DRUG-WAR ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

 

1.   2.

 

Με πρότυπο το Βιετνάμ

Οι πολυδιαφημισμένες "αντιναρκωτικές" εκστρατείες των ημερών μας, κάθε άλλο παρά συνιστούν την πρώτη εφαρμογή του από αέρος ψεκασμού ολόκληρων περιοχών με επικίνδυνες "αποφυλλωτικές" ουσίες. Η ίδια ακριβώς συνταγή εφαρμόστηκε εκτεταμένα στη νοτιοανατολική Ασία εδώ και μερικές δεκαετίες, με σκοπό την καταστροφή της βλάστησης που παρείχε κάλυψη και τροφή στους κομμουνιστές αντάρτες της περιοχής. Η αρχή έγινε από τους Βρετανούς στη Μαλαισία, κατά τη δεκαετία του '50. Η συστηματικότερη ωστόσο επιχείρηση του είδους, και η περισσότερο γνωστή, διεξήχθη από τον αμερικανικό στρατό στο Βιετνάμ, με την κωδική ονομασία Ranch Hand (αγροτικό χέρι). Οι επιπτώσεις της -τόσο στο περιβάλλον όσο και στους ανθρώπους- υπήρξαν τόσο καταστροφικές, που ακόμα και οι πιο "εθνικά υπερήφανες" εξιστορήσεις του βιετναμικού πολέμου δυσκολεύονται να πουν κάποιον καλό λόγο για το όλο εγχείρημα.

Ολα ξεκίνησαν το 1961, κατά τα πρώτα βήματα της αμερικανικής επέμβασης για τη στήριξη της νοτιοβιετναμικής δικτατορίας απέναντι στο αναπτυσσόμενο αντάρτικο των Βιετκόγκ. Ύστερα από κάποιους "δοκιμαστικούς" ψεκασμούς τον Αύγουστο, η σχετική απόφαση υπογράφηκε από τον πρόεδρο Τζον Κένεντι στις 30 Νοεμβρίου. Στόχος της επιχείρησης ήταν αφενός μεν η "αποψίλωση" της ζούγκλας, προκειμένου να διευκολυνθεί ο εντοπισμός των ανταρτών, αφετέρου δε η καταστροφή των αγροτικών καλλιεργειών στις διαμφισβητούμενες περιοχές, έτσι ώστε να στερηθεί το αντάρτικο τα προς το ζην. Η εφαρμογή του προγράμματος άρχισε το Γενάρη του 1962 και γρήγορα πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις: αν το 1962 καταστράφηκαν 24.000 στρέμματα, το 1967 η "αποφύλλωση" έφτασε τα 6.800.000. Ανάλογη κλιμάκωση σημειώθηκε όσον αφορά και τους επιμέρους στόχους των ψεκασμών: το 1965, ένα 42% των επιδρομών αποσκοπούσε πλέον στην καταστροφή καλλιεργειών, προκειμένου να επιταχυνθεί η αναγκαστική έξοδος των αγροτών προς τις πόλεις και να στερηθεί το "ψάρι" των Βιετκόγκ το "νερό" του (φιλικού προς αυτό) πληθυσμού. Συνολικά, 18 εκατομμύρια γαλόνια αποφυλλωτικών ουσιών θα ριχτούν μέσα σε 9 χρόνια στη γη του Νότιου Βιετνάμ, καταστρέφοντας το 20% της ζούγκλας και το 36% των παράκτιων δασών της χώρας. Πολύ πιο σοβαρές θα είναι, ωστόσο, οι ανομολόγητες επιπτώσεις αυτού του καταιγισμού πάνω στις ζωές και την υγεία των ανθρώπων.

Ηδη πριν από τη δρομολόγηση του προγράμματος, στελέχη των αμερικανικών υπηρεσιών είχαν εκφράσει τις επιφυλάξεις τους, φοβούμενα μια διεθνή καμπάνια ενάντια σ' αυτό το χημικό πόλεμο. Η διεξαγωγή του κρατήθηκε ως εκ τούτου απόρρητη, και δεν έφτασε στα ΜΜΕ παρά μόνο το 1965. Λογικό, αφού ήδη από το 1963 είχε αρχίσει στις ΗΠΑ η πειραματική διερεύνηση των επιπτώσεων της διοξίνης, που αποτελούσε βασικό υποπροϊόν της "πορτοκαλί ουσίας", του ευρύτερα χρησιμοποιούμενου από τα 15 αποφυλλωτικά που ρίχτηκαν στη διάρκεια του πολέμου (11 εκατομμύρια γαλόνια). Το 1967 είχε πια επιβεβαιωθεί ότι η διοξίνη προκαλεί αποβολές, γενετικές ανωμαλίες και καρκίνο, αυτό όμως δεν θα σημάνει και τερματισμό της επιχείρησης. Περισσότερο καθοριστικές θα αποδειχθούν οι πολιτικές παρενέργειες του προγράμματος: σύμφωνα με μια εκτενή ανάλυση της RAND Corporation (1967), η αθρόα ρίψη αποφυλλωτικών ουσιών είχε ως αποτέλεσμα την αυξανόμενη εχθρότητα του αγροτικού πληθυσμού απέναντι στο νοτιοβιετναμικό καθεστώς, και ήταν κατεξοχήν υπεύθυνη για την κατάρρευση των προγραμμάτων της CIA ανάμεσα στους ορεσίβιους μειονοτικούς πληθυσμούς. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η υπερκατανάλωση των επίμαχων ουσιών προκάλεσε έλλειψη ζιζανιοκτόνων στην εσωτερική αγορά των ΗΠΑ, δημιουργώντας πρόσθετα προβλήματα στην κυβέρνηση Νίξον. Με τη σταδιακή αποχώρηση του αμερικανικού εκστρατευτικού σώματος, το πρόγραμμα περιορίστηκε και το Γενάρη του 1972 σταμάτησε οριστικά.

Τριάντα χρόνια αργότερα, ορισμένες περιοχές του βιετναμικού νότου είναι ακόμη μολυσμένες από τη διοξίνη που απλόχερα σκόρπισαν οι επιδρομείς. Η αμερικανική Υπηρεσία Περίθαλψης Βετεράνων παραδέχεται ως αποτέλεσμα της έκθεσης στην "πορτοκαλί ουσία" (καταβάλλοντας τις σχετικές αποζημιώσεις) μια σειρά ασθένειες των παλαίμαχων του βρώμικου πολέμου: από τους καρκίνους του αναπνευστικού συστήματος και του προστάτη ώς το λέμφωμα Χότζκινς, το πολλαπλό μυέλωμα ή την περιφερειακή νευροπάθεια. Οσο για τις εκατοντάδες χιλιάδες των Βιετναμέζων που υπέστησαν τα ίδια και χειρότερα, αυτοί στερούνται ακόμη κι αυτή τη μισερή ικανοποίηση...

ΣΤΟ ΟΡΙΟ


ΜΕΞΙΚΟ. Το Μεξικό διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο ψεκαστικών αεροπλάνων και χρησιμοποιεί αντιφυλλωτικές ουσίες για την καταστροφή φυτειών με κόκα και μαριχουάνα από το 1976. Ο απολογισμός, όμως, είναι απογοητευτικός. Οχι μόνο δεν έχει επιτευχθεί η μείωση των φυτειών, αλλά ακόμα και όσες φυτείες με κόκα και μαριχουάνα ψεκάζονται δεν καταστρέφονται. Οι καλλιεργητές φροντίζουν να μαζέψουν τη σοδειά μέσα σε μια-δυο μέρες και την πουλούν "ψεκασμένη".

ΚΟΛΟΜΒΙΑ-ΒΙΕΤΝΑΜ. Τη βρόμικη δουλειά του αεροψεκασμού με δηλητηριώδη αποφυλλωτικά και ζιζανιοκτόνα στην Κολομβία την έχει αναλάβει ο ιδιωτικός τομέας. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ πληρώνει αδρά εταιρείες όπως η DynCorp, για να εκτελέσουν ένα έργο που δεν θα μπορούσε να φέρει σε πέρας ούτε ο στρατός της Κολομβίας, ούτε ο αμερικάνικος. Η DynCorp έχει προσλάβει 20-30 βετεράνους πιλότους από τον πόλεμο του Βιετνάμ, οι οποίοι δρουν χωρίς τις αναστολές ενός επίσημου εκστρατευτικού σώματος. Το ενδιαφέρον είναι ότι η DynCorp προμηθεύτηκε πρόσφατα ένα σμήνος αεροσκαφών τύπου OV-10 Bronco, τα οποία έγιναν γνωστά ως αναγνωριστικά αεροπλάνα στον πόλεμο του Βιετνάμ. Εριχναν, βέβαια, πού και πού και καμιά βόμβα ναπάλμ, αλλά θεωρούνται μάλλον ακατάλληλα για ψεκασμούς με Glyphosate, διότι πετούν σε μεγάλο ύψος και αναπτύσσουν μεγάλη ταχύτητα. Η χρήση των Bronco στην Κολομβία σημαίνει ότι η DynCorp έχει πάρει εντολές για ψεκασμούς δεύτερης ή τρίτης γενιάς, κάτι που επισήμως ακόμα αρνούνται οι ΗΠΑ.

ΠΕΡΟΥ. Τον Ιούνιο του 1991 σε μια μεγάλη κοιλάδα του Περού παρουσιάστηκε μια πρωτοφανής και μυστηριώδης επιδημία που κατέστρεψε τις φυτείες της κόκας αλλά και άλλων "νόμιμων" φυτών (μπανανιές, γιούκα, λεμονιές κ.ά.). Οι αγρότες της περιοχής υπέβαλαν διαμαρτυρία στον ΟΗΕ και κατέθεσαν ότι, λίγο προτού αρχίσει το κακό, είχαν δει ελικόπτερα να ψεκάζουν μια κίτρινη ουσία πάνω απ' τα χωράφια τους. Οι επιστήμονες που ερεύνησαν το φαινόμενο διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για μια πρώτη "δοκιμαστική" εφαρμογή του Fusarium Oxysporum, του θανατηφόρου μύκητα που θεωρείται πραγματικό βιολογικό όπλο και η πρόθεση των ΗΠΑ να τον χρησιμοποιήσει μαζικά έχει συναντήσει την αντίδραση τόσο των περιβαλλοντικών οργανώσεων όσο και των κατοίκων στις περιοχές που προγραμματίζεται η ρίψη του. Ενα μήνα νωρίτερα (το Μάιο του 1991) οι ΗΠΑ είχαν υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με τον πρόεδρο του Περού Αλμπέρτο Φουτζιμόρι για την καταπολέμηση των ναρκωτικών στη χώρα. 

ΙΣΗΜΕΡΙΝΟΣ. Τον περασμένο Αύγουστο η κυβέρνηση του Ισημερινού απαγόρευσε τη χρήση του Fusarium Oxysporum στη χώρα. Η επίσημη ανακοίνωση συνδυάστηκε με την επίσκεψη της Μαντλίν Ολμπράιτ στην πρωτεύουσα της χώρας Κίτο. Οι αρχές του Ισημερινού φοβούνται ότι το "Σχέδιο Κολομβία", το οποίο εξήγγειλε ο Κλίντον την άνοιξη, θα συνοδεύεται από βίαιη επιβολή αεροψεκασμών με το επικίνδυνο βιολογικό όπλο. Ανάλογες ανησυχίες εκφράστηκαν προς την κυρία Ολμπράιτ από τον υπουργό Εξωτερικών της Βραζιλίας και της Χιλής. 

ΟΥΖΜΠΕΚΙΣΤΑΝ. Την ίδια περίοδο που οι βιολόγοι της CIA πειραματίζονταν με τον μύκητα Fusarium (δεκαετία '70), κάτι παρόμοιο επιχειρούσαν οι σοβιετικοί συνάδελφοί τους στο Ινστιτούτο Γενετικής των Φυτών στο Ουζμπεκιστάν. Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης οι Αμερικανοί εξακολούθησαν να χρηματοδοτούν τις δραστηριότητες του Ινστιτούτου, προκειμένου να αποτρέψουν τους επιστήμονες που ειδικεύονταν σε βιολογικά όπλα να αναζητήσουν δουλειά σε χώρες όπως το Ιράκ και το Ιράν. Η έρευνα συνεχίζεται σήμερα υπό την αιγίδα του προγράμματος ελέγχου των ναρκωτικών του ΟΗΕ, ο οποίος σιωπηρά υποστηρίζει την ανάπτυξη βιολογικών ελέγχων για τις φυτείες ναρκωτικών. Τη χρηματοδότηση, βέβαια, εξακολουθούν να την προσφέρουν οι ΗΠΑ.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Noam Chomsky "The Colombian Plan: April 2000" (περιοδικό "Z", Ιούνιος 2000). Πολιτική ανάλυση του "Σχεδίου Κολομβία", το οποίο εξαγγέλθηκε τον Μάρτιο από τον πρόεδρο Κλίντον. Ο αρθρογράφος αποκαλύπτει τους λόγους που οδήγησαν τις ΗΠΑ να τοποθετήσουν την Κολομβία στην πρώτη θέση των χωρών που δέχονται αμερικανική στρατιωτική και αστυνομική βοήθεια (παίρνοντας τη θέση της Τουρκίας). Ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών και οι εντεινόμενοι αεροψεκασμοί είναι κατά τον Τσόμσκι πρόσχημα για τη στρατιωτική και πολιτική επιβολή.

Maria Celia Toro "The Internationalization of Police: The DEA in Mexico" ("The Journal of American History", Vol. 86, No 2, 1999). Ενδιαφέρουσα μελέτη για τα προβλήματα εθνικής κυριαρχίας που προκύπτουν από την πολύχρονη παρουσία των πρακτόρων της DEA στο έδαφος της χώρας. Επισημαίνεται με στοιχεία η αποτυχία των αεροψεκασμών να περιορίσουν τις καλλιεργούμενες εκτάσεις.

Sharon Stevenson, Jeremy Bigwood "Drug Control or Biowarfare?" (περιοδικό Mother Jones, 3/5/2000). Αποκαλυπτικό άρθρο για την επικείμενη χρήση βιολογικών όπλων (του μύκητα Fusarium) από τις ΗΠΑ στην Κολομβία. Περιλαμβάνονται στοιχεία για την επικινδυνότητα της επιχείρησης. Μετά από δύο μήνες (6/7/2000) παρόμοιο άρθρο δημοσιεύτηκε στους έγκυρους Νιου Γιορκ Τάιμς.

Martin Jelsma, Tom Blickman "Coca Fumigation Hinders Colombian Peace Negotiations" (TNI Briefing Paper, Νοέμβριος 1998). Πολιτική ανάλυση των συνεπειών από την εντεινόμενη χρήση αεροψεκασμών στις φυτείες της Κολομβίας. Οι συγγραφείς εξηγούν ότι η εμμονή των ΗΠΑ σε όλο και πιο επικίνδυνα χημικά όπλα, υπονομεύει τις προσπάθειες ειρήνευσης στη χώρα.



ΔΕΙΤΕ

The secret agent
των Τζάκι Ος & Ντάνιελ Κέλερ (1983). Ωριαίο τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ για τη χρήση αποφυλλωτικών από τον αμερικανικό στρατό στο Βιετνάμ και τις μεταπολεμικές κινητοποιήσεις των βετεράνων για αποζημιώσεις από τις κατασκευάστριες εταιρείες. 

(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 24/9/2000)

www.iospress.gr                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ