ΖΩΟΚΛΟΠΗ ΣΤΟ ΛΑΣΙΘΙ


Ο κλέφτης των προβάτων

1.  /  2.

 

Η έσχατη περιφρόνηση

Ο αφανισμός των προβάτων που δεν ήταν δυνατό να καταναλωθούν ως τροφή αποτελούσε σοβαρή προσβολή, καθώς η σύμβαση επιβάλλει την επιστροφή των ζώων που δεν καταναλώθηκαν στο θύμα της κλοπής μέσω των καλών υπηρεσιών των μεσαζόντων (...). Το να ρίξεις τα ζώα του άλλου σε κάποιο φαράγγι συνιστά προσβολή που μαρτυρεί εξαιρετική περιφρόνηση, κίνηση που υποδηλώνει ότι τα ζώα αυτά δεν άξιζαν ούτε για τροφή. Αντιθέτως, η κλοπή-πρότυπο είναι εκείνη κατά την οποία αφαιρούνται τα "διαλεχτά" ζώα. "Τα διάλεξαν και τα 'βάλαν στο μαντρί τους!", είναι ένας στερεότυπος τρόπος αναγγελίας μιας κλοπής. Το πέταμα των ζώων του άλλου είναι με την έννοια αυτή αντίστοιχο με την προσβολή της ηθικής των θηλυκών συγγενών του (...).

Ζωοκλοπή και δημοκρατία

"Οσο θα υπάρχει ο Ψηλορείτης, θα υπάρχει και η ζωοκλοπή!". Το απόφθεγμα οφείλεται σε έναν άνδρα που συνεχίζει να εμπλέκεται σοβαρά στην πρακτική αυτή, η οποία, αναλόγως της οπτικής γωνίας του καθενός, είτε ευθύνεται για την εξάρτηση των Κρητικών από ισχυρούς προστάτες είτε συνιστά ένα λαμπρό παράδειγμα πολιτικής ανεξαρτησίας. Υπάρχουν, ωστόσο, σαφείς ενδείξεις ότι οι συνθήκες αλλάζουν.
Είναι ίσως πολύ νωρίς ώστε να κρίνουμε κατά πόσον η ζωοκλοπή θα συρρικνωθεί πραγματικά σε σημείο μη επιστροφής. Δύο τουλάχιστον φορές, ανελεύθερα καθεστώτα -η κυβέρνηση Μεταξά και η στρατιωτική χούντα του Παπαδόπουλου και του Ιωαννίδη- επιχείρησαν να καταστείλουν τη ζωοκλοπή με τρόπο συστηματικό και κάποτε βίαιο. Τα ακροδεξιά αυτά καθεστώτα είχαν υιοθετήσει μια πολιτισμική πολιτική που εξήρε τις αρχαίες αξίες και ήταν αποφασισμένα να υποβάλουν ολόκληρη τη χώρα σε μια πραγματική στρατιωτική πειθαρχία. Επιχείρησαν επίσης να ελέγξουν την καθημερινή ζωή σε κάθε της λεπτομέρεια, ακόμη και τα ρούχα και το μήκος των μαλλιών των ανθρώπων ή το είδος της μουσικής που άκουγαν. Δεν είναι περίεργο που δεν μπορούσαν να ενθαρρύνουν οπαιαδήποτε μορφή ληστείας (...). Καθώς τα καθεστώτα αυτά ήταν δικτατορίες, δεν είχαν ανάγκη να επιδιώξουν την εύνοια των ψηφοφόρων και είχαν τη δυνατότητα να θίξουν και τους ισχυρότερους ακόμη βοσκούς της περιοχής. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, μόλις οι σκληρές αυτές κυβερνήσεις αντικαταστάθηκαν από ηπιότερες και πιο δημοκρατικές διοικήσεις, η ζωοκλοπή φούντωσε και πάλι. Εκφράζοντας την πεποίθηση ότι ορισμένοι πολιτικοί την αντιλαμβάνονταν ως την καλύτερη μέθοδο ελέγχου ευρέων ομάδων ψηφοφόρων, κυρίως μέσω των διαπλεκόμενων υποχρεώσεων της συγγένειας και της συντεκνιάς, οι αορίτες (βουνίσιοι) επέστρεψαν σε πρακτικές που είχαν γίνει υπόγειες αλλά δεν είχαν εξαφανιστεί. Ενώ πολλοί Γλεντιώτες αισθάνονταν ότι υπέστησαν επανειλημμένες απογοητεύσεις από τους πολιτικούς τους προστάτες, ταυτόχρονα ισχυρίζονταν ότι οι διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις είναι ελάχιστες. Καθώς μάλιστα οι εμπειρίες τους τους καθιστούσαν επιφυλακτικούς προς τις δημοκρατικές διαδικασίες, οι Γλεντιώτες αποδέχονταν την προστασία γι' αυτό που τους προσέφερε και κατά τα άλλα ασχολούνταν με τις δικές τους παραδόσεις και αξίες.


Εμπορευματική μετενσάρκωση

Αλλά μια εσωτερική μεταβολή συντέλεσε περισσότερο από κάθε άλλη αλλαγή στη μεταστροφή της εγχώριας κοινής γνώμης κατά της ζωοκλοπής. Πρόκειται για την αιφνίδια κλιμάκωσή της στα χέρια ενός μικρού αριθμού εργολάβων που χρησιμοποιούν μηχανοκίνητα μέσα για να "σηκώσουν" πενήντα ή εξήντα πρόβατα σε μία και μοναδική επιδρομή. Εκείνοι που ενέχονται δεν επιζητούν την προσωπική εκδίκηση ή τη δημιουργία νέων δεσμών συντεκνίας, αλλά άμεσο οικονομικό κέρδος. Αλλοι χωρικοί καταδικάζουν αυτή τη δραστηριότητα ως "εμπόριο", κατατάσσοντάς την έτσι, ακόμη και μεταξύ τους, σε δραστηριότητα "μη γλεντιώτικη" και -ακόμη πιο χαρακτηριστικά- "μη ποιμενική". Αντί να την αντιμετωπίζουν ως απάντηση στην πείνα, τη θεωρούν τρόπο επιβολής της πείνας σε άλλους. Αντί να τη βλέπουν σαν παιχνίδι τύχης, περιγράφουν τα στοιχεία που την κάνουν σχεδόν αλάνθαστη -τη συμμετοχή αρκετών συνενόχων σε κάθε "σπείρα", τη χρήση ασύρματης επικοινωνίας ώστε να προλαμβάνονται τα αστυνομικά μπλόκα, την περίπλοκη εμπλοκή πλούσιων προστατών στις πόλεις που είναι σε θέση να παράσχουν νομική και οικονομική προστασία. Οι όλο και περισσότερες ενδείξεις για την ύπαρξη τέτοιων εκτεταμένων δικτύων που δημοσιεύτηκαν στον εθνικό και τοπικό Τύπο τροφοδότησαν μίαν αύξουσα απογοήτευση για πρακτικές που, σε μια διαφορετική τους μορφή, πολλοί Γλεντιώτες θεώρησαν κάποτε απολύτως δικές τους. Εν τω μεταξύ έχει γίνει γνωστό ότι πολλοί από αυτούς τους εργαλάβους ζωοκλέπτες υπήρξαν ικανοί να εξασφαλίσουν προστασία, ακόμη και ενεργητική βοήθεια από κάποιες επίσημες αρχές, γεγονός που προφανώς δεν τους επέτρεψε να συντηρήσουν την εικόνα εκπροσώπων της περήφανης και ατίθασης κρητικής ταυτότητας. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ακόμη -ή μάλλον κυρίως- οι πλέον αφοσιωμένοι οπαδοί της παράδοσης εκφράζουν την απέχθειά τους προς την εμπορευματική αυτή μετενσάρκωση της ζωοκλοπής.

MICHAEL HERZFELD
("The Poetics of Manhood. Contest and Identity in a Cretan Mountain Village", 1985, σ. 179-180, 259-260, 267. "Γλεντιώτες" είναι οι κάτοικοι του χωριού "Γλέντι", ψευδώνυμο που επέλεξε ο συγγραφέας για το κρητικό χωριό που μελέτησε).



Α-Ω

Α
πό πρόσφατο δελτίο τύπου της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λασιθίου: "Τις νυχτερινές ώρες της 17ης προς την 18η Φεβρ. '96 στην περιοχή 'Δανικιανά' Κοινότητος Κριτσάς, άγνωστοι, αφού έκοψαν το συρματόπλεγμα περίφραξης του υποστέγου του Διαλυνά Γεωργίου του Ιωάννη, εισήλθαν στον προαύλιο χώρο και έσφαξαν 6 προβατοειδή οικόσιτα άσαμα (ασημάδευτα ζώα), αξίας 200.000 δρχ. περίπου. Προανάκριση ενεργεί ο Αστ. Σταθμός Κριτσάς".

Γενναία θεωρήθηκε η απόφαση της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (7.8.1985) να αποστείλει δέκα αποσπάσματα αστυνομικών μονάδων (ΜΕΑ) στην Κρήτη για να πατάξουν την ζωοκλοπή και το λαθρεμπόριο όπλων που (και) εκείνη την εποχή απασχολούσε έντονα τις ορεινές κοινότητες του νησιού. Παρά τη διαφήμιση, τα αποτελέσματα στα βουνά δεν υπήρξαν ενθαρρυντικά και λίγο αργότερα οι ειδικές μονάδες καταπιάστηκαν με τους ελέγχους των παραθαλάσσιων νυχτερινών κέντρων.

Δρακόντειο είχε χαρακτηριστεί στην εποχή του το νομοσχέδιο του βενιζελικού υπουργού Δικαιοσύνης Δημητρακόπουλου για την πάταξη της ζωοκλοπής που προέβλεπε αυστηρές ποινές για τους ζωοκλέπτες (1911). Αν πιστέψουμε τους βενιζελικούς προπαγανδιστές της εποχής, το νομοσχέδιο περιόρισε τη μάστιγα της ζωοκλοπής και οι κτηνοτρόφοι είχαν να το λένε ότι "ο Βενιζέλος φυλάει τα πρόβατά τους".

Επικίνδυνο χαρακτηρίστηκε στη Βουλή το σχέδιο του Κονδύλη να συγκροτήσει "Σύνταγμα Κυνηγών" που θα αναλάμβανε την καταστολή της ληστείας και της ζωοκλοπής. Ιδού γιατί: Οπως εξήγησε στη συνεδρίαση της 2.4.1925 ο αρμόδιος εισηγητής Α. Παπαοικονόμου, "το Σύνταγμα τούτο θα μεταβληθή εις ληστρικάς συμμορίας, όπως και άλλοτε μετεβλήθησαν τοιαύτα συσταθέντα σώματα και θα αναγκασθή η ιδία Κυβέρνησις να το διαλύση".

Ηλεκτρονική ταυτότητα (μικροτσίπ) άρχισε από τον Σεπτέμβριο του 1994 να εμφυτεύει σε ορισμένα μικρά ζώα το παράρτημα Κρήτης του Πανελληνίου Κτηνιατρικού Συλλόγου. Πέραν όλων των άλλων ευεργετημάτων που προέβλεπε το πρόγραμμα, τα αιγοπρόβατα θα γλίτωναν το παραδοσιακό, αλλά επώδυνο, σημάδεμα με το κόψιμο του αυτιού (σαμιά) και -εφόσον οι ηλεκτρονικοί κωδικοί περνούσαν σε τράπεζες δεδομένων- θα μπορούσαν να εντοπίζονται με μεγαλύτερη ευκολία στην περίπτωση που κλέβονταν.

Λανθασμένη αποδεικνύεται η εντύπωσή μας ότι η λεία της ζωοκλοπής είναι πάντοτε πρόβατα ή κατσίκια. Σε νομοσχέδιο που συζητήθηκε στη Βουλή τον Ιούνιο του 1911, διαβάζουμε: "Εάν ο κλέψας βουν, ίππον, κάμηλον, βούβαλον, ημίονον, όνον, πρόβατον, αίγα ή χοίρον, πριν έτι εξετασθή παρά της Αρχής ή παρά του Δικαστηρίου, ενήργησεν άνευ βλάβης τρίτου τινός την απόδοσιν ή την πλήρη αποκατάστασιν του αφαιρεθέντος πράγματος, τιμωρείται με φυλάκισιν δεκαπέντε μέχρι τεσσαράκοντα ημερών".

Με ασυρμάτους, μοντέρνα όπλα και οχήματα το Τμήμα Δίωξης Ζωοκλοπών, με κινητά τηλέφωνα, 4Χ4 και ημιαυτόματα οι κτηνοτρόφοι στα Δολιανά Μυλοποτάμου. Την τελευταία στιγμή απεφεύχθη το μακελειό. Αφορμή ήταν η αιφνιδιαστική επιδρομή 40 αστυνομικών σε ένα μαντρί (12.4.95) στο οποίο υπήρχαν πληροφορίες ότι βρίσκονταν κλεμμένα πρόβατα. Ο βοσκός ειδοποίησε με το κινητό τους συγχωριανούς του και σε λίγο οι ειδικές μονάδες κυκλώθηκαν.

Στα ψιλά, η κινηματογραφικού τύπου είδηση: "ζωοκλέφτες έκλεψαν φορτηγό από το Ηράκλειο για να μεταφέρουν τα κλεμμένα ζώα. Αυτό ανατράπηκε όταν πλησίαζαν στο ποιμνιοστάσιο του Στ. Φιλιππάκη στην κοινότητα Βιλανδρέτου του Ρεθύμνου, αλλά δεν πτοήθηκαν. Πήγαν στο χωριό, έκλεψαν άλλο φορτηγό, και ολοκλήρωσαν τη δουλειά". (9.12.95)

Το καλοκαίρι του '94, τα Λιβάδια Ρεθύμνου -το χωριό κόκκινο πανί για τα αντιζωοκλεφτικά σώματα- έζησε σκηνές άγριας Δύσης. Πρώτα οι κουκουλοφόροι αστυνομικοί ξυλοκόπησαν και ξεβράκωσαν ύποπτους κτηνοτρόφους και μετά ενισχυμένες δυνάμεις των ταπεινωμένων χωρικών κατέλαβαν τον Αστυνομικό Σταθμό. Και οι αστυφύλακες κατέφυγαν στο σπίτι του παπά.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Michael Hertzfeld "The poetics of manhood"
(Princeton University Press, 1985). Εθνολογική μελέτη της άνδρωσης σ' ένα ορεινό χωριό της Κρήτης. Η ζωοκλοπή περιγράφεται εκτενώς ως δραστηριότητα που σημαδεύει την ενηλικίωση του άντρα. Ερμηνεύονται οι διάφορες παραλλαγές της και εξηγούνται οι ρίζες της και οι ιδεολογικές της αναφορές. Επισημαίνεται η αδυναμία της κεντρικής εξουσίας να αντιμετωπίσει το φαινόμενο και απαριθμούνται τα σύγχρονα χαρακτηριστικά του που έχουν αλλοιώσει τις παραδοσιακές καταβολές και το μετατρέπουν σε συνηθισμένο αδίκημα. Εξαιρετικά λεπτομερής και εύστοχη εργασία που δεν παρασύρεται από τη δεδομένη συμπάθεια και το θαυμασμό προς τους κατοίκους της Κρήτης.

Ολύμπιου Δαφέρμου "Κοινωνική μάστιγα και 'καπετανιλίκι'" (περ. ΑΝΤΙ, τ. 267, 3.8.1984). Σύντομο αλλά ουσιαστικό άρθρο για το σύγχρονο φαινόμενο της ζωοκλοπής. Μια από τις σπάνιες δημοσιογραφικές εξαιρέσεις που επιχειρεί να εισέλθει στην ουσία του προβλήματος. Περιγράφεται η σύνθετη φύση του φαινομένου ως "ιδεολογίας", τρόπου ζωής, αξίας, ένδειξης παλικαριάς. Προτείνεται η ανάπτυξη συνεταιρισμών κτηνοτρόφων και Λαϊκών Επιτροπών κατά της Ζωοκλοπής και η απομυθοποίηση της εικόνας του ζωοκλέφτη. Εξηγείται ο λόγος που ενώ το κράτος απαγορεύει, διώκει και τιμωρεί αυστηρά τη ζωοκλοπή, αυτή ζει και βασιλεύει.

Ιωάννου Κολιόπουλου "Οι ληστές. Η κεντρική Ελλάδα στα μέσα του 19ου αιώνα." (εκδ. Ερμής, Αθήνα 1979). Η ανάπτυξη της ληστείας στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση, και οι σχέσεις μεταξύ των ληστών.


ΔΕΙΤΕ

Ο Χριστός ξανασταυρώνεται
(Celui qui doit mourrir) του Ζίλ Ντασέν (1957). Κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου βιβλίου του Νίκου Καζαντζάκη, γυρισμένη στην Κριτσά με πρωταγωνίστρια την Μ.Μερκούρη και κομπάρσους τους κατοίκους του χωριού.

Το νησί των γενναίων του Ντίμη Δαδήρα (1959). Παραδοσιακή αποτύπωση της ένοπλης κρητικής λεβεντιάς μέσα από την αφήγηση - τί άλλο; - των κατοχικών σαμποτάζ αντιστασιακών ομάδων.

Η νεκρή πολιτεία του Φρίξου Ηλιάδη (1951). Βεντέτα κι αλληλοξεκλήρισμα οικογενειών στη Μάνη του εικοστού αιώνα.

Οι πύλες της Δύσης (Heaven's gates) του Μάικλ Τσιμίνο (1981). Αγελαδοτρόφοι εναντίον γεωργών στην αμερικάνικη Δύση, σε ένα επικό και ταυτόχρονα κοινωνικά ευαίσθητο γουέστερν που σοκάρισε τους politically correct καθεστωτικούς διανοουμένους των ΗΠΑ.

(Ελευθεροτυπία, 3/3/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ