ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ


Αναφορά στον Πιτσίλκα

1.   2.

 
Η "αμαρτάνουσα" σκέψη


"Θηριομαχία στην αρένα" αποκαλεί ο Χρήστος Γιανναράς στην πρόσφατη αυτοβιογραφία του ("Τα καθ' εαυτόν", Ικαρος 1995, σ. 168) τις διαδικασίες που οδήγησαν στην εκλογή του ως καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Αποτέλεσμα θηριομαχίας ή μη, η εκλογή θεολόγου σε έδρα φιλοσοφίας ελληνικού πανεπιστημίου υπήρξε ένα γεγονός ιδιαίτερης σημασίας για τις μεταγενέστερες εξελίξεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: εξομοιώνοντας τη φιλοσοφία με τη θεολογία, οι καθηγητές που επέλεξαν τον Χρήστο Γιανναρά ανέθεταν τη διδασκαλία της φιλοσοφίας σε έναν επικριτή της, ειδικευμένο σε θεολογικά ζητήματα. Με την έννοια αυτή, η απόφασή τους ανέτρεπε τη διαπίστωση ότι ο μόνος χώρος της εκπαίδευσης που έχει απαλλαγεί από την επέκταση της μονοφωνικής και κατηχητικής ανάπτυξης της θρησκευτικής συνείδησης είναι η τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Τα γεγονότα που προηγήθηκαν της εκλογής Γιανναρά (Δεκέμβριος 1980 - Σεπτέμβριος 1982) απασχόλησαν έντονα τον Τύπο της εποχής και δίχασαν την τότε πανεπιστημιακή κοινότητα. Αν όλα αυτά ανήκουν στο παρελθόν, εκείνο που συνεχίζει να έχει σημασία είναι το ουσιαστικό περιεχόμενο της επιλογής: Ψηφίζοντας Γιανναρά, οι καθηγητές του Παντείου διάλεγαν μια άποψη που αμφισβητεί την επιστημονική γνώση και ταυτίζει την πίστη στην αντικειμενικότητα με τον ολοκληρωτισμό, ο οποίος με τη σειρά του συνιστά τη βάση του δυτικού πολιτισμού. Η εκλογή Γιανναρά "πριμοδοτεί μια 'κοινωνιολογία' που ισχυρίζεται ότι ο δυτικός πολιτισμός είναι το παράγωγο της δυτικής θεολογίας, ότι οι σύγχρονοι κοινωνικοί θεσμοί προέκυψαν από την 'πτώση' και την 'αμαρτία' του ανθρώπου, ότι η δημοκρατία, ο κοινοβουλευτισμός, ή ακόμα η παγκόσμια ειρήνη και η λαϊκή κυριαρχία αποτελούν απλώς ρομαντικά συνθήματα για να εκτονώνονται οι μάζες", σημείωνε ο Γιάννης Μηλιός στις "Θέσεις" (τ. 3, 1983). Και συνέχιζε: "Νομιμοποιεί ακόμα μια 'θεωρία της ιστορίας' που διατείνεται ότι το Βυζάντιο δεν ήταν παρά η ενσάρκωση του ήθους της ορθοδόξου εκκλησίας και αποτέλεσε έτσι ιερή ιστορία και θεανθρωπότητα. Η εκλογή τέλος του Χ. Γιανναρά νομιμοποιεί μια 'πολιτική θεωρία' που όραμά της είναι το να συγκροτηθεί ο 'ελληνοχριστιανικός πολιτισμός' σε αντίπαλο πόλο της 'δυτικής βαρβαρότητας', δηλαδή σε αντίπαλο πόλο του 'καπιταλισμού' και του 'μαρξισμού'".
Η παρουσία ενός θεολόγου σε έδρα φιλοσοφίας υπήρξε πράγματι η πρώτη ένδειξη ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση μπορεί να γίνει χώρος υποδοχής αν όχι σκοταδιστικών, πάντως ανορθολογικών και αγνωστικιστικών προσεγγίσεων της επιστήμης. Με την έννοια αυτή, η σημασία της συγκεκριμένης περίπτωσης παύει να είναι απλώς συμβολική και οροθετεί μια νέα περίοδο στα πανεπιστημιακά μας πράγματα. Ετσι, διατηρούν την επικαιρότητά τους οι θέσεις που είχαν τότε εκφράσει οι καθηγητές που σήκωσαν το βάρος της αντίκρουσης των υπερασπιστών του Χ. Γιανναρά (η κατά Γιανναρά "μαρξιστική διανόηση" που έδινε τότε "τη μεγάλη της μάχη, δυστυχώς με τη γλώσσα και τη μέθοδο της κομματικής μπροσούρας, της δογματικής συνθηματολογίας", ό.π., σ. 169-170): "Ο κ. Γιανναράς είναι πραγματικά δογματικός, συντηρητικός και πολιτικά αντιδραστικός", δήλωνε την εποχή εκείνη στο περιοδικό "Σχολιαστής" ο Σάκης Καράγιωργας, ένας από τους καθηγητές του Παντείου που πάλεψαν εναντίον της υποψηφιότητας του θεολόγου. "Ο Γιανναράς στα έργα του παίρνει απέναντι στο προϊόν της σοφίας του δυτικού πολιτισμού μια ξεκάθαρη στάση που είναι γι' αυτόν βίωμα πλέον. Υποστηρίζει ότι η μεταβυζαντική δυτική φιλοσοφία είναι αμαρτάνουσα σκέψη που οδήγησε την κοινωνία σε οπισθοδρόμηση και ιστορική πτώση. (...) Δεν αρνείται κανείς στον Γιανναρά να εκφράζει τις απόψεις του, αλλά δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιεί γι' αυτό το σκοπό σαν βήμα το πανεπιστήμιο που είναι δημιούργημα αυτής ακριβώς της 'αμαρτάνουσας' δυτικής σκέψης" (τ. 6, Σεπτέμβριος 1983).

ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓΓ
. Προς τους ισοορροπιστές διαχειριστές των σχέσεων Εκκλησίας κράτους απευθύνεται ο γνωστός ιστορικός και εκδότης του περιοδικού Πολίτης, με αφορμή το δήθεν μεμονωμένο περιστατικό Πιτσίλκα: "Αν κάποιος ρωτήσει σήμερα τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, ή κάποιο μητροπολίτη ή τον οποιονδήποτε ενήμερο ιερέα αν ο Καζαντζάκης είναι αιρετικός θα απαντήσει όπως ο σχολικός σύμβουλος Λάρισας, πλην κι αν βρεί κάποια διπλωματική υπεκφυγή (...) Οχι, δεν παρανόμησε ο σχολικός σύμβουλος. Τον ιερό και τον ανθρώπινο νόμο εφάρμοσε. Εμείς απλώς φλυαρούμε έχοντας αποδεχθεί την ταύτιση, έστω εν μέρει, του ιερού με τον ανθρώπινο νόμο". ("Ο αιρετικός Καζαντζάκης και ο υποκριτικός αντισκοταδισμός", "Αυγή", 25.5.1997).

ΞΕΝΗΛΑΤΕΣ. Ηδη από το τρίτο μάθημα των θρησκευτικών, αμέσως μετά την ενημέρωσή του για το νόημα του αγιασμού και του σταυρού, το 8χρονο παιδάκι της Γ' Δημοτικού μαθαίνει ότι η ταυτότητά μας απειλείται από τους άπιστους Ευρωπαίους: "Ο Μακρυγιάννης ήτανε ένας αγνός αγωνιστής της επανάστασης του 1821. Πίστευε και αγαπούσε την πατρίδα και την Εκκλησία. Ενας Ευρωπαίος θέλησε να τον γνωρίσει από κοντά και πήγε σπίτι του. Φιλόξενος ο Μακρυγιάννης τον κάλεσε να φάνε μαζί. Στο τραπέζι σηκώθηκε όρθιος, είπε μια προσευχή κι έκανε με ευλάβεια το σταυρό του. Ο Ευρωπαίος γέλασε ειρωνικά. Εκείνος δε συνήθιζε κάτι τέτοια. Ο Μακρυγιάννης αγρίεψε και του 'δείξε την πόρτα. `Δεν έχεις θέση στο σπίτι μου, του είπε. Δεν μπορείς να κοροϊδεύεις αυτά που για μένα είναι ιερά'" ("Ο Μακρυγιάννης κι ο Σταυρός", θρησκευτικά Γ' Δημοτικού, σ.16).

ΞΕΝΟΦΟΒΟΙ. Δυο χρόνια αργότερα, το εγχειρίδιο της Ε' Δημοτικού έχει οικολογικές ανησυχίες ("Να σωθεί η κτίση", σ.159-60). Μόνο που, κι εδώ, αυτός που απειλεί το πανέμορφο νησί του Αιγαίου είναι "κάποιος ξένος" και, φυσικά, ουχί γηγενής Ελλην!

ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ. Μπορεί το ελληνικό κράτος να έχει νομιμοποιήσει την έκτρωση από το 1986, όμως το κρατικό εγχειρίδιο της Γ' Λυκείου δε μασάει τα λόγια του: "Η άποψη ότι η γυναίκα έχει το δικαίωμα να αποφασίζει μόνη της για τη ζωή του εμβρύου που έχει μέσα της είναι απαράδεκτη όχι μόνο ηθικά και κοινωνικά, αλλά και λογικά. (...) Η Εκκλησία χαρακτήρισε εξαρχής την άμβλωση ως φόνο και τη συνεργία σ' αυτήν ως συνεργία σε φόνο" ("Θέματα χριστιανικής ηθικής", σ.122).

ΑΝΥΠΟΨΙΑΣΤΟΙ. Στην ίδια κρίσιμη ηλικία, οι έφηβοι πληροφορούνται επισήμως και διά κρατικών χειλέων ότι "σε αντίθεση με το γάμο, η ελεύθερη, όπως λέγεται, συμβίωση, αφαιρεί από τα πρόσωπα που μετέχουν την αληθινή ευτυχία και πληρότητα" κι ότι "οποιαδήποτε σωματική ένωση έξω από τα πλαίσια του γάμου δημιουργεί σοβαρά προσωπικά και κοινωνικά προβλήματα" (σ.139-140). Ευτυχώς που οι 17ρηδες αμφοτέρων των φύλων δεν πρόκειται να τους πάρουν στα σοβαρά.

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ. Για τα 12χρονα, που δεν τσιμπάνε και τόσο εύκολα σε μεταφυσικές φοβέρες, η θεολογική παρέκκλιση παρουσιάζεται σαν απειλή κατά του κυριότερου παράγοντα ασφάλειας -της οικογενειακής εστίας: "οι αιρετικοί", διαβάζουμε στο εγχειρίδιο της 6ης Δημοτικού (σ.132), "κάνουν ό,τι μπορούν για να παρασύρουν τους πιστούς, να τους αποσπάσουν από την Εκκλησία και να τους απομακρύνουν από την οικογένειά τους".

ΝΕΟΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ. Σε απόλυτο συντονισμό με τις ανοησίες των θρησκόληπτων και της εκκλησίας για το βιβλίο του Λ. Σταυριανού, η Δεξιά δίνει το πολιτικό στίγμα τής κόντρας για την καταγωγή του ανθρώπου. Στις 29.11.84 οι βουλευτές Ι. Βαρβιτσιώτης, Κ. Παπαρρηγόπουλος, Κ. Σημαιοφορίδης και Θ. Χούτας καταθέτουν ερώτηση στη Βουλή κατηγορώντας το σχολικό εγχειρίδιο ότι "αποβλέπει στον πνευματικό υποσιτισμό των μαθητών, στη διάβρωση των ιστών συνοχής με το εθνικό σύνολο, στην αποξένωσή τους από τη θρησκευτική κοινότητα, στη χαλάρωση και τον αποπροσανατολισμό της ιστορικής και πολιτικής τους συνειδήσεως, ώστε ώριμοι πια καρποί να πέσουν στα χέρια της κομματικής καθοδηγήσεως, η οποία αναλαμβάνει μεσιανικά να τους οδηγήσει στους επίγειους παραδείσους". Περιέργως, το "αθεϊστικό" κείμενο δεν κατηγορήθηκε για το πέσιμο στην πρέζα και τον σατανισμό.

ΝΙΚΑΣ ΑΘ. Ο θεολόγος, πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, αποκαλύπτει στην "Ε" (14.12.1984) ορισμένους από τους λόγους της αντίθεσης του εκκλησιαστικού κατεστημένου προς την "Ιστορία του ανθρώπινου γένους" του Σταυριανού: "Σκανδαλίστηκαν από το κείμενο της κατάθεσης του 8χρονου κοριτσιού (σελ.91) το οποίο ήταν υποχρεωμένο να εργάζεται εξοντωτικά σε ορυχείο. Λέει λοιπόν η μικρή: 'Δεν μου αρέσει να βρίσκομαι μέσα στο ορυχείο. Εχω ακούσει να μιλάνε για το Χριστό πολλές φορές. Δεν ξέρω γιατί ήρθε στη γη, δεν το καταλαβαίνω, δεν ξέρω γιατί πέθανε. Θα προτιμούσα πολύ να βρισκόμουν στο σχολείο παρά μέσα στο ορυχείο'. Σ' αυτό το χριστιανικότατο κείμενο βρήκαν ότι 'αφήνει στους μαθητές την εντύπωση ότι ο Χριστός είναι αδιάφορος για τους φτωχούς και τους καταφρονεμένους'".

ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ. Ο Μητροπολίτης Πειραιά έχει κι αυτός αναλάβει να υπερασπιστεί την θεϊκή καταγωγή του ανθρώπου. Με επιστημονικό τρόπο, φυσικά, ενάντια στους μύθους του εχθρού! "Ο Μαρξισμός δεν είναι απλώς οικονομικό-κοινωνικό-πολιτικό σύστημα, είναι υλιστική και άθεη θεωρία, έχει σαν βάση του τον ιστορικό υλισμό γι' αυτό είναι και αντίθετος προς την χριστιανική θεώρηση της ζωής. Οι υλιστές στις ημέρες μας κτυπούν αλύπητα κάθε τι που έχει σχέση με τον Θεό και την Εκκλησία. Και πλάθουν μύθους σαν αυτόν της εκ του πιθήκου καταγωγής του ανθρώπου, που σήμερα τον έχουν καραμέλα στο στόμα τους. Η θεωρία αυτή, αν και είναι επιστημονικώς αναπόδεικτη και απορρίπτεται απ' όλους τους σοβαρούς επιστήμονες, παρά ταύτα οι υλιστές συμπατριώτες μας την διδάσκουν στα σχολεία και δηλητηριάζουν έτσι τα ανύποπτα και ανυπεράσπιστα παιδιά μας". ("Ο άνθρωπος από τον πίθηκο; - Απάντηση στην υλιστική άποψη", εκδ. Χρυσοπηγή, 1987).



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Γιώργου Σωτηρέλη "Θρησκεία και Εκπαίδευση"
(εκδόσεις Σάκκουλας, Αθήνα- Κομοτηνή 1993). Ολοκληρωμένη μελέτη του γνωστού συνταγματολόγου γύρω από το θέμα των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας στο χώρο της εκπαίδευσης. Περιλαμβάνονται συγκριτικά στοιχεία από τα Συντάγματα και την πρακτική των άλλων ευρωπαϊκών κρατών.

Αθανάσιου Θ. Νίκα "Εκκλησία και παιδεία" (Αθήνα 1991). Εξαιρετικά διαφωτιστική συλλογή κειμένων και άρθρων από το θεολόγο και μόνιμο πάρεδρο του Παιδαγωγικού Συμβούλιου, ο οποίος υπήρξε σύμβουλος επί εκκλησιαστικών θεμάτων σε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ.

Αλέξανδρου Καριώτογλου "Ορθοδοξία και Παιδεία" (Εξοδος, Αθήνα 1992). Συνοπτική παρουσίαση της "προοδευτικής" πρακτικής ενός θεολόγου στο σχολείο. Διατυπώνεται η παραδοχή ότι "η ώρα των θρησκευτικών είναι ανεξάρτητη από καθαρά γνωσιολογικές τοποθετήσεις."

Περιοδικό Εξοδος "Αφιέρωμα στην Παιδεία" (τ. 11, χειμώνας 1993). Αρθρογραφία περί νεολαίας και εκπαίδευσης σε ένα έντυπο "ορθόδοξης παρέμβασης". Διεκτραγωδείται το "ήθος της σημερινής κοινωνίας" και το "κλίμα άρνησης, αθεϊσμού, αντιεκκλησιαστικού πνεύματος".

Συνδέσμου Κρητών Θεολόγων "Εκκλησία και Σχολική Νεότητα" (εκδόσεις Τέρτιος, Κατερίνη 1992). Υλικά του Παγκρήτιου Θεολογικού Συνεδρίου. Διαπιστώνεται - μεταξύ άλλων- "η συρρίκνωση επιρροής της Εκκλησίας στο σχολείο" και "η χλιαρή μέχρι και διωκτική στάση της πολιτείας απέναντι στην αναγκαιότητα του ποιμαντικού έργου και του μαθήματος των θρησκευτικών." 



ΔΕΙΤΕ

Ο τελευταίος πειρασμός
(The last temptation) του Μάρτιν Σκορτσέζε (1988). Η κινηματογραφική μεταφορά του γνωστού βιβλίου του Καζαντζάκη που προκάλεσε την οργή πασών των χριστιανικών εκκλησιών. Η προβολή της ταινίας εξακολουθεί να είναι απαγορευμένη στη χώρα μας.

Εθνική παπάδων του Ομηρου Ευστρατιάδη (1984). Τυπική κωμωδία της παρακμιακής περιόδου του είδους, επίσης όμως απαγορευμένη -με προσωπική παρέμβαση του τότε υπουργού Παιδείας Απ. Κακλαμάνη (εγγρ.1105/28.11.84)- ύστερα από διαμαρτυρία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Η τρελή ιστορία του κόσμου (History of the world) του Μελ Μπρούκς (1981). Παρωδία της ανθρώπινης ιστορικής πορείας, με σημείο εκκίνησης την ανθρωποποίηση του πιθήκου μέσω του αμαρτήματος της αυτοϊκανοποίησης. Ευτυχώς, δεν έχει μέχρι σήμερα απαγορευτεί ως αντιβαίνουσα τας γραφάς.

(Ελευθεροτυπία, 8/6/1997)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ