ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΧΕΙΜΑΡΡΑ


1.   2.

 

ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ


Η ΠΕΡΙΟΧΗ. Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (1914), η περιοχή της Χειμάρρας -η οποία προβλεπόταν να διατηρήσει τα οθωμανικά αυτοδιοικητικά προνόμιά της- απαρτιζόταν από 18 χωριά (13 χριστιανικά και 5 μουσουλμανικά). Σήμερα η ομώνυμη επαρχία περιλαμβάνει μόνο 7 από τα αρχικά χωριά, ενώ τα υπόλοιπα έχουν προ πολλού ενσωματωθεί στις γειτονικές επαρχίες του Δέλβινου και των Αγ. Σαράντα. 

ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ. Από τα σημερινά 8 χωριά της επαρχίας, ελληνόφωνα είναι μόλις δύο: η Παλάσα (αλβ. Palase, με 356 κατοίκους το 1990) και οι Δρυμάδες (Dhermi, 1.550 κ.). Ελληνόφωνο είναι επίσης μεγάλο τμήμα της κωμόπολης της Χειμάρρας (Himare) - εξ ολοκλήρου η παλιά πόλη ή Κάστρο (Fshat, 1.595 κ.) κι εν μέρει το παραθαλάσσιο Σπίλι (Spile, 3.629 κ.). Τα υπόλοιπα χωριά είναι όλα αλβανόφωνα: Βούνο (555 κ.), Ιλιάσι (124 κ.), Κηπαρό (461 κ.), Κάτω Κηπαρό (854 κ.), Κούδες (748 κ.) και Πίλουρι (532 κ.). Μετά την καθεστωτική αλλαγή του 1991, το άνοιγμα των συνόρων και τις πληθυσμιακές μετακινήσεις της τελευταίας δεκαετίας, οι αριθμοί αυτοί έχουν μειωθεί δραστικά, τουλάχιστον όσον αφορά τους μόνιμους κατοίκους. Στην κωμόπολη της Χειμάρρας υπολογίζεται ότι ζουν σήμερα 2-2.500 άτομα, ενώ τα χωριά διατηρούν ένα 20-50% του αρχικού πληθυσμού τους. 

ΟΙ "ΞΕΝΟΙ". Με την ονομασία αυτοί αναφέρονται όλοι οι μη γηγενείς Χειμαρραίοι, ανεξαρτήτως εθνοτικής καταγωγής - ακόμα και όσοι προέρχονται από τα γειτονικά χωριά της υπερκείμενης οροσειράς. Πιο ενδιαφέρουσα είναι η ονομασία "Τούρκοι", που χρησιμοποιείται για τους μουσουλμάνους Αλβανούς και η οποία έλκει την καταγωγή της από τις μέρες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την ακούσαμε ακόμη κι από έναν "ξένο", σώγαμπρο στην περιοχή: γεννημένος στην Αυλώνα, μας εξήγησε στα αλβανικά, ήταν "από πατέρα Τούρκος κι από μητέρα ορθόδοξος" -ώσπου τον βάφτισαν στην Ελλάδα και του έδωσαν το όνομα "Σπύρος", το οποίο δεν χρησιμοποιεί...

ΟΙ ΨΗΦΟΙ. Για τον πρώτο γύρο των φετεινών δημοτικών εκλογών (1/10) μπορέσαμε δυστυχώς να βρούμε μόνο τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα της επαρχίας: σε σύνολο 3.298 ψήφων, το Σοσιαλιστικό Κόμμα πήρε 1.068, η ΕΑΔ (Ομόνοια) 955, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα 534, το Δημοκρατικό 448, το εθνικιστικό Balli Kombetar 102, το Ρεπουμπλικανικό 101 και η Δημοκρατική Συμμαχία 90. Στο δεύτερο γύρο (15/10), που χαρακτηρίστηκε από έντονη νοθεία, τα επίσημα αποτελέσματα δίνουν μίαν αύξηση των έγγυρων ψηφοδελτίων κατά 40 % (4.634), από τα οποία 3.397 πήγαν υπέρ του ΣΚ (73,3 %) και 1.237 υπέρ της Ομόνοιας (26,7 %). Στην κωμόπολη της Χειμάρρας οι ψήφοι είναι 940-477 υπέρ του ΕΑΔ, ενώ η αναλογία "ανατρέπεται" στην ύπαιθρο, τόσο στα ελληνόφωνα χωριά (Παλάσα: 235-19, Δρυμάδες: 1.036-50) όσο και στα αλβανόφωνα (Ιλιάσι: 39-6, Πίλουρι: 270-27, Κούδες: 406-48, Κηπαρό: 200-2, Κ. Κηπαρό: 484-68). Για μια καλύτερη εικόνα, πάντως, αξίζει να αναφερθεί ότι ανάλογη υποχώρηση -χωρίς αντίστοιχη τεκμηρίωση για νοθεία- σημείωσε η Ομόνοια και στις υπόλοιπες περιοχές της μειονότητας.


Βίζα: το σκληρό νόμισμα

"Μεγάλε, καμιά βίζα;" ακούστηκε μια φωνή. Δεν είχαμε προλάβει καλά καλά να περάσουμε τα σύνορα, όταν διαπιστώσαμε ποιος είναι ο συσχετισμός δυνάμεων στην περιοχή: το αίτημα προερχόταν από τον ίδιο τον αξιωματικό της αλβανικής αστυνομίας που έλεγχε την έξοδο του ταξί μας από το παραμεθόριο πάρκινγκ. "Κατάσταση κι αυτή!", σχολιάζει, δευτερόλεπτα μετά, ο οδηγός μας. "Επειδή ξέρουν ότι έχω κάποια επαφή με το προξενείο του Αργυροκάστρου, νομίζουν ότι μπορώ να τους βγάλω και βίζες...". Το αν έχουν λόγους να το νομίζουν ή όχι, είναι μια μεγάλη ιστορία. Δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε στις άφθονες αναφορές για το εμπόριο βίζας στην Αλβανία, αρκεί η επίσημη ανάκληση από το ελληνικό ΥΠΕΞ υπαλλήλου του στα Τίρανα, επειδή το φετινό Γενάρη βρέθηκαν στην κατοχή του κάπου 40 εκατομμύρια δρχ. "ανορθοδόξως αποκτηθέντα"... 

Αυτή την εποχή, ο ρυθμός χορήγησης βίζας για την Ελλάδα κινείται στο επίπεδο των 1.200 κάθε μήνα, και αφορά κυρίως "αλλογενείς" Αλβανούς. Όσο όμως η ελληνική κυβέρνηση προσαρμόζεται στη συνθήκη Σένγκεν, τόσο θα περιορίζονται οι λεγόμενες "εθνικές βίζες", που ως τώρα διευκόλυναν τους ελληνικής καταγωγής Αλβανούς πολίτες να διασχίζουν τα σύνορα. Και οι Βορειοηπειρώτες, επομένως, θα στήνονται τακτικότερα στις ουρές έξω από τα ελληνικά προξενεία. "Προηγουμένως, οι ομογενείς έπαιρναν βίζες διάρκειας από ένα έως και πέντε χρόνια", μας εξηγεί ο Β. Μπολάνος. "Εδώ κι ένα χρόνο περίπου, δίνεται βίζα εξάμηνης διάρκειας, για εκατό μέρες παραμονής στην Ελλάδα, ενώ οι άλλοι παίρνουν πολύ μικρότερης διάρκειας". Οι ελληνικές αρχές έχουν από καιρό προσπαθήσει να καταγράψουν τους ομογενείς. Αν οι αλβανικές ταυτότητές τους δεν γράφουν ελληνική εθνικότητα ή τόπο γέννησης στην ελληνόφωνη ζώνη, τότε η πιστοποίηση της ελληνικότητάς τους γίνεται με συμπληρωματικά χαρτιά που ο ενδιαφερόμενος σπεύδει να προμηθευτεί είτε από την "Ομόνοια", είτε από κάποιο Σύλλογο Βορειοηπειρωτών. Σε πολλές περιπτώσεις, αρκεί να αποδείξει ότι οι γονείς του γεννήθηκαν στις μειονοτικές περιοχές. Ειδικά για τα χωριά της Χειμάρρας, που δεν περιλαμβάνονται στην επίσημα αναγνωρισμένη μειονοτική ζώνη, η καταγραφή των δικαιούχων "εθνικής βίζας" έχει γίνει από υπαλλήλους του ελληνικού ΥΠΕΞ, σε συνεργασία με τα στελέχη της μειονότητας. Το σύστημα παραμένει ωστόσο χαώδες - όπως παραμένει αμείωτη και η ανάγκη για πρόσβαση στην ελληνική αγορά εργασίας.

"Εγώ έχω πάρει τρεις φορές βίζα τα τελευταία χρόνια με το ίδιο διαβατήριο που εκδόθηκε το 1995. Όμως προχθές ο αξιωματικός της ελληνικής αστυνομίας στα σύνορα με γύρισε πίσω. Χωρίς καν να κοιτάξει το κομπιούτερ, είπε πως το διαβατήριό μου είναι πλαστό", μας εξιστορεί ο Βασίλης Ελμάζιος στην Παλάσα. Για να αποκτήσει την πολυπόθητη βίζα, είχε ήδη ταξιδέψει τρεις φορές ώς τα Τίρανα, πληρώνοντας όσα είχε και δεν είχε. Πίσω στο καφενείο του χωριού του και σε κατάσταση απόγνωσης, άκουγε βερεσέ τη συζήτηση για την "εθνική ταυτότητα" της περιοχής και του ελληνόφωνου χωριού του. "Όχι μόνο μου απαγόρευσαν την είσοδο, αλλά με απείλησαν ότι θα με δείρουν αν δεν φύγω αμέσως", έλεγε με παράπονο. Ένας άλλος κάτοχος βίζας δίπλα του, καταγόμενος αυτός από τη βόρεια Αλβανία, μας δείχνει τα σημάδια από τον ξυλοδαρμό του στις Φιλιάτες λίγες μέρες νωρίτερα, πριν "επαναπροωθηθεί" από την Ελλάδα στην Αλβανία. Είχε δουλέψει τεχνίτης, πλακάς, 5 χρόνια στα Μεσόγεια της Αττικής. Τουλάχιστον ο μισός ενεργός πληθυσμός της Αλβανίας έχει δουλέψει σκληρά στην Ελλάδα.

Αλλά και τα στελέχη της "Ομόνοιας" που διατηρούν άριστες σχέσεις με το ελληνικό κράτος και πολλούς πολιτικούς, ταγμένους στο Βορειοηπειρωτικό ζήτημα, δεν έχουν καλή γνώμη για την κατάσταση που επικρατεί κατά την είσοδό τους στη "μάνα Ελλάδα", όπως τη λένε. "Ταξιδεύω συχνά από τη Χειμάρρα απέναντι στην Κέρκυρα", σημειώνει ο επιχειρηματίας Ν. Μπολάνος. "Περνάνε πρώτα οι κάτοχοι αμερικάνικων, ιταλικών και άλλων διαβατηρίων, και μετά όταν εμείς δείχνουμε το αλβανικό, ακούμε φράσεις όπως 'πίσω γουρούνια!'".


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Θ. Βερέμης, Θ. Κουλουμπής & Ηλ. Νικολακόπουλος (επιμ.) "Ο ελληνισμός της Αλβανίας" (Αθήνα 1995, εκδ. Ι.Σιδέρης). Η σοβαρότερη διαθέσιμη εργασία για την ελληνική μειονότητα της γειτονικής μας χώρας, προϊόν επιτόπιας έρευνας υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών και του ΕΛΙΑΜΕΠ. Πληθυσμιακή καταγραφή χωριό - χωριό, παρουσίαση των διεργασιών που οδήγησαν στην αυτόνομη πολιτική παρουσία της μειονότητας μετά το 1990 και μελέτες για επιμέρους πτυχές του ζητήματος (εκκλησία, εκπαίδευση, κλπ).

Κώστα Ν. Δέδε "Δρυμάδες Χειμάρρας" (Αθήνα 1978, εκδ. Σείριος). Λαογραφική και ιστορική παρουσίαση ενός από τα ελληνόφωνα χωριά της Χειμάρρας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η εξιστόρηση των γεγονότων της περιόδου 1941-44. 

Κώστας Χατζηαντωνίου - Αθανάσιος Κόρμαλης "Χειμάρρα: το άπαρτο κάστρο του Ελληνισμού" (Αθήνα 1995, εκδ. Πελασγός). Τυπικό δείγμα της τρέχουσας "αλυτρωτικής" εθνικιστικής φιλολογίας για το ζήτημα, με λιγοστές και μάλλον νεφελώδεις αναφορές για τις εξελίξεις μετά το 1940. 

"Τα Νέα της Ομόνοιας". Εβδομαδιαίο όργανο του Γενικού Συμβουλίου της ΔΕΕΕΜ Ομόνοια.

"Λαϊκό Βήμα". Η παλιότερη εφημερίδα στο χώρο της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας, εκδίδεται κάθε βδομάδα από το 1945.

"Ρωμιοσύνη". Η φωνή της αντιπολίτευσης στο εσωτερικό της μειονότητας. Σήμερα πρόσκειται στο Σοσιαλιστικό Κόμμα και είναι επίσης εβδομαδιαία. 


ΔΕΙΤΕ

Από το χιόνι του Σωτήρη Γκορίτσα (1993). Η "κάθοδος" των Βορειοηπειρωτών στην Ελλάδα το 1991, μέσα από τις περιπέτειες δυο φίλων που ανακαλύπτουν πως η καινούρια τους πατρίδα δεν είναι περισσότερο φιλόξενη απ' την παλιά.

(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 12/11/2000)

www.iospress.gr                                                            ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ