Ο ΞΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΟΥΝΤΑ


Αυτοί που ήθελαν τους κολονέλους

1.   2. 


Οι καλοί πελάτες από τη Γερμανία


Δύο χρόνια είχαν περάσει από την πτώση της χούντας, όταν οι καταγγελίες για εξαγορά ξένων δημοσιογράφων από το καθεστώς των συνταγματαρχών έρχονταν και πάλι στην επικαιρότητα μέσα από ένα πλούσιο σε στοιχεία δημοσίευμα του γερμανικού Ντερ Σπίγκελ (1/11/76). Τη φορά αυτή, οι αποδείξεις ήταν κάτι παραπάνω από συντριπτικές: το περιοδικό έδινε στη δημοσιότητα κατάλογο γερμανών δημοσιογράφων που αμείφθηκαν για τις καλές τους υπηρεσίες προς τη χούντα, καθώς και πλήθος άκρως εμπιστευτικών σχετικών σημειωμάτων που διακινήθηκαν την εποχή εκείνη μεταξύ ελληνικής πρεσβείας και αρμόδιων υπηρεσιών της γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών. Είχε προηγηθεί η αποκάλυψη από τον Παύλο Μπακογιάννη εγγράφου του συμβούλου Τύπου το 1972 στη Βόννη Μ. Ασαριώτη που περιλάμβανε ονόματα και αμοιβές γερμανών δημοσιογράφων ("ΤΟ ΒΗΜΑ" 5/9/76), στοιχείο που το ίδιο το Σπίγκελ είχε περιλάβει σε προηγούμενο δημοσίευμά του με θέμα την ενίσχυση των ελλήνων ακροδεξιών της Μεταπολίτευσης από τον Φραντς Γιόζεφ Στράους (20/9/76).
"Δαπάνες για δημοσιεύσεις" ήταν η ορολογία που χρησιμοποιούσε η χούντα για την εξαγορά ξένων δημοσιογράφων. Για τη χορήγηση μάλιστα των συγκεκριμένων κονδυλίων η γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών είχε προμηθεύσει τους ακόλουθους Τύπου των ελληνικών πρεσβειών με ειδικά έντυπα, στα οποία συμπληρωνόταν απλώς το όνομα του εκάστοτε αποδέκτη. Ας σημειωθεί ότι για την εκτός ελληνικής επικράτειας προπαγάνδα της, η χούντα είχε αρχικά επενδύσει στη βοήθεια γνωστών δημοσιογράφων, οι οποίοι -με το αζημίωτο, φυσικά- θα αναλάμβαναν να πείσουν τους συναδέλφους τους να επισκεφθούν την Ελλάδα και στη συνέχεια να περιγράψουν την "παραδεισένια" κατάσταση που συνάντησαν εκεί. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Βρετανού Μορίς Φρέιζερ, ο οποίος με την πειθώ του μεγάλου για την εποχή ποσού των δέκα εκατομμυρίων δραχμών δοκίμασε το 1968 να δελεάσει γάλλους, γερμανούς και σκανδιναβούς δημοσιογράφους. Μέσα σε λίγους μήνες, ο Φρέιζερ κουβάλησε 45 δυτικοευρωπαίους συναδέλφους του στην Ελλάδα, στους οποίους προσφέρθηκε βασιλική φιλοξενία από τη χούντα προκειμένου να συντάξουν τα "αντικειμενικά" τους ρεπορτάζ. Το πλάνο προχωρούσε κατ' ευχήν, έως ότου αποκαλύψεις για τις δραστηριότητες του Φρέιζερ ανάγκασαν τη χούντα να στερηθεί την πολύτιμη συνεργασία του.
Στο εξής, το καθεστώς θα στηριζόταν στους δικούς του ανθρώπους. Η γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών διέθετε ούτως ή άλλως ένα μυστικό κονδύλι τεσσάρων εκατομμυρίων δραχμών το χρόνο, το οποίο μπορούσε να σπαταλήσει κατά το δοκούν. Σύμφωνα με μαρτυρία στο Σπίγκελ του υπεύθυνου για τους γερμανούς δημοσιογράφους υπαλλήλου της γραμματείας, τρεις ήταν οι μέθοδοι εξαγοράς: χέρι με χέρι πληρωμή χωρίς απόδειξη, χρηματοδότηση της έκδοσης φιλοχουντικών βιβλίων και προσωπικές προσκλήσεις με πλουσιοπάροχη φιλοξενία των δημοσιογράφων και των οικείων τους (κόστος ανά επίσκεψη 20.000-60.000 δραχμές).
Δεν ήταν πράγματι λίγοι οι γερμανοί δημοσιογράφοι που προσκλήθηκαν με τον τρόπο αυτό στην Ελλάδα των συνταγματαρχών. Κατάλογος που διασώθηκε περιλαμβάνει οκτώ ονόματα (Π. Μάγερ-Ράνκε, Γ. Κάνιχτ, Β. Κάλμερτεν, Π. Πούχερ, Β. Χέπκερ, Κ.Λ. Μπάγιερ, Κ. Πιρκ, Π. Χόρνουνγκ), ενώ άλλα έγγραφα περιέχουν αναλυτικές καταστάσεις για τα έξοδα των επισκεπτών. Εντατική ήταν και η προσπάθεια των ανθρώπων της χούντας να προσεγγίσουν στελέχη της γερμανικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης, σε μια προσπάθεια να αμβλύνουν τις επιπτώσεις από τις αντιχουντικές ελληνικές εκπομπές, κυρίως εκείνες του Βάσου Μαθιόπουλου. Εχουν σωθεί σημειώματα προς την πρεσβεία της Βόννης, στα οποία ζητείται άμεση υλοποίηση της εντολής περί "Προσκλήσεων ξένων δημοσιογράφων και τηλεοπτικών συνεργείων" (15/5/1968), καθώς και εμπιστευτικό τηλεγράφημα του ακόλουθου Τύπου Παναγιωτόπουλου προς τον υπουργό του, στο οποίο παρακαλεί για δωρεάν παραμονή του Μπ. Λιστ και του συνεργείου του στην Ελλάδα, "ως μικρή ανταμοιβή για τις υπηρεσίες του" (18/4/70).
Ακόμη πιο εύγλωττη είναι όμως η "αυστηρώς εμπιστευτική" έκθεση του ειδικού απεσταλμένου της γραμματείας Τύπου Νικόλαου Μανωλάκη, ο οποίος στις αρχές του 1973 ήρθε σε επαφή με επιφανή στελέχη των γερμανικών μέσων: "Μίλησα επί ώρες με το φίλο μας τον κύριο Μάγερ-Ράνκε στη Βελτ, ο οποίος θα αναλάβει σύντομα αρχισυνταξία στην Μπιλντ, την εφημερίδα με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία. Συζητήσαμε τις δυνατότητες για προβολή του δημιουργικού έργου της κυβερνήσεώς μας".

ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΥΣΤΙΚΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ. Λίγες μόνο μέρες μετά το πραξικόπημα, οι χουντικοί υποχρέωσαν τον ελληνικό Τύπο να δημοσιεύει (δήθεν ως ανταπόκριση κάποιας "Ιδιαιτέρας Υπηρεσίας") τα "καλά λόγια" των εντύπων του εξωτερικού. Επρόκειτο για μιά τυπική διαδικασία "ανακύκλωσης ειδήσεων", αφού τα "υπέρ της επαναστάσεως ρεπορτάζ", κατά κανόνα γράφονταν "κατόπιν ενεργειών" του ίδιου του καθεστώτος. Παραθέτουμε ορισμένα τέτοια δημοσιεύματα (του Μαίου και του Ιουνίου 1967) κατά χώρα προέλευσης.

ΚΥΠΡΟΣ. "Υπό τον τίτλον 'Προμηθεύς', η εφημερίς Πατρίς δημοσιεύει άρθρον του κ. Πολύκαρπου Ιωαννίδη, ο οποίος γράφει: 'Θα ηδύναντο να ερωτηθούν οι θλιβεροί εθνικόφρονες της νήσου των οποίων εξηγέρθη 'η δημοκρατική' συνείδησις, διότι ο Στρατός εις την Ελλάδα ανέλαβε την Εξουσίαν, δια να σώση την χώραν εκ του ερυθρού φασγάνου, να είπουν ποίου είδους, τέλος πάντων, είναι αυτή η 'δικτατορία', την οποίαν κατακεραυνώνουν'". (Ιδ. Υπήρ. 25.5.67).

ΗΠΑ. "Η εφημερίς Ουάσιγκτον Ηβνιγκ Σταρ, αναφερόμενη εις την επελθούσαν εν Ελλάδι αλλαγήν, τονίζει, ότι η Ελλάς είχεν μεγάλην ανάγκην αλλαγής 'και αυτός είναι ένας εκ των λόγων δια τους οποίους η λαϊκή αντίδρασις ήτο γενικώς συγκρατημένη. Ενας Λαός απαυδισμένος με το χάος εις το οποίον εξετρέφετο ο πολιτικαντισμός της Αριστεράς και της Δεξιάς, έδειξεν, ότι είναι έτοιμος να ανεχθή μίαν δικτατορίαν, διά να προφυλαχθή από τον κίνδυνον της αναρχίας και καταλήψεως της Εξουσίας υπό των κομμουνιστών" ( Ιδ. Υπηρ. 13.5.67)
"Η Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν εις ανταπόκρισίν της εξ Αθηνών των κ. κ Ρόουλαντ Ηβανς και Ρόμπερτ Νόβακ, σημειώνει: 'Οι συνταγματάρχαι χαίρουν γενικής δημοτικότητος μεταξύ των Ελλήνων πολιτών, οι οποίοι είχον απαυδήσει με τους πολιτικούς (...) Δράσις ερυθρών ανταρτών, τώρα ή εις το άμεσον μέλλον, απλώς θα εσταθεροποίει την λαϊκήν υποστήριξιν προς το στρατιωτικόν καθεστώς. Κατά συνέπειαν δεν αναμένεται να ενισχύσει η Μόσχα τοιαύτην κίνησιν" (Ιδ. Υπηρ. 2.6.67).

ΣΟΥΔΑΝ. "Μεταδίδεται εκ Χαρτούμ, ότι η εφημερίς Σουδανικά Νέα τονίζει εν κυρίω άρθρω τα εξής: 'Η Ελληνική Επανάστασις, επικρατήσασα, εδημιούργησεν, κατά τα διεθνή νόμιμα, Δίκαιον, με την διαφοράν, ότι το Δίκαιον αυτό εδημιουργήθη άνευ αίματος, δι' ο και είναι Δίκαιον ειρηνευτικόν. Ορθώς η Εθνική Κυβέρνησις περιώρισε τον αριθμό των βουλευτικών εδρών εις 150 και ορθώς θα καθιερωθούν ωρισμένα προσόντα δια την υποβολήν βουλευτικής υποψηφιότητας.'". (Ιδ. Υπηρ. 23.5.67).

ΒΕΛΓΙΟ. "Ο Ελληνικός Λαός υπεδέχθη με ανακούφισιν την Επανάστασιν, τονίζει, εις μακράν ανταπόκρισίν της εξ Αθηνών, η έγκριτος επιθεώρησις Ντε Ποντ: 'Ολίγας ημέρας μετά την Επανάστασιν, δυσκόλως αντιλαμβάνεταί τις την παρουσίαν στρατιωτικών εις Αθήνας', τονίζει ο ανταποκριτής, οποίος διαμαρτύρεται διότι ωρισμένοι ξένοι δημοσιογράφοι, μεταξύ των οποίων και η διαβόητος Βελγίς Μάρθα Ντυμόν, απελαθείσα εξ Ελλάδος, προσεπάθησαν να δώσουν, από της πρώτης στιγμής, ψευδή εντύπωσιν (...) Ο Στρατός εκινήθη δια να προλάβη την ανατρεπτικήν δραστηριότητα της οικογενείας Παπανδρέου, ήτις θα εξεδηλούτο κατά την διάρκεια της συγκεντρώσεως εις Θεσσαλονίκην, την Κυριακήν των Βαϊων'" (20.5.67).
"Η Φλαμανδική Νιούε Γκιτς γράφει ότι η Ελλάς επανέρχεται βαθμηδόν εις την ομαλότητα και ότι εις τα διθνείς σχέσεις υφίσταται ο χρυσούς κανών της μη αναμίξεως εις τα εσωτερικά μιας χώρας" (25.5.67).
"Μαζικαί συγκεντρώσεις Ελλήνων κομουνιστών, εκπαιδευθέντων εις χώρας της Ανατολικής Ευρώπης, επισημάνθησαν παρά τα βόρεια σύνορα της Ελλάδος κατά τας παραμονάς της επαναστάσεως της 21ης Απριλίου. Τούτο αποκαλύπτει η ημιεπίσημος χριστιανοδημοκρατική εφημερίς Λιμπρ Μπελζίκ." (Ιδ. Υπηρ. 2.6. 67).

ΤΟΥΡΚΙΑ. "Εις Κωνσταντινούπολιν άι εφημερίδες Γενή Τανίν και Γενή Ισταμπούλ δημοσιεύουν τηλεγράφημα εξ Αθηνών του Πρακτορείου Ανατολή εις το οποίον αναφέρεται 'Η Δημοκρατία δεν κατέρρευσε λόγω της Επαναστάσεως, αλλά από τους ανταγωνισμούς των πολιτικών. Αυτοί είχον φέρει εις κατάστασιν σήψεως το πολυτιμότερον και ευγενέστερον καθεστώς. Οποιοσδήποτε άνεμος, ήτο αρκετός δια την κατάρρευσίν του. Η 21η Απριλίου υπήρξεν ο άνεμος αυτός. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Λαός των Αθηνών τρέφει βαθείαν αγάπην δια μίαν ισχυρήν κυβέρνησιν'" (Ιδ. Υπηρ. 3.6.67).

ΙΤΑΛΙΑ. "Εις συνέχειαν της ερεύνης του περί Α. Παπανδρέου, ο συνεργάτης της Ιταλικής εφημερίδος Τέμπο κ. Τζοβάνι Αρτιέρι γράφει: 'είναι ένας μαρξιστής που τρέφεται από ντετερμινισμόν και θεωρίας εφηρμοσμένας εις την Οικονομίαν. Δεν διστάζει να απαλλαγή από την πρώτην του σύζυγον, δια να νυμφευθή μίαν συμφοιτήτριαν του και ομοϊδεάτισσαν, την Βουλγάραν κομμουνίστριαν Μαργαρίτα Τσαντ. Η πανεπιστημιακή του σταδιοδρομία ακολουθεί το ίδιο πνεύμα του διεθνισμού. Ο Παπανδρέου εκηρύχθη τρις προδότης. Πρώτον, όταν έφυγε δια την Αμερικήν το 1940. Δεύτερον, όταν ιδρύετο η Εθνοφυλακή το 1945. Τρίτον, όταν οι Ελληνες επολέμων κατά των κομμουνιστών του Μάρκου το 1947'" (12.5.67).
"Ως μεταδίδεται εκ Ρώμης, η εφημερίς Τζιορνάλε ντ' Ιτάλια δημοσιεύει κύριον άρθρον του διευθυντού της κ. Νίνο Μπαντάνο, ο οποίος, απαντών εις τα δημοσιογραφικά όργανα της Αριστεράς, τονίζει: 'Δι' ωρισμένους 'δημοκρατικούς', ο αντικομμουνισμός και ο Φασισμός πάντοτε ταυτίζονται. Αλλά εάν αυτοί, τους οποίους χαρακτηρίζουν ως φασίστας, αντί να ματαιώσουν τας κομμουνιστικάς επιδίωξεις του ΑΣΠΙΔΑ και του Παπανδρέου, είχον στείλει μηνύματα δια να καταγγείλουν το ΝΑΤΟ, τότε θα εχαρακτηρίζοντο υπό των ανωτέρω στοιχείων ως ελευθερωταί και πραγματικοί Δημοκράται'" (15.5.67).

ΑΓΓΛΙΑ. "Αίσθημα ανακουφίσεως μεταξύ της πλειοψηφίας των Ελλήνων εκ της σωτηρίας επεμβάσεως του Στρατού, διαπιστώνει ο Αγγλος δημοσιογράφος Τζων Γουώλλις εις άρθρον του δημοσιευθέν εις την έγκυρον εφημερίδα του Λονδίνου Νταίηλυ Τέλεγκραφ: 'Οι ξένοι ανέκαθεν συνέδεον την λέξιν Δημοκρατία με την Ελλάδα κατά λόγον, τείνουν όμως να λησμονήσουν ότι η αναρχία και η δημαγωγία είναι επίσης ελληνικαί λέξεις. Αι πολιτικαί απεργίαι, άι διαδηλώσεις και άι ταραχαί εξεδηλούντο σχεδόν ανά πάσαν εβδομάδα αποκορυφωθείσας διά των επεισοδίων των οικοδόμων του περελθόντος Απριλίου, όταν -ως ο υπουργός Εσωτερικών Στ. Παττακός ουδέποτε παραλείπει να υπενθυμίζει εις του ξένους ανταποκριτές- ένας οικοδόμος απέκοψε το ους Ελληνος αστυνομικού με τους οδόντας του, κατά παλαιάν ελληνικήν συνήθεια'" (Ιδ. Υπηρ. 18.5.67).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Marc Marceau "La Grece des colonels"
(Παρίσι 1967, εκδόσεις Robert Laffont). Η πρώτη βερσιόν του φιλοχουντικού ανταποκριτή της έγκυρης Le Monde για το καθεστώς των συνταγματαρχών. Μετά την πτώση των συνταγματαρχών, ο συγγραφέας φρόντισε να κυκλοφορήσει και δεύτερη, με κάπως τροποποιημένο περιεχόμενο.

Ελένης Βλάχου "Οι συνταγματάρχες και ο Τύπος" στο συλλογικό έργο των Γιώργου Γιαννόπουλου και Richard Clogg (επιμ) "Η Ελλάδα κάτω από στρατιωτικό ζυγό" (Αθήνα 1976, εκδ. Παπαζήσης). Επισκόπηση του καθεστώτος της λογοκρισίας και αναφορά στα αποτυχημένα εκδοτικά εγχειρήματα του καθεστώτος από την εκδότρια της "Καθημερινής", σε ένα βιβλίο που πρωτοκυκλοφόρησε επί δικτατορίας στο εξωτερικό. Θετική αναφορά στο ρόλο των ξένων ΜΜΕ.

Βάσου Μαθιόπουλου "Πώς είδαν την Επταετία στη Γερμανία και την Ευρώπη" (περιοδικό "Σαμιζντάτ", τχ.24, 7.5.97). Εκτενής συνέντευξη του γνωστού αντιχουντικού πολιτικού σχολιαστή της Ντώυτσε Βέλλε για το θέμα. 

Cyrus L. Sulzberger "Foreign Affairs: Greece" (εφημερίδα New York Times, 5,8,10 & 12.10.1969). Σειρά αναλύσεων του γνωστού και πολυβραβευμένου αμερικανού δημοσιογράφου για τη χούντα, με κεντρική ιδέα τη νομιμοποίηση του πραξικοπήματος του 1967 και την ανάγκη εντονότερης στήριξης του καθεστώτος από τις ΗΠΑ. 



ΔΕΙΤΕ

Κιέριον
του Δήμου Θέου (1967). Πολιτικό θρίλερ με θέμα την επερχόμενη δικτατορία στην Ελλάδα, γυρισμέο λίγες μέρες πριν από το πραξικόπημα. Κεντρικό θέμα της η "εξαφάνιση" στην Ελλάδα ενός ξένου δημοσιογράφου που ερευνά τις σχέσεις ανάμεσα στο παρακράτος και τα διεθνή καρτέλ του πετρελαίου.

Εδώ Πολυτεχνείο του ολλανδού οπερατέρ Αλμπερτ Κούραντ (1973). Το κλασικό ντοκιμαντέρ της ολλανδικής τηλεόρασης για την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την εισβολή των τανκς στο ίδρυμα τη νύχτα της 17ης Νοέμβρη 1973. Από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα του θετικού ρόλου πολλών ξένων ΜΜΕ εκείνα τα δύσκολα χρόνια.

Ελληνικό καλοκαίρι του Βασίλη Γεωργιάδη (1971). Η Ελλάδα όπως "θα έπρεπε" να τη βλέπουν οι ξένοι (χωρίς προβλήματα και πολιτικά ενοχλητικές λεπτομέρειες), σε μια παραγωγή του ΕΟΤ γυρισμένη από το δημιουργό του `κορίτσια στον ήλιο'.

(Ελευθεροτυπία, 1/6/1997)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ