ΓΚΑΜΑΑ-ΑΛ-ΙΣΛΑΜΙΓΙΑ


Οι πράσινες ταξιαρχίες του Νείλου

1.   2. 

 
Ο φόβος ενός "καφίρ"

Το όνομα του αιγύπτιου καθηγητή Νασρ Χαμίντ Αμπού Ζεϊντ πρωτακούστηκε το καλοκαίρι του 1993, όταν ομάδα ισλαμιστών δικηγόρων πήρε την πρωτοβουλία να τον "χωρίσει" από τη γυναίκα του. Ενα χρόνο πριν, το πανεπιστήμιο του Καϊρου τον είχε χαρακτηρίσει αιρετικό και καφίρ (αποστάτη) και του είχε στερήσει το δικαίωμα της διδασκαλίας. Λίγο αργότερα, ένα ισλαμικό δικαστήριο, ερήμην του ίδιου και της γυναίκας του, έκρινε παράτυπο το γάμο τους, αναγκάζοντάς τους να ζητήσουν καταφύγιο στην Ολλανδία. Η υπόθεση, εντυπωσιακή για τα δυτικά δεδομένα, γνώρισε αρκετή δημοσιότητα τα χρόνια που πέρασαν. Κανείς ωστόσο δεν ενδιαφέρθηκε για τις απόψεις του αιγύπτιου διανοητή, καΘηγητή της Αραβικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και ερμηνευτή του Κορανίου, οι οποίες προκάλεσαν το διωγμό του. Οπως προκύπτει από συνέντευξή του στο Middle East Report (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1993), ο καθηγητής Ζεϊντ θεωρεί ότι οι διαφορές μεταξύ του "μετριοπαθούς" ισλαμισμού που πρεσβεύουν κάποιοι επίσημοι κρατικοί θεσμοί και εκείνου των "εξτρεμιστικών" ισλαμικών ομάδων (Αδελφοί Μουσουλμάνοι, Γκαμάα αλ-Ισλαμίγια, Τζιχάντ κ.ο.κ.) δεν είναι ουσιαστικές. Και υποστηρίζει ότι ο ίδιος υπήρξε θύμα των "μετριοπαθών". Στη συνέχεια παραθέτουμε αποσπάσματα από την ενδιαφέρουσα αυτή συνέντευξη:

"Από χρόνια με απασχολεί η ιδέα ότι στον αραβικό κόσμο η ερμηνεία των κειμένων του Κορανίου είναι η βάση πάνω στην οποία οφείλει να στηρίζεται κάθε άποψη. Στη δεκαετία του '70, το καθεστώς του Σαντάτ απελευθέρωσε από τη φυλακή τους Αδελφούς Μουσουλμάνους προκειμένου να πλήξει την αριστερά εντός και εκτός πανεπιστημίων. Ετσι άρχισε να οργανώνεται η Αδελφότητα και να δραστηριοποιείται η Γκαμάα αλ-Ισλαμίγια.
Οι ομιλίες του Σαντάτ μού πρόσφεραν πλούσιο υλικό για μελέτη, γιατί υποδείκνυαν ότι η ερμηνεία του Κορανίου δεν συνδέεται απλώς με την κλασική αραβική κουλτούρα. Στη δεκαετία του '60, το Ισλάμ παρέπεμπε στην κοινωνική δικαιοσύνη, στο δίκαιο των καταφρονεμένων. Με την αλλαγή των πολιτικών προσανατολισμών του καθεστώτος εμφανιζόταν τώρα ένα νέο Ισλάμ. Αρχισα λοιπόν να αναρωτιέμαι κατά πόσον τα θρησκευτικά κείμενα είναι τόσο ανοιχτά ώστε να δέχονται όλες αυτές τις διαφορετικές ερμηνείες. (...)
Στο πεδίο της λογοτεχνικής κριτικής, οι ισλαμιστές επιτέθηκαν σκληρά εναντίον της νεωτερικότητας, θεωρώντας κάθε άραβα διανοούμενο που ενδιαφερόταν γι' αυτήν οριενταλιστή και πράκτορα του σιωνισμού και του ιμπεριαλισμού. Η πάλη αυτή έκανε σαφές ότι τα 'κλειστά' είδη λόγου είναι εκείνα που, όταν μεταφερθούν στο πολιτικό επίπεδο, αποδεικνύονται ευθέως αντιδημοκρατικά. Ολοι υπερασπίζουμε τη δημοκρατία, αλλά με μια υπόρρητη προϋπόθεση: να μην αυξήσει τη δύναμη των άλλων. Ειπώθηκαν πολλά για την αιματοχυσία που μπορεί να ακολουθήσει την άνοδο των ισλαμιστών στην εξουσία και γι' αυτό προτείνεται στην ουσία η κατάλυση της δημοκρατίας προτού την καταργήσουν οι ισλαμιστές. (...)
Προφανώς και φοβάμαι τι θα μου συμβεί αν έρθουν στην εξουσία οι ισλαμιστές. Αλλά ο φόβος μου για την προσωπική μου ασφάλεια δεν είναι ισχυρότερος από εκείνον που νιώθω για το μέλλον της ούμα (ισλαμικής κοινότητας). Το να υπερασπίζουμε τους αντιπάλους μας, δηλαδή τους ισλαμιστές, ως διανοουμένους, είναι ταυτόσημο με το να υπερασπίζουμε τον ίδιο μας τον εαυτό.
Εχω βαρεθεί να ακούω ότι το πρόβλημα είναι ο θρησκευτικός εξτρεμισμός. Οι μετριοπαθείς εμφανίζονται ως εκπρόσωποι εκείνου του Ισλάμ με το οποίο οφείλει να σχετίζεται το κράτος. Κάποια ημέρα το κράτος μπορεί να αντιληφθεί το σφάλμα αυτό. (...) Τα αραβικά καθεστώτα χρειάζονται τους Αδελφούς Μουσουλμάνους ώστε να τοποθετούνται στη θέση που τα θέλει η Δύση έναντι των πετρελαιοπαραγωγών χωρών. Το πετρέλαιο βρίσκεται υπό τον έλεγχο καθεστώτων από κάθε άποψη αντιδραστικών. Και είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ που δεν υπάρχουν δημοκρατίες στην περιοχή. Μετά το '67 και την ειρήνη με το Ισραήλ, η Αίγυπτος έχασε την πολιτική της δύναμη. Στη συνέχεια έχασε και την οικονομική της δύναμη και μετατράπηκε σε μια κοινωνία που εξάγει εργατικά χέρια στα κράτη του Κόλπου. Ετσι, η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να έρχεται σε συνεννόηση με τους 'μετριοπαθείς' ισλαμιστές, ώστε να διαπραγματεύεται με τα κράτη του Κόλπου.
Το κράτος ίσως συμμαχήσει εντέλει με τους ισλαμιστές. Και ο μεγαλύτερος φόβος είναι ότι η συμμαχία αυτή μπορεί να συμβεί μέσα από μια αιματοχυσία."



ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΣΑΑΜΠΑΝ ΡΑΣΕΝΤ. Κεντρική μορφή στο πάνθεο της Γκαμάα, ήταν φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Ασιούτ το 1986 όταν, στις 30 Μαρτίου, πυροβολήθηκε στο κεφάλι από αστυνομικό ενώ κόλλαγε μαζί με ένα φίλο του αφίσσες για μια ομιλία του Ομάρ Αμπντεραχμάν. Ξεψύχησε στις 14/4, αφού πρώτα το κέντρο της πόλης μετατράπηκε σε πεδίο μάχης ανάμεσα στους φοιτητές και την αστυνομία.

ΡΕΒΙΖΙΟΝΙΣΤΕΣ. Οπως άλλοτε τα κείμενα του Λένιν, έτσι και τα τσιτάτα του Κορανιού επιστρατεύονται από "μεταρρυθμιστές" κι "επαναστάτες" ως επιχειρήματα στήριξης της "σωστής γραμμής". Ιδιαίτερα αντικείμενο δημόσιας συζήτησης αποτελεί η σούρα 3:106 ("διατάττετε το αγαθόν και απαγορεύετε το φαύλον"), που εκλαμβάνεται από την Γκαμάα ως εντολή για δυναμική συμμόρφωση όσων δε συμμορφώνονται με το γράμμα των ιερών κανόνων. Σε ειδικό αφιέρωμα της ισλαμικής επιθεώρησης Chaab (5/1/1989), o μετριοπαθής Αντέλ Χουσείν ανέλαβε να κατατροπώσει τους "εξτρεμιστές": εφόσον, υποστήριξε, ο Θεός παρέχει στους πιστούς τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ αρετής και αμαρτίας (3:156-173), η προσφυγή στη βία για την επιβολή της αρετής είναι αμάρτημα μεγαλύτερο από την παραβίαση των άλλων εντολών.

ΔΙΑΛΛΑΚΤΙΚΟΙ. Από το περασμένο καλοκαίρι, η ιστορική ηγεσία της Γκαμάα έχει ανακοινώσει δημόσια την πρόθεσή της για τερματισμό της ένοπλης πάλης. Η πρώτη κίνηση έγινε στις 5 Ιουλίου 1997, κατά τη διάρκεια της δίκης 97 μελών της οργάνωσης, με την ανάγνωση ενός κειμένου με το οποίο η εξαμελής "Συμβουλευτική Συνέλευση" (Majlis al-Shoura) της Γκαμάα καλούσε τα μέλη της οργάνωσης "να σταματήσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις μέσα κι έξω από τη χώρα", με πρόσχημα την ανάγκη της τελευταίας "να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει το Ισραήλ". Στις 24 Σεπτεμβρίου, οι πολιτικοί κρατούμενοι, μέλη της οργάνωσης, στις φυλακές Τορά ανακοίνωσαν την υποστήριξή τους στην πρωτοβουλία των "6". Ανάλογες τάσεις εκδήλωσε και μερίδα της καθοδήγησης του εξωτερικού, με άρθρο της στο περιοδικό "al-Morabitun" τον ίδιο μήνα: "αν η κυβέρνηση κάνει ένα βήμα" προς το διάλογο, γράφει, "εμείς απ' την πλευρά μας θα κάνουμε δέκα". Η πρόταση απορρίφθηκε με βδελυγμία από την αιγυπτιακή κυβέρνηση. Οπως εξήγησε ο τότε υπουργός Εσωτερικών Χασάν ελ-Αλί, "η μόνη διέξοδος που έχουν [τα μέλη της οργάνωσης] είναι να ανανήψουν, να εγκαταλείψουν αυτές τις ομάδες και να παρατήσουν τις λανθασμένες τους ιδέες".

ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΧΑΜΖΑ. Ηγέτης των αδιαλλάκτων του εξωτερικού, πιθανολογείται πως βρίσκεται στο Αφγανιστάν και το όνομά του συνδέθηκε από τις αιγυπτιακές αρχές ασφαλείας με την πρόσφατη σφαγή στο Λούξορ. "Είναι ο δικός τους Τσε Γκεβάρα", δήλωσε στο Αssociated Press (22/11/97) ο Ντία Ρασουάν, ειδήμων του φιλοκυβερνητικού κέντρου μελετών Al-Ahram σε θέματα ισλαμικής τρομοκρατίας, που εκτιμά ότι απομένουν ενεργές μια δεκαριά ανταρτοομάδες με λιγότερα από 20 μέλη καθεμιά. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επικοινωνία ανάμεσα σ' αυτές τις ομάδες και την καθοδήγηση του εξωτερικού περιορίζεται κυρίως στο "ηθικό παράδειγμα".

ΑΝΟΥΑΡ ΣΑΝΤΑΤ. Από μια ιδιοτροπία της τύχης, ο εμπνευστής του "ανοίγματος" στο πολιτικό Ισλάμ έμελε να είναι το πιο διάσημο θύμα των ένοπλων οργανώσεων. Στις 5/7/1981 διέταξε τη σύλληψη 1.536 στελεχών της αντιπολίτευσης (ισλαμικής και αριστερής) που κατέκριναν την πολιτική του για συνεννόηση με το Ισραήλ. Ενα μήνα αργότερα (6/10), κατά τη διάρκεια της παρέλασης για την εθνική γιορτή του αραβοϊσραηλινού πολέμου του 1973, σκοτώθηκε από τους ίδιους τους στρατιώτες του που, οργανωμένοι από την "Τζιχάντ", παρεξέκλιναν από την προβλεπόμενη διαδρομή για να θερίσουν την εξέδρα των επισήμων με τα αυτόματά τους.

ΓΚΡΟΥΠΟΥΣΚΟΥΛΑ. Διάφορες ομάδες με γραφικά ονόματα έχουν κατά καιρούς διεκδικήσει κάποιες ενέργειες, διατηρώντας μίαν αμφίβολη σχέση με τον κύριο κορμό των ένοπλων ισλαμιστών. Το 1977 η ομάδα "Αφορισμός και Μετανάστευση" (Takfir ai-Hijra) απήγαγε και σκότωσε τον υπουργό Εκκλησιαστικής Περιουσίας. Το 1989 μια τάση διαφωνούντων της Γκαμάα, οι "Δραπέτες της Κόλασης" (al-Nayun min al-Nar), πέρασε πρώιμα στην ένοπλη πάλη επιχειρώντας να χτυπήσει τον πρώην υπουργό Εσωτερικών Ζακί Μπάντρ. Αγνωστη είναι η προέλευση των "Ταγμάτων του Τρόμου" που στις 13 Οκτωβρίου σκότωσαν 9 αστυνομικούς και 2 χωρικούς στην περιοχή του Λούξορ, ενώ οι "Πρωτοπόροι της Κατάκτησης" ( Tala'eh al-Fath) σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο (23/11/97) είναι απλώς η μετεξέλιξη της "Τζιχάντ".

ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ. Η πρώτη επίθεση εναντίον τους (21/10/92) προκάλεσε εσωτερικές τριβές στην Γκαμάα, όπως φαίνεται από τη δημοσίευση στο περιοδικό Chaab το Δεκέμβριο ενός καταδικαστικού ανακοινωθέντος. Παρόλα αυτά, το σπορ δεν εγκαταλείφθηκε: σύμφωνα με χρονολογικό πίνακα του Γαλλικού Πρακτορείου, μέχρι την επίθεση του Λούξορ είχαν σκοτωθεί 33 δυτικοί τουρίστες (οι 18 Ελληνες) σε επιθέσεις ένοπλων ισλαμιστών, άλλοι 2 σε "τυφλές" εκρήξεις βομβών άγνωστης προέλευσης, που καταδικάστηκαν από τη Γκαμάα, και 4 έπεσαν θύματα ενός ατόμου που θεωρήθηκε από την αστυνομία "ψυχοπαθής".

ΔΙΑΦΩΝΟΥΝΤΕΣ. Τη σφαγή των τουριστών στο Λούξορ καταδίκασαν, μεταξύ άλλων, και οι παρακάτω εκφραστές του πολιτικού Ισλάμ σε παγκόσμιο επίπεδο: οι παλαιστινιακές οργανώσεις "Χαμάς" και "Τζιχάντ", η σιίτικη "Χεζμπολάχ" και η σουνίτικη "Τζαμάα Ισλαμίγια" του Λιβάνου, η συριακή "Μουσουλμανική Αδελφότητα" και, φυσικά, οι κυβερνήσεις του Σουδάν και του Ιράν. Το αμέσως προηγούμενο χτύπημα εναντίον τουριστών (18/9) είχε καταδικαστεί από την ιστορική ηγεσία της Γκαμάα, που υποστήριξε ότι "στο εξής, παίρνει τους τουρίστες υπό την προστασία της" (AFP 22/9/97).

ΓΙΑΤΡΟΙ. Σύμφωνα με τις αρχές, ψυχίατροι έχουν κατά καιρούς βοηθήσει -με το αζημίωτο ή από ιδεολογία- υπόδικους εκτελεστές της Γκαμάα να αποφύγουν τη θανατική καταδίκη χαρακτηρίζοντάς τους τρελούς. Στη σχετική συζήτηση παρενέβη (12/10/97) και ο μουφτής της Αιγύπτου, σεϊχης Νάσρ φαρίντ Ουασέλ: "Ο ισλαμικός νόμος προβλέπει", δήλωσε, "ότι αυτοί που εκδίδουν ψευδή πιστοποιητικά ψυχασθένειας για υγιή πρόσωπα που σκοτώνουν κάποιον, πρέπει να καταδικάζονται σε θάνατο".



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Maxime Rodinson "Ισλάμ και καπιταλισμός"
(Αθήνα 1980, εκδ. Κάλβος). Η κλασική μελέτη του γάλλου ανατολιστή για την οικονομική διάσταση της ισλαμικής σκέψης. Γραμμένη σε ανύποπτο χρόνο, διατηρεί την επικαιρότητά της.

Francois Burgat "L' islamisme en face" (Παρίσι 1996, εκδ. La Decouverte). Σφοδρή κι εμπεριστατωμένη κριτική στα δυτικά στερεότυπα για το πολιτικό Ισλάμ από ένα γάλλο ερευνητή του CNRS, ειδικευμένο στο θέμα. Δυο κεφάλαια είναι αφιερωμένα στη βία της Γκαμάα αλ-Ισλαμίγια και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το ισλαμικό κίνημα της Αιγύπτου.

Gema Martin-Munoz "L' Egypte dans l' echiquier arabe face au mouvement islamiste" (περιοδικό Herodote, τχ.77, 1995). Η σύγχρονη Αίγυπτος και το πολιτικό Ισλάμ, μέσα από μια πολυσέλιδη ανάλυση που αγκαλιάζει όλους τους τομείς της δραστηριότητας των ισλαμιστών. Ειδική μνεία στην προσπάθεια ενσωμάτωσης της κοινωνικής αντιπολίτευσης μέσα από την υπόθαλψη του "επίσημου Ισλάμ".

Sheikh Rifa'ey Ahmad Taha "The Islamic State in Egypt is approaching" (ηλεκτρονική σελίδα του περιοδικού Nida'ul Islam, Απρίλιος-Μάιος 1997, http://www.islam.org.au/articles/18/egypt.htm). Συνέντευξη του εκπροσώπου της Γκαμάα αλ-Ισλαμίγια στις ΗΠΑ, στο κυριότερο site ηλεκτρονικού τζιχάντ στο Ιντερνετ. Χαρακτηριστικό δείγμα του πολιτικού λόγου των ακραίων ισλαμιστών αλλά και των φαντασιώσεων της αυτοεξόριστης πτέρυγας της ηγεσίας τους για μια γρήγορη επικράτηση.

Amnesty International "Egypt. Indefinite detention and systematic torture: the forgotten victims" (Λονδίνο 1996). Η σκοτεινή πλευρά του "αντιισλαμικού αγώνα" του αιγυπτιακού καθεστώτος: αυθαίρετες μαζικές συλλήψεις, συστηματικά βασανιστήρια και παρατεταμένη κράτηση των κάθε λογής "υπόπτων" χωρίς δίκη.



ΔΕΙΤΕ

Το Κάιρο μέσα από τους ανθρώπους του
(El-Qahira Menawarra bi-Ahlaha) του Γιουσέφ Σαχίν (1991). Ημίωρο δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ για το σύγχρονο Κάιρο, τις φτωχογειτονιές και τους ισλαμιστές του που καλούν σε ιερό πόλεμο κατά των απίστων. Μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ των Καννών, η ταινία κατηγορήθηκε από τους επίσημους κριτικούς σαν "εθνοπροδοτική" και "δυσφημιστική για τη χώρα", η δε προβολή της απαγορεύθηκε από το Εθνικό Κέντρο Λογοκρισίας με τη σύμφωνη γνώμη του "επίσημου" Ισλάμ.

(Ελευθεροτυπία, 7/12/1997)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ