ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΕΡΩΤΑΣ

1.   2.   3.

 

Ο κύκλος της Παναγίας 

Τα χρόνια περνούν, αλλά η εκκλησία συνεχίζει να απαγορεύει στους "εχθρούς του Χριστιανισμού" να διατυπώνουν ερωτήματα που σχετίζονται με τα δογματικά της θέματα, κυρίως εκείνα που αφορούν τα ερωτικά ταμπού. Σε αντίθετη περίπτωση, τους ανυπάκουους περιμένει μια αυστηρή -όσο και γραφική- απάντηση, μια θεολογική απανταχούσα που λειτουργεί ως πρώτη γραμμή άμυνας της εκκλησίας κατά του εκάστοτε υβριστή, ένα πρώτο βήμα προτού ακολουθήσει το βαρύ κανόνι του αφορισμού του. Πήγαινε γυρεύοντας, λοιπόν, ο Περικλής Κοροβέσης, όταν τον Σεπτέμβριο του 1989 δημοσίευε στο περιοδικό "Σχολιαστής" επιφυλλίδα με τον αδιανόητο τίτλο "Η Παναγία των Εμμήνων". Πώς του ήρθε του αθεόφοβου; Εντάξει, τα θέματα σπανίζουν κάθε Δεκαπενταύγουστο, αλλά αυτό δεν είναι λόγος να καταπιαστεί κανείς με το κατά πόσον η Παναγία είχε κανονικό κύκλο ή όχι. Όπως και να έχουν τα πράγματα, στο κείμενό του ο Κοροβέσης αναρωτιόταν για τη γυναικεία φύση της Παναγίας, επιχειρούσε να βγάλει κάποιο συμπέρασμα για τη σχέση της παρθενίας της με τη μητρική της ιδιότητα και αναφερόταν, μεταξύ άλλων, και στον αιρετικό Νεστόριο που τη θεώρησε "ανθρωποτόκο" με αποτέλεσμα να εξοριστεί από την Γ' Οικουμενική Σύνοδο (431). "Ένα συνέδριο από 160 γέροντες που δεν είχαν πάει ποτέ με γυναίκα", σημείωνε, "καθιέρωσε ένα γυναικείο πρότυπο που δεν ανταποκρίνεται ούτε στη θεϊκή ούτε στην ανθρώπινη φύση. Μια γυναίκα ευνούχο και γι' αυτό παν-αγία".

Η αντίδραση δεν θα αργούσε. Την ανασκευή της βλασφημίας ανέλαβε ο πρωτοπρεσβύτερος Ευάγγελος Ματζουνέας, γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής επί των νομοκανονικών ζητημάτων, διπλωματούχος θεολογίας, νομικής, πολιτικών και οικονομικών επιστημών και διδάκτωρ νομικής. Στο σύντομο απαντητικό του πόνημα ("Εις υβριστήν της Παναγίας οφειλομένη απάντησις", Αθήναι 1989), ο πρωτοπρεσβύτερος δεν τοποθετείται ρητά στο κεντρικό ερώτημα του Κοροβέση, αποδεικνύει ωστόσο ότι οι γέροντες της Γ΄ Οικουμενικής Συνόδου είχαν πάει με γυναίκα, αφού η αγαμία των επισκόπων θεσμοθετήθηκε πολύ αργότερα. Και σε άλλα σημεία ο Ευάγγελος Ματζουνέας πείθει με τα επιχειρήματά του, ιδίως όταν αποκαλεί τον Κοροβέση αντίχριστο, ιοβόλο όφι, συνοδοιπόρο του Κορδάτου και της Λιλής Ζωγράφου, αιρετικό και -για την ακρίβεια- νεστοριανό. Υπερβολικό βρίσκουμε αντιθέτως το χαρακτηρισμό "εκπρόσωπος του διαβόλου", κυρίως γιατί βασίζεται σε μια προφανή παρανόηση: 

"Και για την Παναγία βρέθηκε μια λύση 'ΠΑΣΟΚ'", έγραφε ο Κοροβέσης. "Όπως η 'θρησκεία' Ανδρέας για να κερδίσει τους πιστούς του σοσιαλισμού και της αλλαγής αναθέτει στον Τόμπρα, το Μένιο και τον Κουρή να διαμορφώσουν ένα σοσιαλισμό χωρίς σοσιαλισμό, έτσι και οι Άγιοι Πατέρες καθιερώνουν μια παν-αγία γυναίκα χωρίς κανένα γυναικείο χαρακτηριστικό".

Αυτά ισχυριζόταν ο Κοροβέσης. Και ο πρωτοπρεσβύτερος αντέτεινε: "Εκείνο, όμως, το οποίον είναι εξωφρενικόν, είναι ότι ο εκπρόσωπος του διαβόλου Κοροβέσης παραλληλίζει την Θεοτόκον με τον αρχηγόν του ΠΑΣΟΚ Ανδρέα Παπανδρέου, όστις, γράφει, προσπαθεί να κερδίση τους σοσιαλιστάς". Μόνο που κανείς -ούτε ο Κοροβέσης- δεν θα τολμούσε να συγκρίνει τον Ανδρέα Παπανδρέου με την Παναγία. Με τους Αγίους Πατέρες τον παραλλήλιζε. Και την Παναγία με τον παπανδρεϊκό σοσιαλισμό... 


Πόσο πάει το φιλί


Δύσκολα παραμένουν τα πράγματα για τους πιστούς που έχουν την απρονοησία να υποκύψουν στον πάντοτε ελλοχεύοντα πειρασμό και να διαπράξουν κάποιο ερωτικό αμάρτημα. Εξαιρετικά λεπτομερείς, οι σχετικές διατάξεις του εκκλησιαστικού ποινικού δικαίου προβλέπουν με σαφήνεια την επιβαλλόμενη τιμωρία του. Έχουμε και λέμε:

Η εκτός γάμου συνουσία, με άλλα λόγια οι προγαμιαίες σχέσεις, συνιστούν το κανονικό αδίκημα της πορνείας. Ο άνδρας που διαπράττει το αδίκημα χαρακτηρίζεται πόρνος και η γυναίκα πόρνη. Προσβάλλοντας την ιερότητα της επιτρεπόμενης στο πλαίσιο του γάμου σαρκικής συνομιλίας των δύο φύλων, η πορνεία επισύρει διαφορετική τιμωρία για ιερείς και λαϊκούς. Συγκεκριμένα, ο ιερέας που υποπίπτει στο αμάρτημα της πορνείας καθαιρείται. Πρεσβύτερος ή διάκονος που φίλησε γυναίκα ("δους εμπαθές φίλημα") και μίανε τα χείλη του ("εν χείλεσι μιανθείς") τιμωρείται με αργία, η διάρκεια της οποίας καθορίζεται κατά περίπτωση. Καθαίρεση περιμένει, αντιθέτως, τον κληρικό που προχωρά την ανήθικη πράξη πέραν του φιλήματος, καθώς και εκείνον που χρησιμοποιεί τα χείλη του για να προβεί σε ακόλαστη πράξη με γυναίκα. Καθαιρείται επίσης και ο έγγαμος υποδιάκονος, αν αποκαλυφθεί ότι συνουσιάστηκε με τη γυναίκα του πριν από το γάμο. Μοναχός ή μοναχή που διέπραξε το αδίκημα της πορνείας τιμωρείται με απλό αφορισμό επτά ετών και δεν κατατάσσεται ποτέ στον κλήρο.

Απλός αφορισμός περιμένει και τον λαϊκό που θα υποπέσει στο αδίκημα της πορνείας. Η ποινή αυτή κυμαίνεται μεταξύ επτά και εννέα ετών και μπορεί να αυξομειωθεί ανάλογα με τη μεταμέλεια του αμαρτωλού. Αν το αδίκημα διεπράχθη με ετερόθρησκο ή ετερόδοξο, η ποινή ανέρχεται σε τρία χρόνια, τα οποία πρέπει να περάσουν με ξηροφαγία (μετά την ένατη ημέρα) και με διακόσιες γονυκλισίες ημερησίως. Η ίδια ποινή, αλλά με τριακόσιες γονυκλισίες, επιβάλλεται και στη γυναίκα που εκπορνεύτηκε με ευνούχο. Μια μέτρια ποινή επιβάλλεται επίσης σε εκείνον που αποφάσισε να υποπέσει στο αμάρτημα της πορνείας, αλλά εμποδίστηκε από εξωτερικά γεγονότα και από την επέμβαση της Θείας Χάριτος.

"Φρικτή αμαρτία" χαρακτηρίζει το εκκλησιαστικό ποινικό δίκαιο την ανδρική ομοφυλοφιλία ("ύβρις κατά της Δημιουργίας και εξευτελισμός της ανθρωπίνης υποστάσεως και αξιοπρεπείας") και την τιμωρεί με ιδιαίτερη αυστηρότητα. Οι γυναίκες που υποπίπτουν στο αμάρτημα της ομοφυλοφιλίας τιμωρούνται όπως οι μοιχαλίδες, αν είναι έγγαμες, και όπως οι πόρνες εφόσον είναι άγαμες. Αφορισμός οκτώ ετών, ξηροφαγία και διακόσιες γονυκλισίες ημερησίως προβλέπονται εξάλλου και για τους συζύγους που "ασελγαίνουν παρά φύσιν επ' αλλήλων".

Οι ονειρώξεις απαγορεύονται ρητά από το εκκλησιαστικό δίκαιο, εκτός κι αν οφείλονται σε νόσο ή άλλη φυσική αιτία. Αν αιτία της είναι η "βραδινή οινοποσία, η πολυφαγία ή ο πονηρός λογισμός", η ονείρωξη θεωρείται ότι έχει εξασφαλίσει τη συγκατάθεση του ενδιαφερομένου, ο οποίος ως εκ τούτου οφείλει να τιμωρηθεί με απομάκρυνση από την κοινωνία των πιστών για μία ημέρα, να ψάλει τον Ν' Ψαλμό και να τελέσει 49 γονυκλισίες.

Σοβαρότερα είναι τα πράγματα στην περίπτωση του αυνανισμού. Αν ένας κληρικός προκαλέσει την έκκριση του σπέρματός του με αυτόν τον τρόπο, τιμωρείται με αργία ενός έτους. Φτάνει, βέβαια, να κόψει τη συνήθειά του: αν την ασκεί κατ' εξακολούθηση, τότε καθαιρείται. Αν ο αυνανιζόμενος είναι λαϊκός ή μοναχός, τότε τιμωρείται με απλό αφορισμό σαράντα ημερών, τις οποίες πρέπει να περάσει με ξηροφαγία και εκατό γονυκλισίες ημερησίως. Διπλάσια ως προς τις ημέρες του αφορισμού και της ξηροφαγίας, αλλά ίδια ως προς τον αριθμό των γονυκλισιών, είναι τέλος η τιμωρία εκείνου που συμμετείχε σε αμοιβαίο αυνανισμό ("διπλήν εργαζόμενος την μαλακίαν").

(Πηγή: Π. Παναγιωτάκου, "Σύστημα του Εκκλησιαστικού Δικαίου κατά την εν Ελλάδι ισχύν αυτού", τόμος τρίτος, "Το Ποινικόν Δίκαιον της Εκκλησίας", Αθήνα 1962, σ. 585-622.)

(Ελευθεροτυπία, 13/2/2000)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ - ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ