ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΙ

 

1.   2.

 

"Βοηθήστε με να ελευθερωθώ"

Η απόγνωση της παράλογης και πέρα από κάθε έννοια δικαίου φυλάκισης, όπως ανιχνεύεται σε δύο τηλεγραφικά σημειώματα που στάλθηκαν στο Συνήγορο του Πολίτη, όταν οι κρατούμενοι μετανάστες που τα υπογράφουν είδαν τις ελπίδες τους για μια ανθρώπινη μεταχείριση να εξανεμίζονται και αντιλήφθηκαν πως οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν την παραμικρή πρόθεση να ασχοληθούν με την παραβίαση των συνταγματικών τους δικαιωμάτων: 

"Ονομάζομαι ...", διαβάζουμε στο πρώτο, "και την 28η Μαρτίου 2000 καταδικάστηκα σε 15ήμερη φυλάκιση, διότι δεν διέθετα τα απαραίτητα δικαιολογητικά παραμονής μου στην Ελλάδα. Εκτοτε και μέχρι σήμερα παραμένω (μετά 4 μήνες) έγκλειστος στις φυλακές Ιωαννίνων. Δεν με αποφυλακίζουν, διότι, όπως μου λένε στη γραμματεία των φυλακών, δεν έχουν λάβει σχετική εντολή από το Υπουργείο. Σας παρακαλώ πολύ όπως ερευνήσετε την περίπτωσή μου και με βοηθήσετε να ελευθερωθώ. Σας ευχαριστώ θερμά".

Και το δεύτερο, ομαδικό αυτή τη φορά: "Είμεθα 4 άτομα Κούρδοι από το Ιράκ, κρατούμενοι εις τας δικαστικάς φυλακάς Ιωαννίνων δικασμένοι ως λαθρομετανάστες εις 15 ημέρες φυλακή. Εκτοτε σχεδόν παραμένουμε εδώ όλοι μας για 5 μήνες και άνω έκαστος. Ζητούμεν την απέλασίν μας ή πολιτικόν άσυλον. Μετά τιμής".

Υπαγορευμένα προφανώς σε κάποιο άτομο ικανό να διατυπώσει το αυτονόητο αίτημα στα ελληνικά, συνήγορο ή συγκρατούμενο, τα λιτά αυτά σημειώματα αποτυπώνουν σε δυο φράσεις το δράμα ανθρώπων που καταδικάστηκαν σε ολιγοήμερη φυλάκιση και κατέληξαν να ζουν μήνες πίσω από τα κάγκελα αγνοώντας αν και πότε θα αφεθούν ελεύθεροι. Το έγκλημά τους; Το συνηθέστερο -και απολύτως προφανές- "έγκλημα" των οικονομικών και πολιτικών προσφύγων που αναγκάζονται τα τελευταία χρόνια κατά χιλιάδες να διαβούν τα σύνορα της Ελλάδας: τα χαρτιά τους δεν βρέθηκαν "εντάξει". Και πώς να είναι εντάξει, όταν η ελληνική γραφειοκρατία, παρά τις επανειλημμένες περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις των αρμοδίων, συνεχίζει να ορθώνει ανυπέρβλητα εμπόδια στις απόπειρες των μεταναστών να αποκτήσουν την πολυπόθητη -καθότι απαραίτητη- πράσινη κάρτα; Στις συνθήκες αυτές, η αναιτιολόγητη φυλάκιση διαρκείας ανθρώπων που ήρθαν στη χώρα αναζητώντας απλώς τη δυνατότητα να επιβιώσουν συνιστά κακουργηματική συμπεριφορά της ελληνικής πολιτείας, δείγμα της ανικανότητάς της να αντιμετωπίσει ένα μείζον πρόβλημα της συγκυρίας με γνώμονα, αν μη τι άλλο, τα όσα ορίζουν οι διεθνείς συμβάσεις για το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Υποδεικνύει, όμως, ταυτόχρονα την υιοθέτηση από την πλευρά του ελληνικού κράτους αντιλήψεων και πρακτικών που αντιμετωπίζουν τους μετανάστες, και κυρίως τους "λαθρομετανάστες", ως ποινικά ελέγξιμα άτομα, των οποίων η θέση δεν μπορεί παρά να βρίσκεται σε κάποια φυλακή. Και αυτό είναι το σοβαρότερο.


Το κοινωνικό παρακράτος

Η εύκολη ερμηνεία του απάνθρωπου σκανδάλου που περιγράψαμε στις διπλανές στήλες είναι ότι πρόκειται για ένα ακόμα δείγμα της "καθυστέρησης" που παρουσιάζει η απόδοση δικαιοσύνης στην Ελλάδα ή ακόμα και των "γραφειοκρατικών αγκυλώσεων" που μαστίζουν τον κρατικό μηχανισμό. Μακάρι να ήταν έτσι.

Δυστυχώς πρόκειται για το πιο κραυγαλέο δείγμα της απολύτως "σύγχρονης" πολιτικής που εφαρμόζεται την τελευταία δεκαετία στην προηγμένη Ευρώπη και έχει προέλευση -τι άλλο;- την πολυδιαφημισμένη πολιτική κατά του εγκλήματος των ΗΠΑ. Η λεπτομερής ανάλυση της δημογραφίας των φυλακών στον Πρώτο Κόσμο αποδεικνύει πράγματι ότι στην επιδιωκόμενη ατροφία του κοινωνικού κράτους αντιστοιχεί η υπερτροφία του κατασταλτικού (ποινικού) κράτους. Το πιστοποιούν τέσσερα απόλυτα μετρήσιμα δεδομένα:

- η συνεχής αύξηση του πληθυσμού των φυλακών

- η δημιουργία ενός διαρκώς ογκούμενου πληθυσμού, ο οποίος βρίσκεται συνεχώς στο κατώφλι της φυλακής

- η θεαματική διόγκωση του ποινικού τομέα στη δημόσια και την ιδιωτική εκδοχή του

- η συνεχής αύξηση του ποσοστού των μαύρων (στις ΗΠΑ) ή των μεταναστών (στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ) μεταξύ των κρατουμένων.

Μέσα σε 20 χρόνια ο αριθμός των κρατουμένων στις αμερικανικές φυλακές έχει τετραπλασιαστεί. Από 380.000 το 1975 (με πτωτική μάλιστα τάση) έφτασε το 1.5 εκατομμύριο το 1995 και ήδη ξεπερνά τα 2 εκατομμύρια. Η αύξηση αυτή συνεχίζεται με ρυθμό 8% το χρόνο, παρά το γεγονός ότι από το 1992 οι δείκτες της εγκληματικότητας είναι συνεχώς πτωτικοί. Η πολιτική αυτή στηρίζεται σε αναλύσεις των γνωστών νεοφιλελεύθερων "θινκ τανκ" που εισηγούνται την κατάλυση και των τελευταίων μορφών κοινωνικής βοήθειας, πίσω από το νεοδαρβινικό επιχείρημα ότι τα βοηθήματα ενισχύουν την "τεμπελιά" του ανέργου, του μετανάστη και του υποαπασχολούμενου.

Στην Ευρώπη η αύξηση του πληθυσμού των κρατουμένων οφείλεται κυρίως σε μια ριζική ανασύνθεση της ποινικής αντιμετώπισης των μεταναστών και των νέων ανέργων. Ο πρώτος στόχος είναι ο προφανής. Οπως γράφει ο Πιερ Τουρνιέ σε επίσημη έκδοση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, "πρόκειται για μια σκόπιμη επιλογή για να αντιμετωπιστεί η παράνομη μετανάστευση διά μέσου της φυλάκισης". Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης τα αδικήματα που σχετίζονται με την παράνομη είσοδο στη χώρα και την παραμονή χωρίς νόμιμα έγγραφα αντιμετωπίζονται με ποινές φυλάκισης χωρίς δυνατότητα μετατροπής ή αναστολής. Στη Γαλλία τα σχετικά αδικήματα βρίσκονται στην πρώτη θέση των ποινών χωρίς αναστολή.

Ομως αυτή η ανασύνθεση της ποινικής αντιμετώπισης των μεταναστών χρησιμεύει και ως "βαλβίδα υπερχείλισης" στη νέα αγορά της ανειδίκευτης και προσωρινής εργασίας (Wacquant 1999). Εδώ και εξήντα χρόνια έχει επιβεβαιωθεί με εμπειρικές μελέτες ότι υπάρχει στενή αλληλεξάρτηση ανάμεσα στην επιδείνωση της αγοράς εργασίας και την αύξηση του αριθμού των φυλακισμένων, ενώ δεν υπάρχει ανάλογη σχέση μεταξύ του ποσοστού της εγκληματικότητας και του ποσοστού των κρατουμένων. 

Ας προστεθεί ότι τόσο στις ΗΠΑ, όσο και στην Ευρώπη, κατά τη δικαστική διαδικασία λαμβάνεται σοβαρά υπόψη το αν ο κατηγορούμενος είναι άνεργος ή υποαπασχολείται. Το αποτέλεσμα είναι ότι για παρόμοια αδικήματα τιμωρείται με πολύ αυστηρότερες ποινές (και μάλιστα χωρίς δυνατότητα αναστολής) όποιος βρίσκεται στο περιθώριο της αγοράς εργασίας. Αυτό που διαπιστώνουμε, δηλαδή, είναι ότι αντίθετα από τη φυλάκιση για λόγους "ασφαλείας", κυριαρχεί πλέον η φυλάκιση του κοινωνικού "διαχωρισμού", που στόχο έχει να διατηρεί κάποιες πληθυσμιακές ομάδες εκτός κοινωνικού σώματος, όταν δεν είναι δυνατή η αποβολή τους από το έδαφος της επικράτειας.

Στους αριθμούς των "νόμιμα" φυλακισμένων πρέπει βέβαια να προστεθούν και οι χιλιάδες κρατούμενοι των δεκάδων στρατοπέδων συγκέντρωσης που προορίζονται ως τόποι "υποδοχής" (δηλαδή κράτησης και απέλασης) των μεταναστών, τα αστυνομικά τμήματα, οι μεθοριακοί σταθμοί και τα πρόχειρα καταλύματα-κρατητήρια που "φιλοξενούν" με το ζόρι τους ανεπιθύμητους.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Βασίλη Καρύδη "Η εγκληματικότητα των μεταναστών στην Ελλάδα"
(εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1997). Η μελέτη και ανάλυση των στατιστικών στοιχείων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή των μεταναστών στη γενική εγκληματικότητα είναι μικρότερη από το ποσοστό τους στον γενικό πληθυσμό. Ηδη όμως το 1997 η Ελλάδα κατείχε τα σκήπτρα στο ποσσοστό των ξένων κρατουμένων μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών (39% στο σύνολο των κρατουμένων). 

Loic Wacquant "Les prisons de la misere" (Raisons d' agir, Paris 1999). Εξαιρετική ανάλυση των διαφοροποιήσεων στο σύστημα της ποινικής δικαιοσύνης που προκλήθηκαν από την εφαρμογή των φιλελεύθερων μοντέλων διακυβέρνησης στις "προηγμένες" χώρες. Ο συγγραφέας είναι καθηγητής στο Μπέρκλεϊ και αναλύει την τάση "ποινικοποίησης της αθλιότητας" που έχει πρώτο στόχο τους μετανάστες και τους ανέργους ή υποαπασχολούμενους.

Salvatore Palidda (ed.) "Delit d' immigration" (Commission europeenne, Bruxelles 1996). Επίσημη έκδοση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μελέτες και στατιστικά στοιχεία για την εγκληματικότητα των μεταναστών στις χώρες της Ενωσης. Το κείμενο του δημογράφου Pierre Tournier (La delinquance des etrangers en France: analyse des statistiques penales) περιέχει σημαντικές διαπιστώσεις για την ιδιαίτερη ποινική μεταχείριση των μεταναστών.



ΔΕΙΤΕ

Ψωμί και σοκολάτα (Pane e cioccolata) του Φράνκο Μπρουζάτι (1973). Η οδύσσεια ενός ταλαίπωρου ιταλού μετανάστη στην "πολιτισμένη" Ελβετία, σε μια υποδειγματική ταινία επικεντρωμένη στο θεσμικό ρατσισμό της ευρωπαϊκής "μεταναστευτικής" πολιτικής.

Ακαριαίο χτύπημα (Kurz und Schmerzlos) του Φετίχ Ακίν (1998). Μετανάστες δεύτερης γενιάς από τις χώρες της Ν. Ευρώπης (Ελληνες, Τούρκοι και Γιουγκοσλάβοι) μεταξύ φυλακής και αφομοίωσης, σε μια ταινία γυρισμένη από έναν Τούρκο της Γερμανίας.

Το μετέωρο βήμα του πελαργού του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1993). Η οικοδόμηση της "Ελλάδας-φρούριο" ενάντια στους απόκληρους του Τρίτου Κόσμου συγκαταλέγεται στά βασικά θέματα της "επεισοδιακής" αυτής αιρετικής ταινίας.

(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 15/10/2000)

www.iospress.gr                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ