30 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ


Ο άγνωστος Μάρτιν Λούθερ Κινγκ 

1.   2.   3. 

Από το Χάρλεμ στο Βιετνάμ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από την περίφημη ομιλία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στην εκκλησία Ρίβερσαϊντ της Νέας Υόρκης, στις 4 Απριλίου 1967. Δεν ήταν η πρώτη φορά που εξέφραζε την αντίθεσή του στον πόλεμο του Βιετνάμ, αλλά για πρώτη φορά συνέδεσε αυτή την αντίθεση με τη στρατηγική του κινήματος.

'Ερχεται κάποτε μια στιγμή που η σιωπή γίνεται προδοσία'. Αυτή η στιγμή ήρθε για μας ως προς το Βιετνάμ. Η αλήθεια των λόγων τούτων είναι αναμφίβολη, αλλά η αποστολή στην οποία μας καλούν είναι πάρα πολύ δύσκολη. Ακόμη κι όταν ωθούνται από τις αξιώσεις μιας εσωτερικής αλήθειας, οι άνθρωποι δεν αντιστέκονται εύκολα στην πολιτική της κυβέρνησής τους, κυρίως σε καιρό πολέμου. Και το ανθρώπινο πνεύμα δεν κινείται δίχως μεγάλη δυσκολία ενάντια στην απάθεια της κομφορμιστικής σκέψης που κυριαρχεί στο περιβάλλον του και στον γύρω κόσμο. Πρέπει όμως να προχωρήσουμε. (...)
Η τραγική πραγματικότητα μου αποκαλύφθηκε όταν αντιλήφθηκα ότι ο πόλεμος κάνει κάτι πολύ χειρότερο από το να εξανεμίζει τις ελπίδες των φτωχών. Στέλνει τους γιους, τους αδελφούς και τους άντρες τους να παλέψουν και να σκοτωθούν σε ποσοστά εξαιρετικά υψηλότερα από τον υπόλοιπο πληθυσμό. Παίρνουμε τους νεαρούς μαύρους άντρες, σακατεμένους από την κοινωνία μας, και τους στέλνουμε οκτώ χιλιάδες μίλια μακριά να εξασφαλίσουν στη ΝΑ Ασία ελευθερίες που ποτέ δεν γνώρισαν στην Τζόρτζια και το Ανατολικό Χάρλεμ. Νιώσαμε έτσι επανειλημμένα την ωμή ειρωνεία να παρακολουθούμε στην τηλεόραση μαύρα και λευκά αγόρια να σκοτώνουν και να σκοτώνονται μαζί για ένα έθνος που στάθηκε ανίκανο να τα βάλει στο ίδιο θρανίο. Τα βλέπουμε, ενωμένα από μια βάναυση αλληλεγγύη, να καίνε μαζί τις καλύβες κάποιου φτωχού χωριού, αλλά ξέρουμε πολύ καλά ότι δεν θα ζήσουν ποτέ στην ίδια γειτονιά του Ντιτρόιτ.
Ο επόμενος λόγος κατά του πολέμου προέρχεται από ένα βαθύτερο επίπεδο συνείδησης, καθώς γεννήθηκε από την εμπειρία μου στα γκέτο του Βορρά τα τρία τελευταία χρόνια - κυρίως τα καλοκαίρια. Στους απεγνωσμένους, απορριμμένους και οργισμένους νεαρούς μαύρους που συνάντησα έλεγα διαρκώς ότι τα μολότοφ και τα ντουφέκια δεν είναι σε θέση να λύσουν τα προβλήματα. Δοκίμασα να τους προσφέρω την πιο βαθιά μου συμπαράσταση και ταυτόχρονα να επιμείνω στην πεποίθησή μου ότι η κοινωνική αλλαγή προϋποθέτει τη μη βίαιη δράση. Αλλά με ρωτούσαν - και δεν είχαν άδικο: τι γίνεται λοιπόν στο Βιετνάμ; Μου έλεγαν ότι το ίδιο μας το έθνος χρησιμοποιεί τη μεγαλύτερη δόση βίας για να λύσει τα προβλήματά του, για να επιφέρει τις αλλαγές που επιθυμεί. Με τις ερωτήσεις τους κατάλαβα ότι ποτέ πια δεν θα μπορούσα να σηκώσω τη φωνή μου κατά της βίας των καταπιεσμένων στα γκέτο προτού προηγουμένως τοποθετηθώ ξεκάθαρα ως προς τον μεγαλύτερο σύγχρονο παραγωγό βίας στον κόσμο - την ίδια μου την κυβέρνηση. Για το καλό αυτών των παιδιών, για το καλό της κυβέρνησης, για το καλό των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που σφαδάζουν κάτω από τη βία μας, δεν μπορώ να παραμείνω σιωπηλός.
Σε εκείνους που με ρωτούν "δεν είσαι πια ένας ηγέτης του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα;", ζητώντας έτσι να με αποκλείσουν από το κίνημα της ειρήνης, έχω να απαντήσω το εξής: Στα 1957, όταν ιδρύσαμε τη Χριστιανική Διάσκεψη του Νότου, το σύνθημά μας ήταν "Να σώσουμε την ψυχή της Αμερικής". Ημαστε πεισμένοι πως δεν πρέπει να περιορίσουμε την οπτική μας σε μερικά δικαιώματα για τους μαύρους, αλλά αντίθετα εκφράσαμε την πεποίθηση ότι η Αμερική δεν θα ελευθερωθεί ή δεν θα σωθεί ποτέ από τον εαυτό της παρά μόνον όταν οι απόγονοι των σκλάβων της χάσουν για πάντα τις χειροπέδες που ακόμη φορούν. (...)
Για μένα, η σύνδεση ενός ιερέα με την ειρήνη είναι τόσο προφανής, ώστε μερικές φορές ξαφνιάζομαι με όσους με ρωτούν γιατί μιλώ κατά του πολέμου. Ισως αγνοούν ότι το χαρμόσυνο άγγελμα απευθύνεται σε όλους - κομμουνιστές και καπιταλιστές, στα παιδιά τους και τα δικά μας, σε μαύρους και λευκούς, επαναστάτες και συντηρητικούς. Μήπως λησμόνησαν ότι οφείλω υπακοή σε εκείνον που αγάπησε τόσο τους εχθρούς του ώστε να πεθάνει γι' αυτούς; Τι μπορώ να πω στους "Βιετκόνγκ", στον Κάστρο ή το Μάο; Να τους απειλήσω με θάνατο ή να μοιραστώ τη ζωή μου μαζί τους;
Αυτό είναι πιστεύω το προνόμιο και το χρέος όλων όσοι υπακούουμε σε δεσμούς ευρύτερους και βαθύτερους, δεσμούς που υπερβαίνουν τους στενούς στόχους και τις θέσεις του δικού μας έθνους. Εμείς οφείλουμε να μιλούμε για τους αδύναμους, για όσους δεν έχουν φωνή, για τα θύματα του έθνους μας και γι' αυτούς που ονομάζει εχθρούς, γιατί καμιά ανθρώπινη δύναμη δεν μπορεί να κάνει τα ανθρώπινα αυτά όντα να πάψουν να είναι αδελφοί μας. (...)
Η τρέλα του Βιετνάμ πρέπει με κάποιο τρόπο να τελειώσει. Και πρέπει να τη σταματήσουμε αμέσως. Μιλώ ως τέκνο του Θεού και αδελφός των φτωχών του Βιετνάμ που υποφέρουν. Μιλώ γι' αυτούς που η γη τους ερημώθηκε, που αφανίστηκαν τα σπίτια τους, που καταστράφηκε ο πολιτισμός τους. Μιλώ για τους φτωχούς της Αμερικής που πληρώνουν το διπλό τίμημα: σμπαραλιασμένες ελπίδες στην πατρίδα, θάνατος και διαφθορά στο Βιετνάμ. Μιλώ ως πολίτης του κόσμου, ενός κόσμου εμβρόντητου από το δρόμο που πήραμε. Μιλώ ως Αμερικανός στους ηγέτες του ίδιου μου του έθνους. Η πρωτοβουλία του πολέμου υπήρξε δική μας. Από εμάς πρέπει να έρθει και η πρωτοβουλία για τον τερματισμό του.


Ο άβολος ήρωας

Το ποίημα που ακολουθεί γράφτηκε από τον Καρλ Ουέντελ Χάιμς, λίγους μόλις μήνες μετά τη δολοφονία του Κινγκ. Με μεγάλη ακρίβεια περιγράφει -προφητικά- τη δημιουργία του μύθου "Μάρτιν Λούθερ Κινγκ" και την αποσιώπηση της πραγματικής του δράσης.

Τώρα που είναι για τα καλά νεκρός 
Ας τον υμνήσουμε
ας χτίσουμε μνημεία στη δόξα του 
ας ψάλουμε το ωσαννά στο όνομά του.
Οι νεκροί γίνονται 
οι πιο βολικοί ήρωες: Ανήμποροι
να σηκωθούν 
και ν' αρνηθούν τις εικόνες
που πλάθουμε από τις ζωές τους
Ετσι κι αλλιώς, 
είναι πιο εύκολο να χτίσεις μνημεία
από το να φτιάξεις έναν καλύτερο κόσμο.
Κι εμείς, με τη συνείδηση ήσυχη
θα μάθουμε στα παιδιά μας
ότι ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος ... κι ας ξέρουμε 
πως παραμένει 
η υπόθεση για την οποία έζησε
και πως το όνειρο για το οποίο πέθανε
παραμένει όνειρο,
το όνειρο ενός νεκρού ανθρώπου.


Ο Κινγκ και οι "υπηρεσίες"

Η πρώτη εντύπωση είναι ότι η μορφή του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είναι συνυφασμένη με τη σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Το όνομά του δίνεται σε δρόμους και σε πλατείες σε όλες τις πολιτείες των ΗΠΑ, η δράση του διδάσκεται στα δημοτικά σχολεία και η γέννησή του γιορτάζεται ως εθνική εορτή. Πρώτος ο Τζίμι Κάρτερ το 1979 ήταν εκείνος που είχε την ιδέα να ανακηρύξει τον Κινγκ εθνικό ήρωα. Είχαν περάσει αρκετά χρόνια από το θάνατό του, και οι απόψεις του Κινγκ είχαν ήδη αρχίσει να ξεθωριάζουν, κάτω από το βάρος της μαζικής πλύσης εγκεφάλου για τον "απόστολο της μη βίας". Ειρωνεία της τύχης: αυτός που υπέγραψε το διάταγμα για τη θέσπιση της "εθνικής εορτής" στα γενέθλια του Κινγκ το Νοέμβριο του 1983 δεν ήταν άλλος από τον Ρόναλντ Ρίγκαν. Φρόντισε βέβαια να συνοδεύσει την απόφασή του αυτή με τη δική του ιδέα για την παρακαταθήκη του Κινγκ: "Κάθε χρόνο, την Ημέρα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ας μην θυμόμαστε μόνο τον Κινγκ, αλλά ας αφιερωθούμε στις εντολές που πίστευε και ακολουθούσε κάθε μέρα: Αγάπα το Θεό με όλη σου την καρδιά και το γείτονά σου σαν τον εαυτό σου." Και τον Ιανουάριο του 1986, ο αντιπρόεδρος Μπους πήγε αυτοπροσώπως στην Ατλάντα για να κηρύξει την έναρξη του εθνικού εορτασμού.
Η ειδυλλιακή αυτή εικόνα δεν ανταποκρίνεται βέβαια στη στάση των επίσημων αρχών των ΗΠΑ, όσο ο Κινγκ ήταν ζωντανός και ενεργός. Ο Ρίγκαν ήταν ο ίδιος που ως κυβερνήτης της Καλιφόρνια αναρωτιόταν μήπως ο Κινγκ ήταν κομμουνιστής, και ζητούσε να ληφθούν μέτρα εναντίον του. Και η CIA, που την υπηρέτησε τόσο πιστά ο Τζορτζ Μπους, ήταν η υπηρεσία που μαζί με το FBI αποκαλούσαν τον Κινγκ "τον πιο επικίνδυνο Νέγρο της χώρας".
Η σχέση του FBI με τον Κινγκ έχει μείνει στην ιστορία των μυστικών υπηρεσιών της Αμερικής ως μια από τις μεγαλύτερες και σκοτεινότερες υποθέσεις παρακολούθησης, χειραγώγησης και πρόκλησης σκανδάλου. Την υπόθεση χειριζόταν προσωπικά ο Εντγκαρ Χούβερ, ο διαβόητος αρχηγός του FBI, ο οποίος ήταν ανοιχτά ρατσιστής και υποστήριζε ότι "ο Κινγκ είναι όργανο στα χέρια των ανατρεπτικών δυνάμεων, οι οποίες επιχειρούν να υπονομεύσουν το έθνος μας." Μέχρι το 1962 υπήρχαν μόλις 5 μαύροι πράκτορες στο FBI: οι οδηγοί και ο καμαριέρης του ίδιου του Χούβερ. Την τελευταία περίοδο της ζωής του Κινγκ ο Χούβερ οργάνωσε μια επιχείρηση παγίδευσης του Κινγκ με κοριούς και μαγνητοταινίες με στόχο να αποδειχθεί ότι βρισκόταν υπό την επήρεια υπόπτων κομμουνιστών. Η παρακολούθηση επεκτάθηκε βεβαίως σε εξωσυγικές δραστηριότητες του Κινγκ. Τα υλικά "διέρρευσαν" σε κρατικούς αξιωματούχους και δημοσιογράφους. Στη μελέτη του για το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων ο Τέιλορ Μπραντς γράφει ότι το 1963 ο Χούβερ ήταν τόσο σίγουρος ότι ο Κινγκ αποτελεί κίνδυνο για την Αμερική, ώστε το FBI δεν τον ειδοποιούσε πλέον για τις απειλές κατά της ζωής του. Στα τέλη του 1964 πράκτορες του FBI ταχυδρόμησαν προς τη γυναίκα του Κινγκ απειλητικές επιστολές και μαγνητοφωνημένες αποδείξεις των εξωσυζυγικών του σχέσεων, με προφανή σκοπό να τον οδηγήσουν στην αυτοκτονία. Το σίγουρο είναι ότι όλη αυτή η εκστρατεία του Χούβερ έγινε με την πλήρη κάλυψη του Ρόμπερτ Κένεντι, ο οποίος κατείχε τότε τη θέση του Γενικού Εισαγγελέα.
Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Καρλ Ρόουαν, ο οποίος υπηρέτησε στις κυβερνήσεις Κένεντι και Τζόνσον, και οι δύο Πρόεδροι των Δημοκρατικών ήταν ενήμεροι για τη δραστηριότητα του Χούβερ. Αργότερα ο Ρόουαν έγινε έμπιστος φίλος του Κινγκ και τον προειδοποίησε ότι η αντίθεσή του στον πόλεμο του Βιετνάμ θα βλάψει την υπόθεση των πολιτικών δικαιωμάτων. Μήπως όμως το FBI είχε κάποια σχέση και με τη δολοφονία του Κινγκ; "Θα πάω στον τάφο μου", γράφει ο Ρόουαν, "πιστεύοντας ότι ο Χούβερ, ο βοηθός του ο Σάλιβαν και άλλοι στο FBI έπαιξαν κάποιο ρόλο στο να κλείσουν το στόμα σ' αυτόν το μαύρο που προσποιούνταν ότι φοβούνται, οπωσδήποτε όμως τον μισούσαν."


(Ελευθεροτυπία, 29/3/1998)

 

www.iospress.gr                                  ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ   -   ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ