδήγησαν στη δημοσίευση των ηλεκτρονικών μηνυμάτων: ως άλλη Φρειδερίκη, Βαλιντέ χανούμ, Ολυμπιάδα, Αγριππίνα ή Ασπασία (;), η Μαργαρίτα κρύβεται πίσω από τον Γιώργο Παπανδρέου και την πολιτική του υπουργείου του, ενώ πίσω από τη Μαργαρίτα κρύβονται οι Αμερικανοί, άτομα της CIA κ.ο.κ. Στη λογική αυτή, ακόμη και τα δύο φαξ που έστειλε η Μαργαρίτα Παπανδρέου στο δικηγόρο της το 1996 και περιέχουν πληροφορίες για το δεσμό της με αμερικανό καθηγητή, εμφανίζονται ως σημαντικά τεκμήρια ευρύτερου ενδιαφέροντος: αποδεικνύουν, ισχυρίζεται η Λιάνα Κανέλλη, "το μανιπουλάρισμα της κοινής γνώμης" την εποχή του "βρόμικου '89", αφού οι πάντες, αγνοώντας τη σχέση της Μαργαρίτας Παπανδρέου με τον Αμερικανό, τη λυπούνταν για την απιστία του συζύγου της. Ολα αυτά μάλιστα συνέβησαν "σε αγαστή συμφωνία με το εκδοτικό κατεστημένο και τα ΜΜΕ". Με μία, από ό,τι προκύπτει, τιμητική εξαίρεση: "Οι γυναίκες, ψηφοφόροι και μη, συμπονούν τη Μαργαρίτα για τα όσα τραβάει και μόνον ο Γ. Κουρής γράφει στην 'Αυριανή' ότι η δαιμόνια αυτή γυναίκα 'δεν έβρασε ποτέ ούτε ένα αυγό για τον Αντρέα'", όπως αναφέρεται στο ίδιο δημοσίευμα του "Νέμεσις".

Είναι προφανές ότι κάπως έτσι αντιλαμβάνεται η βουλευτής του ΚΚΕ την αντιιμπεριαλιστική της σταυροφορία. Και την υπηρετεί συγχέοντας κατά περίπτωση τα όρια του ιδιωτικού με το δημόσιο, τις προσωπικές ιστορίες των επωνύμων με τις τύχες του τόπου, τη μητρική μωροφιλοδοξία με τους στρατηγικούς σχεδιασμούς της CIA. Είναι, ωστόσο, λάθος να θεωρηθεί ότι το ζήτημα περιορίζεται στις εξάρσεις μιας "υστερικής γυναίκας", όπως ισχυρίστηκε η Μαργαρίτα Παπανδρέου σπεύδοντας και αυτή να υιοθετήσει ύφος αντάξιο της υβρίστριάς της. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι το σύνολο σχεδόν του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου καλωσόρισε το προϊόν της υποκλοπής (και την κατά Κανέλλη ανάγνωσή του) και φρόντισε να του προσφέρει την περίοπτη θέση μιας σημαντικής δημοσιογραφικής αποκάλυψης. Μετατοπίστηκε έτσι αυτομάτως το αντικείμενο της συζήτησης από το ποιος, πότε και για ποιο λόγο έχει το δικαίωμα να δώσει στη δημοσιότητα στοιχεία προερχόμενα από κλεμμένη ηλεκτρονική αλληλογραφία στις "γαργαλιστικές" λεπτομέρειες των ίδιων των μηνυμάτων. Υποκύπτοντας στο δέλεαρ ενός κειμένου όπου η Μαργαρίτα Παπανδρέου φαντάζεται το γιο της στην πρωθυπουργία, ενός άλλου όπου αποκαλεί τον Α. Κακλαμάνη "κάθαρμα" και ενός τρίτου που αποδεικνύει ότι υπήρξε εύθυμη ζωντοχήρα, κανάλια και εφημερίδες δεν χρειάστηκαν δεύτερη σκέψη για να υπερπηδήσουν το σκόπελο της υποκλοπής. Με την έννοια αυτή, σύσσωμα σχεδόν τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης τοποθετήθηκαν εμπράκτως υπέρ της ελευθερίας της παραβίασης του απορρήτου της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας. Προεξοφλώντας την απόφαση του δικαστηρίου και, εν πάση περιπτώσει, γράφοντας στα παλιά τους τα παπούτσια το ήδη υπάρχον νομικό πλαίσιο.



E-mail με υψηλή προστασία

Πού ακριβώς σταματά η προσωπική σφαίρα των ανθρώπων και πού αρχίζει η δημόσια δραστηριότητά τους; Οταν μιλάμε για πρόσωπα που ασκούν δημόσια εξουσία, η απάντηση δεν είναι ποτέ εύκολη. Ως εκ τούτου, το μόνο αντικειμενικό κριτήριο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί γι' αυτή τη διάκριση είναι το «τεχνικό»: άλλο πράγμα η προσωπική αλληλογραφία ενός δημόσιου προσώπου και άλλο η υπηρεσιακή. Σε αυτή την τελευταία περίπτωση, τα e-mail χάνουν τον ιδιωτικό τους χαρακτήρα και μετατρέπονται σε (ηλεκτρονικά) δημόσια έγγραφα, τα οποία διέπονται από το ίδιο ακριβώς νομικό καθεστώς με όλα τα υπόλοιπα. Ακόμη και όσον αφορά την απαγόρευση καταστροφής τους, προκειμένου να διατηρηθούν ως ιστορικά -κι ενδεχομένως δικαστικά- τεκμήρια.

Στα συμπεράσματα αυτά έχει καταλήξει η νομολογία των ΗΠΑ, της πρώτης χώρας στον κόσμο που χρησιμοποίησε τα e-mail ως μηχανισμό ενδοκυβερνητικής επικοινωνίας. Το ζήτημα της διαχείρισης των προϊόντων αυτής της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας έμελλε από πολύ νωρίς να απασχολήσει τόσο τις κυβερνήσεις όσο και τα δικαστήρια.

Η υπόθεσή μας ξεκινά το 1982, όταν ο Λευκός Οίκος προμηθεύτηκε από την ΙΒΜ ένα σύστημα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας για την επικοινωνία του με το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (NSC). Μέχρι τον Νοέμβριο του 1986, αυτό το υπηρεσιακό δίκτυο είχε ολοκληρωθεί, διασυνδέοντας τις επιμέρους υπηρεσίες τόσο του προεδρικού μεγάρου όσο και του NSC. Εκείνες ακριβώς τις μέρες ξέσπασε το σκάνδαλο Ιράν - Κόντρας. Μέσα στη δίνη των πρώτων αποκαλύψεων, ο υποδιοικητής του NSC ναύαρχος Ποϊντέξτερ και ο επικεφαλής της παρακρατικής επιχείρησης Ολιβερ Νορθ θα σβήσουν από τα κομπιούτερ τους πάνω από 5.000 ηλεκτρονικά μηνύματα με ενοχοποιητικό περιεχόμενο. Το περιεχόμενό τους θα σωθεί μόλις την τελευταία στιγμή, όταν κάποιοι μόνιμοι υπάλληλοι του Λευκού Οίκου αποφασίζουν να κρατήσουν τα αντίγραφα ασφαλείας αυτής της επικοινωνίας. Με την κλιμάκωση του σκανδάλου, αυτές οι ταινίες θα χρησιμοποιηθούν από το FBI και την εξεταστική επιτροπή του Κογκρέσου για τη λεπτομερέστερη διερεύνηση του σκανδάλου.

Ακολούθησε η μάχη για τη διάσωση των e-mail, ως ιστορικών ντοκουμέντων, και μετά το πέρας της συγκεκριμένης ανακριτικής διαδικασίας. Στις 19 Ιανουαρίου 1989, τελευταία μέρα της προεδρίας Ρέιγκαν, η μη κυβερνητική οργάνωση Αρχείο Εθνικής Ασφαλείας (NSA) κατέθεσε στο πρωτοδικείο της Ουάσιγκτον αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για να εμποδίσει την καταστροφή των αντιγράφων ασφαλείας των προεδρικών e-mail από την απερχόμενη κυβέρνηση. Η αίτηση εγκρίθηκε στις 6.10 πμ της επομένης. Ακολούθησε μια τετραετής δικαστική διαμάχη της κυβέρνησης Μπους με το NSA, την Ενωση Αμερικανών Ιστορικών και την Ενωση Αμερικανικών Βιβλιοθηκών, που ζητούσαν να θεωρηθούν τα προεδρικά e-mail ως υπηρεσιακά έγγραφα και να υπαχθούν στις σχετικές προστατευτικές διατάξεις της νομοθεσίας των ΗΠΑ. 

Στις 6 Ιανουαρίου 1993, το δικαστήριο της Ουάσιγκτον αποφάνθηκε υπέρ της προσφυγής. Ο Τζωρτζ Μπους έκανε έφεση, και μέσα σε δέκα μέρες απέσπασε απόφαση ότι επιτρέπεται το σβήσιμο των ίδιων των e-mail από το προεδρικό PC, αρκεί να διατηρηθεί το ακριβές περιεχόμενό τους σε αντίγραφα ασφαλείας. Αμέσως μετά, την τελευταία μέρα της προεδρίας του, υπέγραψε σύμβαση με τον διευθυντή των Κρατικών Αρχείων Ντον Ουίλσον, για να του παραχωρήσει τον αποκλειστικό έλεγχο των δισκετών της θητείας του. Μέσα στη νύχτα, υπάλληλοι των Κρατικών Αρχείων επέδραμαν στο Λευκό Οίκο, «σηκώνοντας» εσπευσμένα όλα τα διαθέσιμα ντοκουμέντα έτσι ώστε να μην πέσουν στα χέρια της επερχόμενης κυβέρνησης Κλίντον, που μπορεί να αποφάσιζε διαφορετικά για τη μελλοντική χρήση τους. Λίγο αργότερα έγινε γνωστό ότι ένα μέρος των επίμαχων ταινιών «χάθηκε» ή «σβήστηκε» μέσα στη «σύγχυση»... Τον Φεβρουάριο του 1995, τα δικαστήρια θα κηρύξουν τη σύμβαση Μπους - Ουίλσον άκυρη, όμως το κακό είχε πια γίνει.

Τον Νοέμβριο του 1995, 4.000 ντοκουμέντα από την ηλεκτρονική αλληλογραφία της κυβέρνησης Ρέιγκαν (τα οποία, πάντως, είχαν υποστεί τη συνήθη σ' αυτές τις περιπτώσεις λογοκριτική «εξυγίανση» για «λόγους εθνικής ασφαλείας») εκδόθηκαν σε βιβλίο από το NSA. Παρά τον καθαρά υπηρεσιακό χαρακτήρα τους, υπήρξαν φυσικά και ορισμένοι -όπως ο βιβλιοκριτικός των New York Times- που θεώρησαν την έκδοση ως «μια διασταύρωση ιστορίας και ηδονοβλεψίας»...



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Andre Bacard "Computer Privacy Handbook" (Peachpit Press, Berkeley 1995). Το γνωστότερο εγχειρίδιο για την ασφάλεια της χρήσης υπολογιστών και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Περιλαμβάνει πληροφορίες για την κρυπτογράφηση των e-mail και την αντιμετώπιση των επίδοξων υποκλοπέων. Αναλύεται το σύστημα κρυπτογράφησης PGP.

"Carnivore: Το ηλεκτρονικό φακέλωμα-παρακολούθηση των πολιτών" (http://www.apn.gr/cgi-bin/newsdesk.cgi?a=2864&t=news.html). Η νέα μέθοδος παρακολούθησης που έχει αναπτύξει το FBI μέσω Ιντερνετ. Το σύστημα λειτουργεί με την εγκατάστασή του σε μηχανήματα παροχής υπηρεσιών, φιλοξενίας σελίδων και ανταλλαγής.

Mark Dichter, Michael Burkhardt "Electronic Interaction in the Workplace: Monitoring, Retrieving and Storing Employee Communications in the Internet Age" (http://www.morganlewis.com/art61499.htm). Νομική μελέτη για την παρακολούθηση της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας των εργαζομένων από τις εταιρίες όπου δουλεύουν. Η σχετική νομολογία στις ΗΠΑ είναι συντριπτική εις βάρος του απορρήτου των προσωπικών επικοινωνιών. 

Ann Besson "Privacy in Cyberspace: Is your e-mail safe from the boss, the SysOp, thε hackers, and the cops?" (http://www.aclu.org/issues/cyber/priv/privpap.html). Μελέτη της Ενωσης Ελευθεριών του Πολίτη στις ΗΠΑ (ACLU), με ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την παραβίαση του απορρήτου της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας από τους εργοδότες, τις αρχές ασφαλείας και κάθε λογής υποκλοπείς.


ΔΕΙΤΕ

Εχετε μήνυμα στον υπολογιστή σας (You 've got mail) της Νόρα Εφρον (1998). Ερωτικές αναζητήσεις, απιστίες και άλλα προσωπικά δεδομένα στην εποχή της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας. Τυπική χολιγουντιανή δημιουργία, που εκσυγχρονίζει ένα παλιότερο φιλμ του Ερνστ Λιούμπιτς. 

Παιχνίδια πολέμου (War games) του Τζον Μπάνταμ (1983). Ενας πιτσιρικάς χάκερ απειλεί άθελά του να εξαπολύσει παγκόσμιο πυρηνικό πόλεμο, όταν μπερδεύει το δίκτυο υπολογιστών του Πενταγώνου με ηλεκτρονικό πολεμικό παιχνίδι.

(Ελευθεροτυπία, 4/2/2001)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ