ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΑ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΑ

 

1.   2.

 

 Μεταβαπτισμένες σε "γενοκτονία", οι σποραδικές σφαγές Τουρκοκυπρίων μεταξύ 1963 και 1974 από ελληνοκυπριακές παραστρατιωτικές οργανώσεις και την Εθνική Φρουρά αποτελούν μέχρι σήμερα το υπ' αριθμόν ένα νομιμοποιητικό επιχείρημα του καθεστώτος Ντενκτάς και της τουρκοκυπριακής δεξιάς γενικότερα ενάντια σε κάθε "μειοδοτική" απόπειρα συνδιαλλαγής με τους "εγκληματίες του Νότου". Από το "μουσείο της βαρβαρότητας" στη Λευκωσία (με κεντρικό έκθεμα την μπανιέρα, μέσα στην οποία βρέθηκαν σφαγμένα τα παιδάκια κι η γυναίκα του γιατρού της ΤΟΥΡΔΥΚ τον Δεκέμβριο του 1963) μέχρι το κενοτάφιο της Τόχνης στους πρόποδες του Πενταδάκτυλου, μια ολόκληρη αλυσίδα μνημείων συγκροτεί την τουρκοκυπριακή εκδοχή του συνθήματος "δεν ξεχνώ". Κεντρική θέση σ' αυτή την αφήγηση έχουν οι ομαδικοί τάφοι των χωριών Μάραθα (Μουράταγα), Σανταλάρ και Αλόα, όπου στις 14.8.74 οι φασίστες της ΕΟΚΑ Β΄ δολοφόνησαν εν ψυχρώ 126 τουρκοκύπριους αμάχους κάθε φύλου και ηλικίας: επιβλητικά μνημεία με τα ονόματα των θυμάτων και τα (συνήθη) εθνικά σύμβολα, αλλά και τα γκρεμισμένα σπίτια των ανθρώπων που πλήρωσαν για το δεύτερο Αττίλα.

Ομως η ζωή συνεχίζεται - κι επιβάλλει τις δικές της προτεραιότητες. Αντιμέτωποι με την αδιαφορία της εξουσίας, που απαξιώνει να υδροδοτήσει το μαρτυρικό χωριό, οι κάτοικοι του Μουράταγα αφήνουν την οργή τους να ξεσπάσει στους τοίχους: "Δεν υπάρχει λύση; Σωθήκαμε από τη βαρβαρότητα των Ελλήνων, και γίναμε αιχμάλωτοι της βρώμας"...

Βίλες και χαμόσπιτα

Απασχολημένοι κυρίως με την εθνική πτυχή του προβλήματος, φαίνεται ότι τις περισσότερες φορές ξεχνάμε πως η κατεχόμενη Βόρεια Κύπρος είναι κι αυτή μια ταξική κοινωνία με εσωτερικές αντιθέσεις και συγκρούσεις. Κι όμως... Αρκεί έστω και μια σύντομη διαδρομή κατά μήκος του "ψευδοκράτους" για να διαπιστώσει κανείς πως, αν και σαφώς λιγότερο φτωχή από την καθεαυτό τουρκική, η τουρκοκυπριακή κοινωνία δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα: με τις φανταχτερές βιλάρες των νεόπλουτων στο Μπογάζι και τα περίχωρα της Αμμοχώστου να περιγελούν τα χαμόσπιτα των εποίκων της Καρπασίας και τις παραμελημένες λαϊκές γειτονιές των αστικών κέντρων, τα κινητά τηλέφωνα και τα σορτσάκια της χρυσής νεολαίας δίπλα στις μαντιλοφορεμένες γιαγιάδες από την Ανατολία, με τη διατεταγμένη εθνική διαπαιδαγώγηση των σημαιών και των αγαλμάτων να υπονομεύεται από τα σαρκαστικά -και κάποιες φορές σουρεαλιστικά- γκράφιτι των τοίχων...

Οι εργατικοί αγώνες των Τουρκοκυπρίων έχουν κι αυτοί τη δική τους ιστορία - αλλά και το δικό τους σήμερα. Πρωτοπόρο συνδικάτο της κοινότητας, από την ίδρυσή του το 1968 μέχρι σήμερα, αυτό των δασκάλων (KTOS) είναι άλλωστε το μόνο που οι προσπάθειες του καθεστώτος για διάσπασή του, την περασμένη δεκαετία, κατέληξαν σε πανηγυρική αποτυχία. Με 1200 μέλη (σε μια χώρα με πληθυσμό 200.000 κατοίκων), αποτελεί και σήμερα την εμπροσθοφυλακή των αντιδράσεων στο πακέτο λιτότητας που η κυβέρνηση Ερογλου, σε στενή συνεργασία με εκείνη του Ετζεβίτ, έχει εξαγγείλει για τον "εκσυγχρονισμό" της "ΤΔΒΚ". Αυτός είναι, προφανώς, και ο λόγος για τον οποίο στάθηκε αδύνατο να συναντηθούμε με το KTOS στα πλαίσια της επίσκεψής μας στη Βόρεια Κύπρο - η συζήτηση μαζί τους έγινε αργότερα στο μικτό χωριό Πύλα, μέσα στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου.

Τι περιλαμβάνει το επίμαχο "πακέτο" Μια ακόμα δόση από τις συνήθεις επιβαρύνσεις για τους εργαζόμενους: αυξήσεις στα καύσιμα, το ηλεκτρικό, τα τηλέφωνα και το νερό, καθώς κι επιβολή φορολογίας (για πρώτη φορά) στα κατώτατα μεροκάματα, τις συντάξεις και το εφάπαξ. Πρόσχημα για όλα αυτά, η ανάγκη "σωτηρίας της εθνικής οικονομίας" από τα πλήγματα που της έχει επιφέρει τα τελευταία χρόνια το "ελληνικό εμπάργκο" και η (ελληνικής έμπνευσης) απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου να απαγορεύσει τις εισαγωγές τουρκοκυπριακών προϊόντων στην ΕΕ. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι ανώτεροι φορολογικοί συντελεστές για τους "έχοντες και κατέχοντες" μειώνονται από 45% σε 40%!

Η απάντηση των εργαζομένων στην εξαγγελία του πακέτου έχει ήδη πάρει τη μορφή απεργιακών κινητοποιήσεων. Στις 17 Ιουνίου, εκατοντάδες διαδηλωτές πραγματοποίησαν πικετοφορία στους κεντρικούς δρόμους της Λευκωσίας - και έπεται συνέχεια. "Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να παλέψουμε ενάντια σ' αυτό το πακέτο, που πλήττει άμεσα τις κατακτήσεις των εργαζομένων", μας διαβεβαιώνει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του KTAMS (του μεγαλύτερου από τα δυο δημοσιοϋπαλληλικά συνδικάτα), Αλί Σεϊλάνι. "Από την ερχόμενη βδομάδα, οι διαμαρτυρίες θα πολλαπλασιαστούν και θα μαζικοποιηθούν", εκτιμά απ' την πλευρά του ο πρόεδρος της Dev-Is. "Κι αυτό, είτε τις οργανώσουμε μόνοι μας, είτε σε συνεργασία με τα υπόλοιπα συνδικάτα".

Καθόλου περίεργο λοιπόν που, μέσα σ' αυτό το κλίμα, η σύλληψη του διευθυντή της "Αβρούπα", της κατεξοχήν αντιπολιτευόμενης εφημερίδας, για "κατασκοπία" θεωρήθηκε ως μια προληπτική, μετωπική επίθεση στους εκφραστές της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Ούτε είναι τυχαίο που τα συνδικάτα συγκρότησαν τη σπονδυλική στήλη του κινήματος αλληλεγγύης προς τους συλληφθέντες...


ΣΤΟ ΟΡΙΟ

1960. Ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας, με βάση ένα πολύπλοκο Σύνταγμα συγκυριαρχίας των δυο κοινοτήτων. Εκλογή του Φαζίλ Κιουτσούκ ως (τουρκοκυπρίου) αντιπροέδρου.

1963. Απόπειρα αναθεώρησης του Συντάγματος από το Μακάριο. Διακοινοτικές ταραχές, αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από όλα τα όργανα της Κυπριακής Δημοκρατίας κι οργάνωση χωριστής αυτοδιοίκησης σε διάσπαρτους θύλακες.

1968. Σχετική εξομάλυνση, με τερματισμό του αποκλεισμού των θυλάκων κι έναρξη διακοινοτικών διαπραγματεύσεων. "Εκλογές" για τον τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο, με μοναδικό υποψήφιο τον Κιουτσούκ. Δημιουργία του Συνδικάτου Τούρκων Δασκάλων Κύπρου (KTOS).

1970. Παράλληλες βουλευτικές εκλογές Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, με σαρωτική επικράτηση των σκληροπυρηνικών οπαδών του Ντενκτάς στους θύλακες. Ιδρυση του αριστερού Τουρκικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CTP), πρώτου αυτόνομου τουρκοκυπριακού πολιτικού σχηματισμού

1973. "Εκλογή" του Ντενκτάς ως αντιπροέδρου, χωρίς αντίπαλο.

1974. Πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Τουρκική εισβολή και de facto διχοτόμηση του νησιού. Ιδρυση της συνδικαλιστικής ομοσπονδίας Turk-Sen.#

1975. Ανακήρυξη του "Ομόσπονδου Τουρκοκυπριακού Κράτους". Ιδρυση του Κόμματος Εθνικής Ενότητας (UBP) από τον Ντενκτάς, με στελέχωση από το μηχανισμό της ακροδεξιάς ΤΜΤ.

1976. Ιδρυση του σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Κοινοτικής Απελευθέρωσης (ΤΚΡ). Εκλογή του στελέχους του, Μουσταφά Ακιντζί, ως δημάρχου του τουρκικού τομέα της Λευκωσίας. Προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Πανηγυρική εκλογή του Ντενκτάς με 76,6%, νίκη του UBP με 53,7% κι αξιόλογες επιδόσεις των ΤΚΡ (20,2%) και CTP (12,9%). Δημιουργία της Ομοσπονδίας Επαναστατικών Συνδικάτων (Den-Is).

1977. Νόμος για τον Εποικισμό, τη διανομή γης και την προσφυγική εγκατάσταση, προκαλεί έντονες αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό του UBP.#

1981. Προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Αμφιλεγόμενη και οριακή επανεκλογή του Ντενκτάς (51,7%), απώλεια της κοινοβουλευτικές πλειοψηφίας από το UBP και άνοδος της Αριστεράς. Ανοιχτή παρέμβαση της Αγκυρας για να αποτραπεί η συγκρότηση κυβέρνησης από τον Αλπάι Ντουρντουράν του ΤΚΡ, και διατήρηση του UBP στην εξουσία με "αποστασία" μετριοπαθών βουλευτών.

1983. Διάσπαση του ΤΚΡ, με αποχώρηση "εθνικά σκεπτόμενων" στελεχών του. Ομόφωνη ανακήρυξη της "Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου", μέσα σε κλίμα έντονων πιέσεων του μηχανισμού ασφαλείας πάνω στην αντιπολίτευση.

1985. Δημοψήφισμα εγκρίνει το νέο Σύνταγμα της "ΤΔΒΚ" με 70%. Προεδρικές εκλογές και νίκη του Ντενκτάς με 70,2%. Βουλευτικές εκλογές: οριακή νίκη του UBP με 36,7%, ανάδειξη του CTP σε αξιωματική αντιπολίτευση (21,4%), υποχώρηση του ΤΚΡ (15,8%) και δυναμική εμφάνιση του κόμματος των Εποίκων (YDP) με 8,8%. Σχηματισμός βραχύβιας κυβέρνησης UBP-TKP υπό τον Ντερβίς Ερογλου.

1986. Επιβολή νεοφιλελεύθερου οικονομικού προγράμματος κατ' εντολήν της τουρκικής κυβέρνησης Οζάλ. Εργατικές διαδηλώσεις ενάντια στην "οικονομική προσάρτηση στην Τουρκία", με την υποστήριξη του CTP. Αποχώρηση του ΤΚΡ από την κυβέρνηση και σχηματισμός νέας, από UBP κι YDP.

1989. Διάσπαση του ΤΚΡ και ίδρυση του Κόμματος της Νέας Κύπρου (ΥΚΡ) από τον Αλπάι Ντουρντουράν.

1990. Ανετη επανεκλογή του Ντενκτάς ως προέδρου της "ΤΔΒΚ". Βουλευτικές εκλογές με ενισχυμένη αναλογική. Συνασπισμός της μείζονος Αριστεράς (ΤΚΡ & CTP) με το κόμμα των Εποίκων, αλλά αποτυχία τους να νικήσουν το UBP που αποσπά 55,5% έναντι 44,4%. Μποϊκοτάρισμα της νέας Βουλής από την αντιπολίτευση, με την υποστήριξη των συνδικάτων.

1991. Επαναληπτικές εκλογές για τις κενές έδρες, με αποχή της Αριστεράς.

1992. Διάσπαση του UBP και δημιουργία του μετριοπαθέστερου Δημοκρατικού Κόμματος (DP), με ηγετικό στέλεχος τον υιό Ντενκτάς.

1993. Βουλευτικές εκλογές, με συμμετοχή της αντιπολίτευσης. Νέα νίκη του UBP με 40,3%. Το DP παίρνει 29,2%, το TKP 15,4%, το CTP 13,4% και το YKP 1,2%.

1994. Σχηματισμός κυβέρνησης DP-CTP, με πρωθυπουργό τον Χακί Ατούν. Απομάκρυνση του UBP για πρώτη φορά από την εξουσία. Απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων απαγορεύει τις εισαγωγές βορειοκυπριακών προϊόντων στην ΕΕ.

1995. Προεδρικές εκλογές. Για πρώτη φορά, ο ("ανεξάρτητος") Ντενκτάς δεν αποσπά την απόλυτη πλειοψηφία στον πρώτο γύρο κι εκλέγεται με 62,5% στο δεύτερο. Βασικός αντίπαλός του αναδεικνύεται ο Ερογλου (24,15% και 37,5%). Ο υποψήφιος του CTP παίρνει 19% και του TKP 14,2%.

1996. Πτώση της κυβέρνησης και σχηματισμός νέας, από τα δυο δεξιά κόμματα UBP και DP. Αιματηρά επεισόδια στην Πράσινη Γραμμή, με δυο Ελληνοκύπριους νεκρούς.

1998. Βουλευτικές εκλογές, επιβεβαιώνουν για μια ακόμη φορά τη νίκη της δεξιάς (UBP 40,3%, DP 22,6%). Φθορά του CTP (13,4%) και μικρή άνοδος των άλλων σχηματισμών της Αριστεράς (TKP 15,4%, YBH 2,6%). Σχηματισμός κυβέρνησης UBP-TKP, με πρωθυπουργό τον Ερογλου και αντιπρόεδρο τον Ακιντζί.

2000. Προεδρικές εκλογές. Ο Ντενκτάς αποτυγχάνει να εκλεγεί από τον πρώτο γύρο, αποσπώντας ένα 42,8% των ψήφων. Δεύτερος ο Ερογλου με 29,5% κι ακολουθούν ο Ακιντζί του ΤΚΡ (11,7%), ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ του CTP (10%) και o Αρίφ Χασάν Ταχσίν του ΥΒΗ (2,6%). Απόσυρση του Ερογλου από το δεύτερο γύρο και πανηγυρική "επανεκλογή" του Ντενκτάς.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Νιαζί Κιζιλγιουρέκ "Κύπρος: το αδιέξοδο των εθνικισμών" (Αθήνα 1999, εκδ. Μαύρη Λίστα). Συνοπτική αλλά εξαιρετικά κατατοπιστική μελέτη της παράλληλης κι αλληλοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης του ελληνοκυπριακού και του τουρκοκυπριακού εθνικισμού στη διάρκεια του εικοστού αιώνα.

Gilles Bertrand "Vingt ans apres, ou en est la partition de Chypre?" (Les Etudes du CERI, no 59, Novembre 1999). Διαφωτιστική καταγραφή των παραγόντων που επιδρούν σήμερα στις εξελίξεις του Κυπριακού. Ειδικές αναφορές στον εποικισμό, τα τουρκοκυπριακά πολιτικά πολιτικά κόμματα και συνδικάτα, καθώς και στις κινήσεις επαναπροσέγγισης.

C.H. Dodd (ed.) "The political, social and economic development of Northern Cyprus" (Λονδίνο 1993, εκδ. Eothen Press). Αναλύσεις των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων στην κατεχόμενη Βόρεια Κύπρο. Μετριοπαθώς φιλοτουρκικό, το βιβλίο θεωρείται παρόλα αυτά ως η αναλυτικότερη πηγή για το θέμα - και η (σχετικά) πιο αποστασιοποιημένη από το καθεστώς Ντενκτάς.

Νίκος Περιστιάνης & Γιώργος Τσαγγαράς (επιμ.) "Ανατομία μιας μεταμόρφωσης. Η Κύπρος μετά το 1974" (Λευκωσία 1995, εκδ. Intercollege). Συλλογή κειμένων για ποικίλες πτυχές της σύγχρονης κυπριακής πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Μολονότι ασχολείται κυρίως με την Κυπριακή Δημοκρατία, περιέχει και ορισμένες αναλύσεις για τα Κατεχόμενα.

Παντελής Βαρνάβας "Κοινοί εργατικοί αγώνες Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων" (Λευκωσία 1997). Η συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στο εργατικό κίνημα του νησιού πριν το 1958, καταγραμμένη από έναν παλαίμαχο μεταλλωρύχο συνδικαλιστή του ΑΚΕΛ.

Richard A. Patrick "Political Geography and the Cyprus Conflict: 1963-1971" (Οντάριο 1976, εκδ. University of Waterloo). Η πληρέστερη μέχρι σήμερα μελέτη των διακοινοτικών συγκρούσεων της δεκαετίας του '60, περιλαμβάνει ειδικές αναφορές στην πολιτική συγκρότηση των Τουρκοκυπρίων πριν από τον Αττίλα και στην εμφάνιση των πρώτων αντιπολιτευτικών πολιτικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Kibris Turk Orgetmenler Sandikasi (http://www.ktos.org/). Η ιστοσελίδα του KTOS στο διαδίκτυο, με κείμενα για τους εργατικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες των Τουρκοκυπρίων, τις κινήσεις επαναπροσέγγισης και το κίνημα υπεράσπισης της διωκόμενης "Avrupa".

Hade / Χάτε. Το πρώτο δίγλωσσο (ελληνικά-τουρκικά) "δικοινοτικό περιοδικό της Κύπρου" και βήμα των οπαδών της επαναπροσέγγισης εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής. Στη σύνταξή του μετέχουν και αρκετοί αγωνιστές της τουρκοκυπριακής Αριστεράς.
 


ΔΕΙΤΕ

Το τείχος μας / Duvarmiz, των Παννίκου Χρυσάνθου και Νιαζί Κιζιλγιουρέκ (1993). Η διχοτομημένη Κύπρος, μέσα από τη ματιά των ανθρώπων που υπέστησαν τη βία των εκατέρωθεν εθνικιστικών επιλογών.

  (Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 23/7/2000)

www.iospress.gr                                         ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ