ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΣΚΑΝΔΑΛΟ


Τα ματωμένα ίχνη της Βέρμαχτ

1.   2. 

 

ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΠΕΛΑΓΙΑ ΖΕΡΚΟΦ. Στα μέσα Αυγούστου 1941, η τοπική κομαντατούρ διέταξε την καταγραφή όλων των Εβραίων. Οι ενήλικοι εκτελέστηκαν. Τα ενενήντα παιδιά συγκεντρώθηκαν σε φρουρούμενο κτίριο έξω από την πόλη. Υστερα από μεσολάβηση δύο στρατιωτικών ιερέων, οι οποίοι ενδιαφέρθηκαν για την τύχη των παιδιών που παρέμεναν επί ημέρες έγκλειστα χωρίς τροφή, ο επικεφαλής της 295ης μεραρχίας πεζικού Γκρόσκουρτ επικοινώνησε με τους ανωτέρους του της 6ης στρατιάς για τα περαιτέρω. Η διοίκηση της στρατιάς διέταξε αμέσως τη θανάτωση των ενενήντα παιδιών. Η εκτέλεση των Εβραιόπουλων πραγματοποιήθηκε στις 22 Αυγούστου.

ΣΑΜΠΑΤΣ. Ακολουθώντας τις ρητές εντολές του στρατηγού Μπέμε, σύμφωνα με τις οποίες ο σερβικός πληθυσμός όφειλε να πληρώσει ακριβά και συλλογικά "τα ποτάμια γερμανικού αίματος που προκάλεσε το 1914" (25/9/41), η 342η μεραρχία πεζικού ανέλαβε την "εκκαθάριση" της Μάτσβα: 830 άνδρες εκτελέστηκαν επί τόπου, ενώ 8.400 μεταφέρθηκαν στο Σάμπατς, όπου οργανώθηκε ένα πρόχειρο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Χιλιάδες κρατούμενοι από την περιοχή οδηγήθηκαν στη συνέχεια στο Γιάρακ για να ετοιμάσουν ένα μεγαλύτερο στρατόπεδο. Η μεταφορά των κρατουμένων (Σεπτέμβριος 1941), γνωστή ως "πορεία αίματος", στοίχισε τη ζωή όλων των "αδύναμων" κρατουμένων, τους οποίους οι στρατιώτες της Βέρμαχτ εκτελούσαν επί τόπου. Μεταξύ των πολιτών που συνελήφθησαν στο Σάμπατς υπήρχαν και 1.000 Εβραίοι από την Αυστρία και τη Γερμανία, οι οποίοι, μαζί με τους κρατούμενους τσιγγάνους, υπήρξαν οι πρώτοι που εκτελέστηκαν στο συγκεκριμένο στρατόπεδο.

ΚΡΑΛΙΕΒΟ. Οπως προκύπτει από την ημερήσια διαταγή της 717ης μεραρχίας πεζικού, στις 15 Οκτωβρίου 1941 θανατώθηκαν 300 Σέρβοι. Στις 16 Οκτωβρίου, άνδρες της ίδιας μεραρχίας φυλάκισαν στο εργοστάσιο οχημάτων της πόλης όλους τους άνδρες 14 έως 60 ετών. Στη συνέχεια τους κατέγραψαν και τους οδήγησαν σε ομάδες των εκατό ατόμων έξω από το εργοστάσιο, όπου τους περίμεναν τα πολυβόλα. Αυτή την ημέρα, οι στρατιώτες του 749ου και του 737ου συντάγματος πεζικού της 717ης μεραρχίας θανάτωσαν συνολικά 1736 άνδρες και 19 "κομμουνίστριες γυναίκες". Στην ημερήσια διαταγή του της 23ης Οκτωβρίου, ο διοικητής της μεραρχίας στρατηγός Χόφμαν δήλωνε ικανοποιημένος από τις "επιδόσεις" των ανδρών του στην εκκαθάριση της πόλης.

ΣΙΤΟΜΙΡ. Στις αρχές Αυγούστου 1941, η τοπική κομαντατούρ της Βέρμαχτ συνέλαβε περισσότερους από 400 Εβραίους της πόλης. Στις 7 Αυγούστου, το μεγάφωνο οχήματος της 6ης στρατιάς ανέλαβε να ενημερώσει τους πολίτες σε γερμανική και ουκρανική γλώσσα για μια δημόσια εκτέλεση που θα πραγματοποιόταν στην κεντρική πλατεία. Δίπλα σε μια αγχόνη είχαν συγκεντρωθεί φρουρούμενοι οι 400 Εβραίοι, ενώ στους θεατές διακρίνονταν πολλοί αξιωματούχοι της Βέρμαχτ. Στη συνέχεια, οι παριστάμενοι Ουκρανοί κλήθηκαν να ξεκαθαρίσουν τους λογαριασμούς τους με όποιον από τους κρατούμενους Εβραίους τους είχε βλάψει. Μετά την κακοποίηση των Εβραίων ακολούθησε ο απαγχονισμός των Κίπερ και Κόγκαν, οι οποίοι είχαν συλληφθεί πριν από λίγες ημέρες και είχαν βασανιστεί προκειμένου να ομολογήσουν ότι είχαν διαπράξει "φρικαλεότητες".

ΚΡΑΓΚΟΥΓΕΒΑΤΣ. Λίγες ημέρες μετά τη σφαγή στο Κράλιεβο, άλλες μονάδες του 749ου και 724ου συντάγματος πεζικού ανέλαβαν την "εκκαθάριση" του γειτονικού Κραγκούγεβατς. Οπως προκύπτει από την εσωτερική αλληλογραφία της Βέρμαχτ, ο πληθυσμός της περιοχής κλήθηκε να υποστεί τα γνωστά αντίποινα για τις απώλειες του γερμανικού στρατού στις μάχες του με τους παρτιζάνους: εκατό πολίτες για κάθε νεκρό στρατιώτη, πενήντα για κάθε τραυματία. Στις 19 Οκτωβρίου, δύο τάγματα εισέβαλαν στα χωριά της περιοχής και σκότωσαν 422 άνδρες. Την επομένη συνεχίστηκε η σφαγή στο Κραγκούγεβατς. Χιλιάδες πολίτες σύρθηκαν έξω από τα σπίτια ή τα μαγαζιά τους και συγκεντρώθηκαν σε κοντινό στρατόπεδο. Την ίδια τύχη είχαν ολόκληρες σχολικές τάξεις. Το βράδυ της 20ής Οκτωβρίου η Βέρμαχτ έκρινε ικανοποιητικό τον αριθμό των συλληφθέντων και την επομένη το πρωί άρχισε τις εκτελέσεις. Συνολικά έχασαν τη ζωή τους 2.300 Σέρβοι.

ΓΚΕΤΟ. Στις 25 Σεπτεμβρίου 1941, η διοίκηση της Βέρμαχτ στη Λευκορωσία λάμβανε έγγραφο με τις "Κατευθύνσεις για την τήρηση της ηρεμίας και της τάξης" στην περιοχή. Σύμφωνα με τις κατευθύνσεις αυτές, η Βέρμαχτ όφειλε να συνεργαστεί με όλες τις τοπικές γερμανικές οργανώσεις και αρχές με στόχο να "εξουδετερωθούν" οι πιο επικίνδυνες κατηγορίες πολιτών, δηλαδή οι αντάρτες, τα κομμουνιστικά και λοιπά ριζοσπαστικά στοιχεία και οι Εβραίοι. Με τη διαταγή αυτή ξεκίνησε η συστηματική μαζική δολοφονία των ΕΒραίων που βρίσκονταν κλεισμένοι στα γκέτο της περιοχής, δολοφονία στην οποία η Βέρμαχτ είχε ενεργή συμμετοχή. Η σφαγή άρχισε τον Οκτώβριο του 1941 και η "εκκαθάριση" των γκέτο του Σμολεβίτσι, Κοϊντάνοβο και Σλουτσκ στοίχισε τη ζωή 8.200 Εβραίων. Στις 30 Οκτωβρίου, η Βέρμαχτ δολοφόνησε 4.500 Εβραίους στο γκέτο Νίσβιτς, στις 2 Νοεμβρίου 1.000 στο γκέτο Λαχοβίτσε, στις 5 Νοεμβρίου 1.000 στα γκέτο Γιαρεμίτσε και Σβίρζνα. στις 9 Νοεμβρίου 1.500-1.800 στο γκέτο Μιρ, στις 13 Νοεμβρίου 9.000 στο γκέτο Σλόνιμ, στις 8 Δεκεμβρίου 3.000 στο γκέτο Νοβογκροντέκ.

ΜΠΑΜΠΙ ΓΙΑΡ. Η συνεργασία μεταξύ της 6ης στρατιάς και των κομάντο των SS υπήρξε ιδιαίτερα στενή στην ΕΣΣΔ. Μετά την κατάληψη πόλεων που είχαν σημαντικές εβραϊκές κοινότητες, συνεννοήθηκαν και εξέδωσαν ανακοινώσεις με τις οποίες καλούσαν τον εβραϊκό πληθυσμό να μαζέψει τα πολυτιμότερα πράγματά του και να συγκεντρωθεί σε συγκεκριμένα σημεία. Πολλοί πίστευαν ότι πρόκειται για μαζικές μετακινήσεις Εβραίων, στην πραγματικότητα το σχέδιο προέβλεπε την εκτέλεσή τους επί τόπου. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, στο Κίεβο αποφασίστηκε η "εκκένωση των Εβραίων", αλλά οι παριστάμενοι γερμανοί αξιωματούχοι γνώριζαν καλά ότι επρόκετο περί μαζικής δολοφονίας. Στις 29 και 30 Σεπτεμβρίου, τα SS σκότωσαν στο φαράγγι του Μπάμπι Γιαρ 33.771 Εβραίους. Στη συνέχεια, μονάδα σκαπανέων άνοιξε με ανατίναξη έναν τεράστιο ομαδικό τάφο.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Hannes Heer, Klaus Naumann (επιμ.) "Vernichtungskrieg. Verbrechen der Wehrmacht 1941-1994" (εκδ. Hamburger Edition, Hamburg 1994). Συλλογικό έργο που επιμελήθηκαν οι οργανωτές της Εκθεσης και κυκλοφόρησε ένα χρόνο πριν από τα εγκαίνιά της. Περιλαμβάνεται μονογραφία του Mark Mazower για το ρόλο της Βέρμαχτ στην Ελλάδα.

Hamburger Institut fur Sozialforschung (επιμ.) Vernichtungskrieg. Verbrechen der Wehrmacht 1941-1944" (εκδ. Hamburger Edition, Hamburg 1996). Ο κατάλογος της Εκθεσης για τα εγκλήματα της Βέρμαχτ, με πλούσιο εικονογραφικό υλικό.

Eberhard Rondholz "Das deutsche Schreckenregime auf Kreta" (άρθρο στον ειδικό τόμο της εφημερίδας Die Zeit με τίτλο "Gehorsam bis zum Mord" - Υπάκουοι μέχρι θανάτου- Μάρτιος 1995). Η τρομοκρατία της Βέρμαχτ στην Κρήτη.

Roland Kirbach "Kalavrita -ein Ort wird ausgeloscht" (στο ίδιο). Ο αφανισμός των Καλαβρύτων από τη Βέρμαχτ.

Mark Mazower "Η Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής" (μετάφραση Κώστα Κουρεμένου, "Αλεξάνδρεια", Αθήνα 1994). Στην εξαιρετική μελέτη του, ο άγγλος ιστορικός αναφέρεται εκτενώς στη Βέρμαχτ, αποφεύγοντας τη "δαιμονοποίησή" της, όπως τονίζει στον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα κεφάλαια "Ανατομία μιας σφαγής" και "Η συμπεριφορά και οι αξίες του γερμανού στρατιώτη".



ΔΕΙΤΕ

Jenseits des Krieges
της Ρουθ Μπέκερμαν (1996). Ντοκιμαντέρ της αυστριακής συγγραφέα και κινηματογραφίστριας με υλικό από την παρουσίαση στη Βιέννη της Εκθεσης για τα εγκλήματα της Βέρμαχτ. Περιλαμβάνει συνεντεύξεις από βετεράνους που επισκέφθηκαν την Εκθεση και θυμήθηκαν. Βραβείο Viennale 1996.

Ελα να δεις (Idi i smotri) του Ελεμ Κλίμοφ (1985). Το ολοκαύτωμα χωριού της Λευκορωσίας από τη Βέρμαχτ το 1943, αποτυπωμένο με ανυπόφορο ρεαλισμό.


Σιδηρούς σταυρός (Cross of Iron) του Σαμ Πέκινπα (1977). Ο πόλεμος στο Ανατολικό Μέτωπο μέσα από τη δράση μιας διμοιρίας Γερμανών στρατιωτών που προσπαθούν να επιβιώσουν, διαπράττοντας -μεταξύ άλλων- και διάφορες αγριότητες.

Το μπλόκο του Αδωνι Κύρου (1965). Η σφαγή της Κοκκινιάς το 1944, σε μια από τις λίγες ποιοτικές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου που έχουν ασχοληθεί με την Κατοχή.

(Ελευθεροτυπία, 26/10/1997)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ