ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ


Πολιτικό υποθηκοφυλακείο

1. /  2.

 
Ο Εθνάρχης και το σπίτι της Χαλέπας


Αντίθετα από τους σημερινούς πολιτικούς ηγέτες, ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν συνέδεσε την ιστορική του παρουσία με ένα μοναδικό σπίτι. Μοιράζοντας τη ζωή του ανάμεσα στην Κρήτη, την Αθήνα και το Παρίσι, δεν μπόρεσε να στεριώσει σε ένα τόπο. Αν θέλουμε πάντως να ξεχωρίσουμε κάποιο απ' όλα, πρέπει να αναφερθούμε στο πατρικό σπίτι της Χαλέπας στα Χανιά. Πληροφορίες και αποσπάσματα αντλούμε από τη μελέτη του Γιάννη Μανωλικάκη για την άγνωστη ζωή του Βενιζέλου.
Οταν επιστρέφει από τις σπουδές του στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1882 "στο πατρικό σπίτι της Χαλέπας μένουν ο πατέρας, η μητέρα, ο Λευτέρης, ο Αγαθοκλής και η Ευανθία γιατί οι άλλες τρεις αδελφές έχουν παντρευτεί. Πολλές αγάπες για τον πατέρα. Καθημερινή κουβέντα τα βράδια που τώρα σπάνια ξενυχτά."
Στο ίδιο σπίτι θα εγκατασταθεί νιόπαντρος το 1891 με την πρώτη του γυναίκα Μαρία Κατελούζου. Αλλά το 1894 πέθανε η Μαρία και ο Βενιζέλος συνταραγμένος διέλυσε το σπίτι. "Οταν πέθανε η Μαρία", αναφέρει η μαρτυρία της Ασπασίας Ανδρονίκου, "ο Βενιζέλος έπαθε ένα δυνατό σοκ, κάτι σαν τρέλα. Κατά πρώτον πήγε τα παιδιά του στο σπίτι του πεθερού του. Τα ανέλαβε η Μαργαρώ. Μαζί επήγε και αρκετά έπιπλα και σκεύη. Ολα ή μερικά δε γνωρίζω."
Το 1906 νοικιάζει το σπίτι και μετακομίζει στην οδό Μόσχων. "Ενας λόγος που έφυγε από το σπίτι της Χαλέπας ήταν γιατί γειτνίαζε με το σπίτι του Κυριάκου Μητσοτάκη όπου έμενε ο πρίγκιπας Γεώργιος, ο Αρμοστής. Λόγοι ασφαλείας του επέβαλαν να απομακρυνθεί από το σπίτι αυτό που τα χρόνια εκείνα ήταν αληθινή σφηκοφωλιά (...) Ο άλλος λόγος που τον υποχρέωσε να φύγει από το σπίτι της Χαλέπας ήταν οικονομικός. Το σπίτι αυτό το είχε υποθηκεύσει για χίλια ναπολεόντεια που τα ξόδεψε στην επανάσταση του Θερίσου. Το νοίκιασε λοιπόν με υψηλό τίμημα για να διευκολυνθεί η εξόφλησή του (...) Υπήρχε και τρίτος λόγος, συναισθηματικός αυτός, για να εγκατασταθεί στην οδό Μόσχων. Ηταν η Παρασκευούλα Βλουμ, ο μεγάλος έρωτάς του. Μετά το θάνατο του άντρα της εγκαταστάθηκε στο σπίτι του θείου της Ι. Μαλλινάκη που ήταν ακριβώς απέναντι, ούτε πενήντα μέτρα μακριά από το απίτι του Βενιζέλου στην οδό Μόσχων." 
Στο σπίτι θα επανέλθει το 1927, ώριμος πλέον και καλοπαντρεμένος με την Ελενα Σκυλίτση. "Κάνει σχέδια να κατοικήσει μόνιμα στα Χανιά. Στο σπίτι της Χαλέπας. Τότε του μπαίνει η ιδέα να επισκευάσει το παλιό εκείνο σπίτι του 1878 και να το εκσυγχρονίσει. Η ιδέα και τα σχέδια για την επισκευή του σπιτιού, της Χαλέπας, θα προκαλέσουν το ενδιαφέρον της Ελενας. Της έχει μιλήσει τόσο για την Κρήτη που χωρίς να τη γνωρίζει την έχει αγαπήσει. Δεν αποκρούει μια εγκατάσταση στα Χανιά. Οχι βέβαια μόνιμη. Αλλά για λίγους μήνες θα 'ταν μια αλλαγή. Πρόθυμα λοιπόν δέχεται να καλύψει όλες τις δαπάνες επισκευής και ανανέωσης του παλιού εκείνου κτίσματος. Μάλιστα θα προσθέσει: -Λευτέρη, να κάμεις καλή δουλειά. Μη λυπηθείς τα χρήματα. Αυτός θα πετάξει στα σύννεφα."
Το μόνο πρόβλημα είναι ότι στον τοίχο του παλιού σπιτιού ο Βενιζέλος θα ανακαλύψει το πορτρέτο της πρώτης του γυναίκας της Μαρίας που δεν το μετακίνησαν οι νοικάρηδες επί είκοσι χρόνια. Θα το θυμηθεί ο ίδιος τη μέρα που περίμενε την Ελενα στα Χανιά. Τρέχει γρήγορα σε μια ανιψιά του: "-Ακούς Ελενίτσα. Πάω να υποδεχτώ την Ελενα. Ξέχασα, λοιπόν, να μεταφέρω το κάδρο της Μαρίας και το άφησα στη γνωστή θέση του. Τώρα, αν το βρει η Ελενα θα αρχίσει τις γκρίνιες, γιατί ζηλεύει πολύ. Σε παρακαλώ, λοιπόν, τρέξε στη Χαλέπα να πάρεις το κάδρο να το φέρεις στο σπί τι σου εδώ. Να το τυλίξεις μ' ένα τραπεζομάντιλο για να μη φαίνεται. Θα σε βοηθήσει η Αναστασία. Πρόσεξε, θέλω απόλυτη εχεμύθεια."
Το κάδρο πράγματι μεταφέρθηκε. Η μοίρα του ήταν να καεί με όλο το σπίτι που το φιλοξενούσε στους γερμανικούς βομβαρδισμούς του 1941.


ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ

ΜΑΞΙΜΟΥ
. Το Μέγαρο Μαξίμου, στο οποίο εγκαταστάθηκε επί χούντας το "αντιβασιλικό" ζεύγος, δεν άρεσε ιδιαίτερα στην κυρία Ζωιτάκη. "Τι το θέλαμε το Μαξίμου;", φέρεται να δήλωσε η "αντιβασίλισσα", όταν συνειδητοποίησε ότι μόνο μερικές αλλαγές μπορούσε να επιφέρει στο νέο της σπίτι. "Εδώ δεν επιτρέπεται ούτε κοτέτσι να φτιάξεις". Βέβαια τα πράγματα εξελίχθηκαν κάπως διαφορετικά. Το μέγαρο, κτισμένο από τον αρχιτέκτονα Αναστάσιο Χέλμη το 1924 ως κατοικία του τραπεζίτη Δημητρίου Μαξίμου, διέθετε έως τότε ημιυπόγειο και έναν όροφο. Κατά την εκεί διαμονή των Ζωιτάκηδων απέκτησε έναν ακόμη όροφο, ο οποίος στέγασε τα υπνοδωμάτια τους ("Ε", 22/09/96).

ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗ. Σε παλαιότερη συνέντευξή του, ο υπεύθυνος της εταιρείας εισαγωγής υφασμάτων "ΠΙΣΣΑΛΙΔΗΣ Α.Ε." αναφέρεται στο ξεχωριστό πελατολόγιό του: "Εχουμε ντύσει πολλά σπίτια τόσο απλών πολιτών όσο και πολιτικών. Το σπίτι του προέδρου της Δημοκρατίας Κων. Καραμανλή, του τέως προέδρου Χρήστου Σαρτζετάκη, τα σπίτια των πολιτικών αρχηγών κ. Ανδρέα Παπανδρέου, Μιλτιάδη Εβερτ, Κων. Μητσοτάκη, της κυρίας Μαρίας Δαμανάκη, του Χαρίλαου Φλωράκη, πολλές πρεσβείες, το ξενοδοχείο 'Μεγάλη Βρετανία' κ.λ.π." ("Ε", 24/04/94).

ΕΚΑΛΗ. Στην περιβόητη συνέντευξή της στη Λιάνα Κανέλλη (ΕΤ- 1, 07/11/95), η σύζυγος του τότε πρωθυπουργού αναφέρεται και στο πρόβλημα της βίλας της Εκάλης: "Ο κ. Παπανδρέου δεν είχε σπίτια, είχε ένα σπίτι, της μητέρας του, το οποίο δεν πιστεύω ότι είναι το πρόβλημα, η ουσία. Δεν νομίζω ότι ήταν το πρόβλημα αν θα ήταν εκείνο το σπίτι, αν θα ήταν ένα τριάρι, αν θα ήταν το Καστρί, αν θα ήταν 1.500 τετραγωνικά μέτρα. Δεν νομίζω ότι είναι η ουσία του προβλήματος... Οχι, δεν φταίει το σπίτι. Για μένα φταίει ο οίκος Παπανδρέου".

ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ. Στη διακομματική επιτροπή που ασχολιόταν κατά τις τελευταίες εκλογές με τα εισιτήρια των ετεροδημοτών και τα χρέη των κομμάτων στην "Ολυμπιακή", η Νέα Δημοκρατία ζήτησε να μην πληρωθεί το χρέος από τις περασμένες εκλογές. Την πρόταση απέρριψε ο Γιάννης Δραγασάκης του ΣΥΝ: "Είμαστε εναντίον τέτοιων ρυθμίσεων. Και είμαστε έτοιμοι, τα στελέχη του ΣΥΝ, να βάλουμε υποθήκη ακόμη και τα σπίτια μας για να ενισχύσουμε τους ψηφοφόρους μας που έχουν ανάγκη να ψηφίσουν στον τόπο τους" ("Ε", 02/09/96).

ΚΡΕΜΑΣΤΟΣ ΛΑΓΟΣ. Στη συνέντευξη Τύπου, στην οποία απάντησε στις κατηγορίες της "Αυριανής" για το σπίτι που χτίζει στο Πανόραμα Βούλας (τέως Κρεμαστό Λαγό), ο πρόεδρος του ΔΗΚΚΙ Τσοβόλας αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη σχέση του με την ακίνητη περιουσία: "Οταν μπήκα στη Βουλή το 1979 είχα πέντε ακίνητα στο όνομά μου, τα οποία αγόρασα δουλεύοντας με τον ιδρώτα μου, και ύστερα από δεκαπέντε χρόνια (από τα οποία τα οκτώ ήμουν υπουργός Οικονομικών), φεύγοντας από το αξίωμα του βουλευτή, είχα μόνο δύο ακίνητα. Τα πούλησα, γιατί το ήθος και η ιδεολογία μου μου επέβαλαν να λειτουργήσω όπως λειτούργησα. Δεν εισέπραττα ούτε τα εκτός έδρας ως υπουργός Οικονομικών" (17/09/06).

ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΥ. Κατά τη συζήτηση στη Βουλή για σύσταση προανακριτικής επιστροπής σχετικά με τη διερεύνηση των κατηγοριών κατά των Κ. Μητσοτάκη και Ντ. Μπακογιάννη στην υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών, η Ντόρα Μπακογιάννη αντλεί τα επιχειρήματά της από το ιδιοκτησιακό καθεστώς του κτιρίου της οδού Αραβαντινού: "Η διαχείριση του κτιρίου είναι ευθύνη και αρμοδιότητα του γενικού διευθυντή της ΝΔ. Είναι σ' αυτή τη Βουλή παρόντες δύο τέως γενικοί διευθυντές που μπορούν ανά πάσα στιγμή να το βεβαιώσουν... Θα μπορούσατε εύκολα να είχατε αποφύγει αυτό τον ισχυρισμό, αν είχατε κοιτάξει τη δήλωση του 'πόθεν έσχες' που υπέβαλα". Ως προς το υπόγειο του κτιρίου της οδού Αραβαντινού, η κυρία Μπακογιάννη είπε ότι ποτέ δεν είχε "την κυριότητά του ή τη φυσική εξουσίαση αυτού" (29/01/94).

ΚΑΣΤΡΙ. Στην αφήγηση του Νίκου Παπανδρέου για τη σύλληψη του πατέρα του από τη χούντα, πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζουν και τα προσωπικά αντικείμενα του Ανδρέα: "Τα βιβλία του πατέρα στα ράφια, το βαρύ δρύινο γραφείο του, τα τσιμπούκια που κρέμονταν στη θήκη τους, τα χαρτιά, ο Ιάσονας κι εγώ, έμοιαζαν να προκαλούν ηλεκτρικές εκκενώσεις στο νευρικό του σύστημα... Ξεκρέμασε από τον τοίχο μια φωτογραφία του παππού, την πέταξε στο πάτωμα και την ποδοπάτησε... Κλότσησε τις πόρτες των ντουλαπιών, πέταξε τα τσιμπούκια από το γραφείο και μύρισε σαν λύκος τον καπνό του πατέρα. Με τη βοήθεια δύο στρατιωτών έριξε τα βιβλία από τα ράφια και τα σώριασε όλα μαζί στο πάτωμα".

ΠΛΑΤΩΝΟΣ. Την εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου κατοικούσε -για τους γνωστούς προσωπικούς λόγους- στην οδό Πλάτωνος, στην Πολιτεία, οι φρουροί του ένιωθαν ιδιαίτερη ανησυχία. "Κάποιο βράδυ", γράφει ο τότε αρχηγός της προσωπικής του ασφάλειας Βασίλης Κεραμάς, "ένας απ' αυτούς είχε εκφράσει την ανησυχία όλων στον αναπληρωτή υπουργό Προεδρίας Δ. Μαρούδα. `Κύριε υπουργέ, του είπε, τι θα γίνει αυτή η κατάσταση; Δεν του λέτε τίποτα του Προέδρου; Εδώ είμαστε πάνω στο βουνό, στην άκρη του κόσμου, καθώς βλέπετε, και θα μας σκοτώσουν κανένα βράδυ. Είναι προτιμότερο να την πάρει, αν θέλει, παρά να συνεχιστεί αυτή η ιστορία'".

ΒΡΑΧΑΤΙ. Στις παραμονές της χούντας, μιά από τις επιτυχίες των εφημερίδων της δεξιάς ήταν η "αποκάλυψη" ότι ο Μίκης Θεοδωράκης, βουλευτής τότε της ΕΔΑ στον υποβαθμισμένο Πειραιά, διέθετε "πολυτελή βίλα" στο Βραχάτι Κορινθίας. Στο δεδομένο κλίμα της εποχής, τα δημοσιεύματα θεωρήθηκαν τότε απλός αντιπερισπασμός στις αποκαλύψεις των σκανδάλων της καραμανλικής οκταετίας. Μετά τη Μεταπολίτευση τα στάνταρ άλλαξαν και περιοδικά ποικίλης ύλης μπορούσαν άφοβα πλέον να ξεναγούν νοερά τους αναγνώστες τους στο "αρχοντικό" του διάσημου μουσικοσυνθέτη.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Τάκη Λαμπρία "Στη σκιά ενός μεγάλου"
(εκδ. Μορφωτική Εστία, Αθήνα 1989). Με υπότιτλο `μελετώντας 25 χρόνια τον Καραμανλή' ο δημοσιογράφος και πολιτικός περιγράφει τον ηγέτη της συντηρητικής παράταξης. Σημαντικές λεπτομέρειες για τις αντιλήψεις του Καραμανλή περί κατοικίας.

Νίκου Παπανδρέου "Δέκα μύθοι και μια ιστορία" (εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1995). Το μπεστ σέλερ του γιου του Ανδρέα περιλαμβάνει στοιχεία για τα κατά περιόδους νοικοκυριά της οικογένειας, την αισθητική των χώρων και τη διακόσμηση των δωματίων των μελών της.

Βασίλη Κεραμά "Το απόρρητο ημερολόγιο στο Καστρί" (εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1989). Μια αναπάντεχη προσωπική κατάθεση από τον επικεφαλής της προσωπικής φρουράς και τέως έμπιστο του Ανδρέα. Σημαδεμένο από την εποχή που γράφτηκε και από την προσωπική πικρία του συγγραφέα του, το βιβλίο αναλύει χώρους ιδιωτικής δραστηριότητας του τότε πρωθυπουργού και περιγράφει τα σπίτια που χρησιμοποιούσε εκείνη την περίοδο.

Γιάννη Μανωλικάκη "Ελευθέριος Βενιζέλος. Η άγνωστη ζωή του" (εκδ.Γνώση, Αθήνα 1985). Φύρδην μίγδην ανεκδοτολογία από την ιδιωτική ζωή του εθνάρχη. Λεπτομέρειες (και) για τις κατά καιρούς κατοικίες του.


ΔΕΙΤΕ

Μικροί πρίγκιπες στον κήπο των ανακτόρων
του Ζόζεφ Χεπ (1912). Ντοκιμαντέρ μεσαίου μήκους με θέμα την καθημερινή οικογενειακή ζωή των Γλίξμπουργκ. Ανάμεσα στα ατού της ήταν και η απεικόνιση των εξωτερικών χώρων της βασιλικής κατοικίας.

Ελευθέριος Βενιζέλος του Παντελή Βούλγαρη (1979). Υπερπαραγωγή με έμφαση στην προσωπική διάσταση του κρητικού πολιτικού. Λεπτομερής καταγραφή του αστικού αλλά και του υπαίθριου τοπίου μέσα στο οποίο ζεί και κινείται ένας πρωθυπουργός των αρχών του αιώνα.

Κάποτε στην Αμερική (Once upon a time in America) του Σέρτζιο Λεόνε (1983). Η έπαυλη του (πρώην μαφιόζου) υπουργού εμπορίου των ΗΠΑ διαθέτει όχι μόνο ωραίο κήπο κι ευρύχωρα δωμάτια αλλά και μυστικές εξόδους για ώρα ανάγκης.

Ο αριβίστας (La race des seigneurs) του Πιέρ Γκρανιέ-Ντεφέρ (1974). Ενας ανερχόμενος πολιτικός αστέρας θυσιάζει την καριέρα του για την παράνομη σχέση του. Περιγραφή όλων των εκδοχών κατοικίας ενός παριζιάνου πολιτικού.

(Ελευθεροτυπία, 2/3/1997)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ