ΧΡΟΝΟΣ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ


Το φύλο του ρολογιού

1.   2.   3. 

ΟΙ ΜΕΝ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕ


ΑΓΡΟΤΙΣΣΕΣ
. Στα 1739, η Αγγλίδα Μέρι Κόλιερ περιγράφει τις δουλειές που περιμένουν τις γυναίκες όταν γυρίζουν από το χωράφι στο σπίτι, δείχνοντας ότι το γυναικείο "διπλό ωράριο" δεν αποτελεί αποκλειστικότητα της βιομηχανικής κοινωνίας: "Οταν γυρνάμε σπίτι, βρίσκουμε, αλίμονο, ότι η δουλειά μας μόλις άρχισε. Τόσα πράγματα χρειάζονται τις φροντίδες μας, ώστε ακόμη κι αν είχαμε δέκα χέρια, θα 'πρεπε να τα χρησιμοποιήσουμε όλα. Αφού κοιμίσουμε τα παιδιά, ετοιμάζουμε όλα όσα είναι απαραίτητα για την ώρα που θα γυρίσετε. Εσείς τρώτε και πάτε αμέσως να πλαγιάσετε κι αναπαύεστε μέχρι το πρωί. Αλλά εμείς, αλίμονο, λίγο μπορούμε να κοιμηθούμε, γιατί τα παιδιά μας κλαίνε και γκρινιάζουν (...). Οι καθημερινοί μας κόποι είναι τόσο μεγάλοι που δεν έχουμε σχεδόν ποτέ καιρό ούτε να ονειρευτούμε. (στο Ε.Π. Τόμσον, "Χρόνος, εργασία και βιομηχανικός καπιταλισμός", σ. 39).

ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΡΙΕΣ. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε προ καιρού η Φωτεινή Σιάνου, η συμμετοχή των γυναικών στα συνδικαλιστικά όργανα μειώνεται συνεχώς, ενώ ο αριθμός τους στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και στη δύναμη των συνδικάτων αυξάνει, παρατηρείται δηλαδή πλήρης αναντιστοιχία ανάμεσα στη συμμετοχή των γυναικών στη βάση και την κορυφή. Εκτός αυτού, όσο ανώτερο και αποφασιστικό είναι το όργανο, τόσο μικρότερη η συμμετοχή των γυναικών σε αυτό. "Λόγοι ανεξάρτητοι από τη θέλησή τους τις κρατούν μακριά από τα συνδικάτα", εξηγούσε η γνωστή συνδικαλίστρια. "Δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στους πολλαπλούς ρόλους της εργαζόμενης, της μητέρας, της νοικοκυράς, της δασκάλας των παιδιών, της νοσοκόμας των υπερηλίκων της οικογένειας και των αρρώστων. Οι λίγες γυναίκες που δραστηριοποιούνται δεν έχουν παιδιά". (Ελευθεροτυπία, 26.1.94).

ΝΟΙΚΟΚΥΡΕΣ. Το 1941, χρονιά που γεννήθηκε το πρώτο από τα πέντε της παιδιά, η αγγλίδα εργάτρια Ανι Πρέστον, αναγκασμένη να αφήσει τη δουλειά της, ανέλαβε για να κερδίσει λίγα χρήματα να πλένει στο δημοτικό πλυσταριό τα ρούχα δύο άλλων γυναικών μαζί με τα δικά της. "Ημουν πάντα με την ψυχή στο στόμα, όταν έφτανα στο πλυσταριό", θα θυμόταν αργότερα. "Πήγαινα στην αρχή για τα δικά μου ρούχα, ύστερα πήρα και της ξαδέλφης μου που ήταν ανάπηρη. Επλενα και μιας άλλης γυναίκας, τρεις φορές τη βδομάδα. Κι ο άντρας μου μου έλεγε "Πρέπει να κρύβεις κάποιο φίλο στο πλυσταριό, γι' αυτό όλο εκεί πηγαίνεις. Δεν μπορούσε να καταλάβει πόσο χρόνο μου έτρωγε το πλύσιμο των ρούχων".

ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΕΣ. Η μέχρι σήμερα εφαρμογή της εργασίας μειωμένου ωραρίου (μερικής απασχόλησης) και οι λόγοι για τους οποίους θεσπίστηκε δείχνουν ότι το εργατικό δυναμικό που απασχολείται σε αυτή τη μορφή εργασίας είναι δευτερεύον ή συμπληρωματικό με αποτέλεσμα σοβαρές ανισότητες μεταξύ των εργαζομένων. Οι ανισότητες αυτές αφορούν συνήθως γυναίκες, οι οποίες απασχολούνται συχνά με μειωμένο ωράριο προκειμένου να συνδυάσουν τη δουλειά με την οικογένεια. "Αποτιμώντας τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της μερικής απασχόλησης", γράφει η Αφροδίτη Δήμου, "και δεδομένου ότι αυτή συνιστά κυρίως γυναικείο φαινόμενο, προκύπτει ότι οι γυναίκες και οι άνδρες αποτελούν σε μεγάλο βαθμό τους πρωταγωνιστές μιας αγοράς εργασίας με δυαδικό χαρακτήρα, στην οποία ο ρόλος των γυναικών είναι εμφανώς υποβαθμισμένος" ("Σύγχρονα Θέματα", 40/1989, σ. 60).

ΜΗΤΕΡΕΣ. Ο χρόνος κυνηγά με κάθε τρόπο τις γυναίκες. Οπως έχει διαπιστωθεί, τα σχολικά ωράρια αποτελούν συνηθισμένο εμπόδιο στην πρόσβαση των γυναικών στην αγορά εργασίας. Η συνάρτηση της γυναικείας απασχόλησης με την κρατική μέριμνα για τα μικρά παιδιά είναι αδιαμφισβήτητη: όσο μεγαλύτερος ο αριθμός των παιδιών κάτω από 10 ετών, τόσο μικρότερο το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. (Βέρα Δαμόφλη. "Η γυναικεία εργασία στην Ελλάδα και την ΕΟΚ; πολύ λίγα βήματα προς την ισότητα", Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ, Ενημερωτικό Δελτίο, 6-7/1991, σ. 43).

ΑΟΡΑΤΕΣ. Σοβαρά προβλήματα εντοπίζει η Ξανθή Πετρινιώτη στην αποτίμηση της εργασίας των γυναικών, καθώς μεγάλο τμήμα της εργασίας τους (και του τρόπου κατανάλωσης του χρόνου τους) δεν περιλαμβάνονται στις σχετικές μετρήσεις: "Η απαίτηση για περισσότερα και πιο αξιόπιστα στατιστικά στοιχεία για την ολική εργασία των γυναικών δεν μπορεί να ικανοποιηθεί από τους παραδοσιακούς ορισμούς των στατιστικών υπηρεσιών (μισθωτός, αυτοαπασχολούμενος, νοικοκυρά, επιχειρηματική δράση, εισόδημα κ.λπ.) ούτε από τις γνωστές απογραφικές μεθόδους. Ισως περισσότερο υποσχόμενες μέθοδοι να είναι οι έρευνες μικρότερων πληθυσμιακών συνόλων σε περιορισμένη γεωγραφική έκταση, η ανίχνευση των συνθηκών στις τοπικές αγορές εργασίας, οι δειγματοληπτικές έρευνες περιορισμένου αντικειμένου, οι συνεντεύξεις και άλλοι τρόποι συγκέντρωσης δεδομένων που (...) μπορούν να διαφωτίσουν, έστω τμήματα, ενός εξαιρετικά πολύπλοκου και συχνά αδιαφανούς συνόλου". ("Σύγχρονα Θέματα", ό. π., σ. 54).

ΠΟΛΙΤΙΔΕΣ. "Φύλο και χρήση του χρόνου" ήταν το θέμα του Ευρωπαϊκού Φόρουμ που διοργανώθηκε το 1994-1995 υπό τη διεύθυνση των Olwen Hufton και Γιώτας Κραβαρίτου στη Φλωρεντία. Ενα από τα ζητήματα που έθεταν οι δύο καθηγήτριες στην εισαγωγή του προγράμματος του φόρουμ αφορούσε το κατά πόσον είναι δυνατό να υπάρξει ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο ικανό να επιτρέψει στις γυναίκες να αποκτήσουν ουσιαστικά την ιδιότητα του πολίτη (ένα Κοινωνικό Συμβόλαιο που θα παίρνει υπόψη, για παράδειγμα, ότι οι ασχολίες που σχετίζονται με την αναπαραγωγή αποτελούν μορφή εργασίας). Και κατέληγαν: "Πώς μπορεί να διατυπωθεί ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο έτσι ώστε να ενσωματώσει μια έννοια του χρόνου που να επιτρέπει μεγαλύτερη προσωπική αυτονομία και να αναδιανέμει ανάμεσα στα φύλα την παραγωγική και την αναπαραγωγική εργασία;"


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Νικόλ Σαμυέλ, "Οι βλέψεις των γυναικών για αυτονομία: οικογενειακή σχόλη και προσωπική σχόλη
" στο Αλεξάνδρα Κορωναίου (επιμ.), Κοινωνιολογία του ελεύθερου χρόνου (εκδόσεις Νήσος, Αθήνα 1996, σ. 312-326). Καθώς ο ελεύθερος χρόνος συνεχίζει να κατανέμεται άνισα ανάμεσα στα φύλα, η διεκδίκηση από τις γυναίκες ενός προσωπικού ελεύθερου χρόνου, δηλαδή ενός χρόνου που δεν θα αφιερώνεται στην οικογένειά τους, αποτελεί ένα δρόμο προς την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους. 

Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕ/PRC, "Οι εργαζόμενοι μετά την κύρια απασχόληση" ( Απρίλιος-Μάιος 1996). Ερευνα που διενεργήθηκε στις περιοχές Αθήνας και Πειραιά από τις 22.4.96 έως τις 13.5.96 σε δείγμα 2100 ατόμων. Ενδιαφέροντα στοιχεία για την κατά φύλο κατανομή των ωρών εργασίας, απασχόλησης με το σπίτι και τα παιδιά, ανάπαυσης ή αναψυχής.

Ντίνας Βαϊου, Μαρίας Στρατηγάκη, "Η εργασία των γυναικών: Ανάμεσα σε δύο κόσμους" (αφιέρωμα του περ. "Σύγχρονα Θέματα" 40/1989 με κείμενα των Γ. Κραβαρίτου, Ε. Παυλίδου, Ξ. Πετρινιώτη κ.ά.). Το αφιέρωμα διερευνά τις σύγχρονες μορφές γυναικείας εργασίας και τις διαπλοκές τους με την οικογενειακή σφαίρα. 

"Φασόν: Κατακερματισμός των εργαζομένων και διάλυση των συνδικάτων". (εφ. "Η Εποχή", 31.1.1993). Το αφιέρωμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, θέσεις συνδικαλιστριών και αφηγήσεις γυναικών εργαζομένων στο φασόν. 

Ε.Π. Τόμσον, "Χρόνος, εργασία και βιομηχανικός καπιταλισμός" (Κατσάνος, Θεσσαλονίκη χ.χ, μετ. Β. Τομανάς). Η μετάβαση από την αγροτική κοινωνία και το χρόνο της φύσης στη βιομηχανική κοινωνία και το χρόνο του ρολογιού.


ΔΕΙΤΕ

Nόρμα Ραίη
( Norma Rae) του Μάρτιν Ριτ (1979). Η προσπάθεια μιας αμερικανίδας εργάτριας να στήσει σωματείο στο εργοστάσιό της οδηγεί όχι μόνο στη ρήξη με την εργοδοσία αλλά και στη διατάραξη των ισορροπιών της οικογενειακής της ζωής, ως αποτέλεσμα της ανακατανομής του καθημερινού της χρόνου.

Εργαζόμενο κορίτσι ( Working girl) του Μάϊκλ Νίκολς (1988). Εικονογράφηση, χωρίς ιδιαίτερες θεωρητικές αξιώσεις, του εξοντωτικού ρυθμού εργασίας μιας σύγχρονης γυναίκας με φιλοδοξίες προσωπικής καριέρας.

(Ελευθεροτυπία, 29/9/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ  - ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ