Η ΔΙΑΠΟΜΠΕΥΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΗ

1.   2.   3.



Πώς έσπασε το "τέταρτο σπαθί" 

Αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί. Δε χρειαζόταν ιδιαίτερο μνημονικό για να εντοπίσει κανείς, ευθύς εξαρχής μετά τη σύλληψη του Αμπντουλάχ Οτσαλάν στο Ναϊρόμπι τον περασμένο Φλεβάρη, τις ομοιότητες του "χειρισμού" του με την αντιμετώπιση του Αμπίμαελ Γκουζμάν από τις αρχές του Περού, έξι χρόνια νωρίτερα. Οσα ακολούθησαν στη δίκη του Ιμραλί, με τις θεαματικές δηλώσεις του ίδιου του Από υπέρ της συμφιλίωσης με την "Τουρκική Δημοκρατία", δεν μπορούσαν παρά να ενισχύσουν αυτές τις αναλογίες. Ας δούμε, λοιπόν, το "περουβιανό μοντέλο" από κοντά.
Η υπόθεσή μας ξεκινά το 1980, όταν το "Κ.Κ. Περού-Φωτεινό Μονοπάτι" (PCP-SL) εξαπέλυσε, ύστερα από μια δεκαετία αθόρυβης "μαζικής" δουλειάς, ανταρτοπόλεμο για την ανατροπή της συντηρητικής κυβέρνησης της χώρας. Επρόκειτο για ένα από τα πιο ιδιόμορφα επαναστατικά κινήματα του Τρίτου Κόσμου, ο πολιτικός λόγος του οποίου συνδύαζε το μαρξισμό-λενινισμό με στοιχεία της ινδιάνικης μυθολογίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε την επαύριο της αποικιακής κατάκτησης (επαγγελία του σωτήρα που θα καταστρέψει τον κόσμο της σκλαβιάς για να φέρει την εποχή της ελευθερίας). Κεντρικό στοιχείο αυτού του κράματος ήταν μια ακραία προσωπολατρία του ηγέτη του κόμματος, που έφερε το πολεμικό ψευδώνυμο "κομαντάντε Γκονζάλο" και τον εξαιρετικά κολακευτικό τίτλο "τέταρτο σπαθί του μαρξισμού" (μετά τους Μαρξ, Λένιν και Μάο). Το πραγματικό του όνομα ήταν Αμπίμαελ Γκουζμάν και πριν περάσει στην παρανομία εργαζόταν ως καθηγητής φιλοσοφίας στο περιφερειακό πανεπιστήμιο του Κούσκο.
Στις αρχές του 1992 το "Φωτεινό Μονοπάτι" βρισκόταν πια στο απόγειο της δύναμής του, με 5.000 μόνιμους αντάρτες και 20.000 ένοπλους πολιτοφύλακες. Τον Απρίλιο, ο πρόεδρος Αλμπέρτο Φουχιμόρι διέλυσε το κοινοβούλιο και επέβαλε με τη βία μια σειρά έκτακτους "αντιτρομοκρατικούς" νόμους. Τον Αύγουστο, η ηγεσία του PCP-SL εκτιμούσε ότι το αντάρτικο έχει ξεπεράσει το αρχικό στάδιο της "στρατηγικής άμυνας" και βρίσκεται πια στην ενδιάμεση φάση της "στρατηγικής ισορροπίας", πριν από την (τελική) "στρατηγική επίθεση" για την κατάληψη της εξουσίας. Οι διεθνείς αναλυτές είχαν ήδη αρχίσει να συζητάνε το ενδεχόμενο μιας τέτοιας εξέλιξης, όταν στις 12 Σεπτεμβρίου 1992 οι αρχές ανακοίνωσαν τη σύλληψη του ίδιου του ίδιου του "κομαντάντε Γκονζάλο".
Η αξιοποίηση της επιτυχίας αυτής από την κυβέρνηση Φουχιμόρι επικεντρώθηκε ευθύς εξαρχής στην προσπάθεια διασυρμού του πολύτιμου κρατουμένου της. "Πηγές των περουβιανών υπηρεσιών ασφαλείας υποστηρίζουν ότι το σχέδιο είναι να παρουσιάζουν κάθε τρεις μέρες στο κοινό μια όλο και πιο εξευτελισμένη φιγούρα, σε μίαν απόπειρα να καταστρέψουν το μύθο του ακατάβλητου ηγέτη", εξηγούσε ήδη από τις πρώτες μέρες ο λονδρέζικος Economist (19/9). Ενα από τα πρώτα βίντεο που προβλήθηκαν στην τηλεόραση, έδειχνε τον Γκουζμάν να έχει ξεγυμνωθεί για σωματική έρευνα, κατά διαταγήν των αστυνομικών. Ενα άλλο, τον έδειχνε να συνομιλεί με τον επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας επί ένα λεπτό, σε απολύτως ήπιους τόνους. Δεν έλειψε ούτε η αξιοποίηση του γεγονότος ότι γιάφκα του κομμουνιστή ηγέτη δεν ήταν κάποιο φτωχόσπιτο αλλά μια πολυτελέστατη βίλα των μεγαλοαστικών προαστίων της πρωτεύουσας, την οποία τα κανάλια κλήθηκαν να εξερευνήσουν μέτρο προς μέτρο. Παρά τα γκρο-πλαν στην πλούσια κάβα της και στο κάθε άλλο παρά ασκητικό κορμί του βασικού της ενοίκου, ωστόσο, η εικόνα του "Γκονζάλο" αρχικά δεν φάνηκε να κινδυνεύει. Πόσο μάλλον, όταν κατά την πρώτη και τελευταία επίδειξή του στους δημοσιογράφους (24/9/92), φρόντισε να απαγγείλει έναν κάθε άλλο παρά συμβιβαστικό λόγο - για να εισπράξει, ως απάντηση των εκπροσώπων του Τύπου, το ομαδικό ψάλσιμο του εθνικού ύμνου... Η δίκη του έγινε τον Οκτώβριο στη στρατιωτική βάση του νησιού Σαν Λορέντζο, κάτω από συνθήκες παρόμοιες (αλλά αισθητά χειρότερες) από αυτήν του Οτσαλάν: χωρίς την παραμικρή δημοσιότητα ή φυσική επαφή με το δικηγόρο του (που κι αυτός αμέσως μετά θα συλληφθεί και θα καταδικαστεί σε ισόβια), από ανώνυμους κουκουλοφόρους στρατοδίκες. Καθώς η ποινή του θανάτου είχε καταργηθεί, καταδικάστηκε σε ισόβια για "εσχάτη προδοσία".
Η ριζική ανατροπή ήρθε ένα χρόνο αργότερα. Περιχαρής, ο πρόεδρος Φουχιμόρι έσπευσε την 1/10/93 να ανακοινώσει από τηλεοράσεως ότι ο "κομαντάντε Γκονζάλο" είχε πια συνθηκολογήσει και, μαζί με τη συντρόφισσά του Ελενα Ιπαραγκίρε, ζητούσε τη δρομολόγηση "διαπραγματεύσεων για ειρήνη" (τις οποίες, βέβαια, ο ίδιος έσπευσε να απορρίψει με το αιτιολογικό ότι "δεν μπορεί να υπάρξει καμιά διαπραγμάτευση με μια τρομοκρατική ομάδα υπεύθυνη για γενοκτονίες"). Ακολούθησε δεύτερη επιστολή, στην οποία ο Γκουζμάν φέρεται να επικροτεί μέχρι και το πραξικόπημα του Φουχιμόρι, την περασμένη χρονιά. Μολονότι ο ίδιος ο ηγέτης του PCP-SL ουδέποτε παρουσιάστηκε ζωντανός στο κοινό (ή, έστω, το γυαλί) για να επιβεβαιώσει τα κείμενα που του αποδίδονται, η επίδραση των τελευταίων στις τάξεις του αντάρτικου υπήρξε καταλυτική. Αρχής γενομένης από τρία ηγετικά στελέχη του κόμματος, περισσότεροι από 2.700 πολιτικοί κρατούμενοι έσπευσαν να προσχωρήσουν στη γραμμή της "ειρήνευσης" (και, πολλοί από αυτούς, να επωφεληθούν της σχετικής αμνηστίας). Οι επιθέσεις των ανταρτών, που ήδη το 1993 είχαν μειωθεί κατά 20%, έπεσαν εκ νέου κατά 60% το 1994. Ακόμη και σήμερα, οι εναπομείναντες οπαδοί του "Φωτεινού Μονοπατιού", τόσο στο ίδιο το Περού όσο και διεθνώς, εξακολουθούν να είναι βυθισμένοι σε μια ατέλειωτη διαμάχη για το αν "το τέταρτο σπαθί του μαρξισμού" συνθηκολόγησε τελικά με τον ταξικό εχθρό ή όχι...


Κλουβιά όλων των διαστάσεων

Δεν είναι οι βάρβαροι Τούρκοι που ανακάλυψαν πρώτοι τα κλουβιά για να εμφανίσουν ως τέρας στη δίκη του τον Κούρδο ηγέτη. Τους είχαν προλάβει οι πολιτισμένοι Γερμανοί. Στη μεγάλη δίκη κατά των Κούρδων αγωνιστών που οργανώθηκε τον Ιανουάριο του 1990 στο Ντίσελντορφ, είχε στηθεί ένα γυάλινο κλουβί, για να διαχωρίζονται οι "επικίνδυνοι τρομοκράτες" από τους λοιπούς παράγοντες της δίκης. Ο λόγος που προβλήθηκε για να δικαιολογήσει αυτή την ειδική μεταχείριση ήταν ότι δεν έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα άμεσης επαφής οι κατηγορούμενοι με τους συνηγόρους τους!
Αλλά και οι Γερμανοί απλώς αντέγραφαν τους Ιταλούς, οι οποίοι δεν είχαν καν τη λεπτότητα να κατασκευάσουν γυάλινα κλουβιά. Τους αρκούσαν τα κλουβιά του τσίρκου, με τα σιδερένια κάγκελα, για να δικάσουν τους δικούς τους ερυθροταξιαρχίτες. "Οποιος παρακολουθεί τηλεόραση ή διαβάζει εφημερίδα λέει: λοιπόν είναι τόσο δυνατοί αυτοί οι τρομοκράτες;" σχολιάζει ο Τζόρτζιο Μπόκα. "Υπάρχει η παράξενη και συνάμα περιττή υποβλητικότητα της σιδερένιας κλούβας με εκατοντάδες αστυνομικούς από τη Νότια Ιταλία να την περιζώνουν χωρίς κανένα λόγο, αφού όλοι ξέρουν ότι οι κρατούμενοι, που είναι άοπλοι, είναι αδύνατον να παραβιάσουν τα κάγκελα." Φυσικά, αυτή η δικονομική βαρβαρότητα ήταν απλή παρωνυχίδα μπροστά στο συνολικό νομικό τερατούργημα που θεσπίστηκε τα μολυβένια χρόνια, με πρόσχημα την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Από κοντά και οι Γάλλοι, που τον Ιανουάριο του 1988 κατασκεύασαν συρμάτινα κλουβιά για να τοποθετήσουν τους κατηγορούμενους της "Αμεσης Δράσης". Τι κι αν ο ηγέτης της οργάνωσης, ο Ζαν Μαρκ Ρουγιάν, δεν μπορούσε ούτε να κουνήσει, από την εξάντληση των 43 ημερών απεργίας πείνας. Το τελετουργικό απαιτούσε κλουβί.
Μετά από όλο αυτό το άρωμα Ευρώπης, δεν ήταν δυνατόν να περιμένουμε από τους Αιγυπτίους να σκεφτούν τίποτα διαφορετικό για τους δικούς τους φονταμενταλιστές. Τον Οκτώβριο του 1997, ο πρόεδρος του στρατοδικείου στο Κάιρο απευθυνόταν στο κλουβί-εδώλιο των δυο ισλαμιστών αδελφών που κατηγορούνταν για δολοφονική επίθεση εναντίον γερμανών τουριστών: "Εχετε το διάβολο μέσα σας, διψάτε για αίμα. Εις θάνατον".

(Ελευθεροτυπία, 20/6/1999)

 

www.iospress.gr                                ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ   -    ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ