Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΤΟΠΙΟΙ


Εμπάργκο στην Φλώρινα

1.  /  2.

 
"Μας ρημάξανε την ιστορία"

Στη στροφή προς το χωριό δεσπόζει το απαραίτητο μνημείο των "σφαγιασθέντων από τους κομιτατζήδες". Μεσοτοιχία το μπαρ "River", δίπλα στο ποτάμι. Οι Κάτω Κλεινές είναι πολύ κοντά στα σύνορα, σ' ένα δρόμο παράλληλο προς εκείνον που οδηγεί στο φυλάκιο της Νίκης. Είναι από τα "μικτά" χωριά της περιοχής. Κατοικείται από ντόπιους και πόντιους. Συναντήσαμε τον πρόεδρο Γιώργο Πούγιο το μεσημέρι του Αη- Γιάννη στο γιορτινό τραπέζι ενός φίλου. Γύρω απ' το τσίπουρο και το μεζέ ήταν συγκεντρωμένα τα αρσενικά μέλη τριών γενιών. Οι δυο πρώτες γενιές έμαθαν να μιλούν τα ελληνικά με τη βίτσα του δασκάλου και τη μαγκούρα του χωροφύλακα. Ο πρόεδρος θυμάται με παράπονο αλλά και ειρωνική διάθεση:
"Εμάς μας έστειλαν με το ζόρι να κάνουμε σχολείο στην Κρήτη. Το φίλο μου από δω το Γιάννη τον έστειλαν στην Αθήνα. Ηταν η περίοδος της δικτατορίας. Ημαστε 180 παιδιά από τους τρεις νομούς. Ολοι δίγλωσσοι και όλοι αριστούχοι μαθητές. Οταν είχαμε διάλειμμα εκεί στο Ηράκλειο και παίζαμε ποδόσφαιρο, έρχονταν ταξίαρχοι και στρατηγοί και μας κάνανε κατήχηση με το πουλί. Λές και ήμαστε οι γενίτσαροι του 20ού αιώνα."
Ρωτάμε για τις συνέπειες από την άρση του εμπάργκο στην περιοχή. "Το 89-90 υπήρχε μεγάλη κίνηση στο νομό. Πάνω από 20.000 άνθρωποι έρχονταν εδώ την εβδομάδα για να ψωνίσουν, να δουν τους δικούς τους. Ολοι είχαν βολευτεί. Στο παζάρι της Φλώρινας γινόταν χαμός. Δούλευα με το φορτηγό τότε και γεμίζαμε λεφτά μόλις δίναμε τα εμπορεύματα. Μετά το εμπάργκο τίποτα. Αλλά και τώρα που υποτίθεται ότι σταμάτησε το εμπάργκο δεν γίνεται τίποτα. Η κρίση είναι μεγάλη. Η βίζα είναι πανάκριβη. Μια οικογένεια θέλει 18.000 για να 'ρθει. Πού να τα βρουν; Εχω ξάδερφο γιατρό, διευθυντή νοσοκομείου εκεί που παίρνει 45.000 δρχ το μήνα. Το πολύ να 'ρθει μόνος του καμιά φορά να πιούμε κανά τσιπουράκι. Ασε που πολλούς δεν τους αφήνουνε να μπούνε. Αμα γράφει το όνομα του χωριού καταγωγής στην άλλη γλώσσα δεν τον αφήνουνε να μπει. Πάει πίσω, και εκεί δεν τον αφήνουν να το αλλάξει. Ξανάρχεται, τον στέλνουν πίσω." Στο χωριό υπάρχουν πολλές οικογένειες με συγγενείς πολιτικούς πρόσφυγες που δεν μπορούν να γυρίσουν. "Τι φοβούνται δηλαδή; Επειδή μιλάμε τη γλώσσα; Μήπως αυτό σημαίνει ότι δεν πολεμήσαμε; Οτι δεν είμαστε κι εμείς πατριώτες; Είναι ντροπή που δεν αφήνουνε τώρα τα γεροντάκια να έρθουν στις κηδείες των παιδιών τους".
Μόνο αν καταργηθεί η βίζα ή -έστω- μειωθεί κατά πολύ, θα ξαναρχίσει να κινείται εμπορικά η περιοχή. "Τότε θα λυθούν τα προβλήματα. Δεν θα ζητάμε ούτε εργοστάσια ούτε βοήθεια. Αλλά κάποιους συμφέρει να διατηρούνται αυτές οι κακές σχέσεις με τους γείτονες. Γιατί έτσι κονομάνε και τους τρώνε ολωνών λεφτά". Ποιος είναι ο απολογισμός του εμπάργκο για την περιοχή; "Πέσανε οι δημοσιογράφοι, πέσανε οι πολιτικοί, ο Κοσμόπουλος με τον Παντελεήμονα και τα συλλαλητήρια. Ξόδεψε το κράτος εκατομμύρια, αλλά τα πετρέλαια τα στέλνανε μέσω Αλβανίας και κάνανε λεφτά. Κι εμείς χαιρόμαστε που τους είχαμε αποκλείσει. Αλλά ο μόνος αποκλεισμένος ήμαστε εμείς οι ίδιοι." Ο πρόεδρος δεν κρύβει την πολιτική του τοποθέτηση: "Είμαι ΠΑΣΟΚ από τα γεννητούρια μου. Αλλά μπορώ να πω ότι ο Παπούλιας δεν έχει καμιά ιδέα για το Μακεδονικό. Τον ενδιαφέρει μόνο η Βόρεια Ηπειρος, η περιοχή του. Κι έτσι βγάζουνε το νομό μας εντελώς απέξω από το κοινοτικό διασυνοριακό πρόγραμμα, το INTERREG, και βάζουνε την Αχαΐα, τη Χαλκιδική και την Κρήτη."
Η αίσθηση της αδικίας σε βάρος πολλών γενιών αυτόχθονων κατοίκων ξεπηδάει αυθόρμητα: "Ακόμα και εκκλησίες μας έχουν γκρεμίσει επειδή είχαν γράμματα στη ντόπια γλώσσα. Μας ρημάξανε την ιστορία. Και τώρα μας ζητάνε και δηλώσεις μετανοίας όπως επί Μεταξά." Ο κ. Πούγιος είναι ένας από τους τέσσερις κοινοτάρχες που αρνήθηκαν να συνυπογράψουν κείμενο "αποκήρυξης" του 'Ουράνιου Τόξου' μετά το γνωστό επεισόδιο με τη δίγλωσση ταμπέλα στη Φλώρινα. "Επειδή ο δήμαρχος κι ο δεσπότης νομίζουν ότι είναι μάγκες, εμάς μας χρησιμοποιούν. Και υποχρεώσανε 40 προέδρους από δίγλωσσα χωριά να υπογράψουν επειδή φοβόντουσαν."
Οι διακρίσεις παίρνουν άλλες μορφές, αλλά διατηρούνται. "Τώρα έχουμε τους παλιννοστούντες πόντιους. Αυτοί διορίζονται πριν από τον ντόπιο πληθυσμό, γιατί έχουν πολλά μόρια. Εμείς θα μείνουμε πάλι στα μαύρα μας τα χάλια." Και άλλη διέξοδος δεν υπάρχει. Ούτε η μετανάστευση. "Πάει, φράκαρε η Γερμανία. Δεν μας δέχονται πια."

(Στον "Ιό" συνεργάστηκε η ΑΝΤΑ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΥ)


Α-Ω


ΑΚΡΙΤΑΣ
. Στο πανηγύρι του χωριού Ακρίτας (Μπούφι) έπαιζαν τα όργανα την "κόρη του καραβοκύρη", για να αποφύγουν τους "εθνικώς ύποπτους" ντόπιους σκοπούς. "Αλλά πώς να το χορέψουμε αυτό εδώ που δεν έχουμε δει θάλασσα ούτε από μακριά;" ήταν το εύλογο ερώτημα ηλικιωμένου κατοίκου.

ΒΙΖΑ. Ολοι συμφωνούν ότι η ακριβή βίζα είναι το πρώτο τεχνητό εμπόδιο στην επικοινωνία των ακτοίκων απ' τις δυο πλευρές των συνόρων. "Υπήρχε και παλιά βίζα", μας λέει ο πρόεδρος ενός χωριού, "αλλά τότε ήταν πολύ φθηνή, ένα χιλιάρικο. Πηγαίναμε πολύ συχνά, μέχρι και τρεις φορές την εβδομάδα μέσα, και τις βίζες τις παίζαμε στα χαρτιά ποιος θα τις πληρώσει."

ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ. Μια σοφή παρατήρηση του προέδρου του εμπορικού συλλόγου Φλώρινας: "Λέμε συνεχώς ότι πρέπει να κατακτήσουμε οικονομικά τα Βαλκάνια. Το ακούνε από την άλλη μεριά και αντιδρούν. Τι θα πει να σας κατακτήσουμε; Οι λέξεις παίζουν μεγάλο ρόλο. Πρέπει να λέμε ότι θα συνεργαστούμε οικονομικά."

INTERREG. Η κοινοτική πρωτοβουλία που έχει αυτό το όνομα υποτίθεται ότι χρηματοδοτεί τη διασυνοριακή συνεργασία. Ομως από τα 228 εκ. ECU που διατέθηκαν, μόνο τα 75 εκ. (25%) έχουν έστω και έμμεση σχέση με παραμεθόριες περιοχές. Ειδικά η περιοχή των συνόρων με την ΠΓΔ Μακεδονίας αποπκλείστηκε εντελώς.

ΚΑΖΙΝΟ. Η σταυροφορία που έχει ξεκινήσει η μητρόπολη Φλώρινας κατά της εγκατάστασης Καζίνο στην περιοχή της Βίγλας έχει καθώς φαίνεται και έσω- εκκλησιαστικές διαστάσεις. Ο επιχειρηματίας που ανέλαβε το Καζίνο είναι γνωστός παλαιοημερολογίτης της περιοχής, με δημόσια δραστηριότητα. Η σχετική ανακοίνωση του μητροπολίτη Αυγουστίνου υποστηρίζει ότι "ημείς αγνοούμεν το πρόσωπον τούτο" (8.12.95), αλλά προειδοποιεί ότι "θα αναγκασθώμεν να τον αφορίσωμεν".

ΜΕΣΑ. Οταν αναφέρονται στην ΠΓΔ Μακεδονίας οι κάτοικοι της Φλώρινας μιλάνε για "μέσα". (Θα πάω μέσα, ήρθε από μέσα). Μ' αυτό τον τρόπο ξεπερνιούνται όλα τα γνωστά προβλήματα με το όνομα της γειτονικής χώρας. Αλλά επειδή η έκφραση είναι πολύ παλιότερη, απλώς υποδηλώνει το προφανές: ότι η ενδοχώρα της περιοχής είναι πράγματι προς βορράν.

ΝΤΟΠΙΟΙ. Ο όρος ντόπιος χαρακτηρίζει τους παλιούς κατοίκους της περιοχής, σε αντιδιαστολή προς τους πρόσφυγες και τους παλαιοελλαδίτες που μεταφέρθηκαν με τις ανταλλαγές πληθυσμών της δεκαετίας του '20. Αναφέρεται όμως μόνο στους σλαβόφωνους και τους απογόνους τους (δεν περιλαμβάνει π.χ. τους βλάχους ή τους αρβανίτες) και η χρήση του διαδόθηκε την περίοδο των διωγμών του σλαβόφωνου στοιχείου.

ΠΟΥΣΤΣΕΝΟ. Ο πιο χαρακτηριστικός και δημοφιλής παραδοσιακός χορός της περιοχής, το πούστσενο (λυτός, ελεύθερος, λεβέντικος) δεν έχει λόγια. Είναι ένας ξεχωριστός ρυθμός που δεν μοιάζει με κανέναν άλλο βαλκανικό. Παίζεται με πνευστά, αλλά αποδίδεται καλύτερα με το απλό σφύριγμα.

ΣΥΝΟΡΑ. Τους φόβους ότι η διασυνοριακή συνεργασία θα ανακινήσει μειονοτικά προβλήματα αντικρούει στο βιβλίο του ο Σωτήρης Βαλντέν: "Το παράδειγμα της συνεργασίας στην ιταλό-σλοβενική μεθόριο, δείχνει καλά πως, ακόμα και στα Βαλκάνια, μια τέτοια συνεργασία μπορεί να παίξει σταθεροποιητικό ρόλο. Γιατί υπενθυμίζεται ότι και εκεί υπάρχουν μειονότητες." (σελ. 148)


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Μίμη Σουλιώτη "Φλώρινα, πλάγιο φως που γλυκαίνει τη μελαγχολία"
(ΤΑ ΝΕΑ, 1.8. 1995). Μια παρουσίαση της πόλης και των ανθρώπων της από τον ποιητή και διευθυντή της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Φλώρινας. Ξεχωριστή περιγραφή του τοπίου και των ανθρώπων που έχουν σημαδευτεί από την ταραγμένη ιστορία της περιοχής.

Σωτήρη Βαλντέν "Μακεδονικό και Βαλκάνια 1991-1994" (Αθήνα 1995, Θεμέλιο). Κριτική στην αδιέξοδη πορεία της ελληνικής πολιτικής από τον πρώην γενικό γραμματέα διεθνών σχέσεων στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Τεκμηριωμένες αναφορές στα προβλήματα και την πορεία της διασυνοριακής συνεργασίας. Σύγκριση των μεγεθών πριν και μετά την κήρυξη του εμπάργκο.

Παύλου Κούφη "Λαογραφικά, Αλωνα-Αρμενσκο Φλώρινας" (Αθήνα 1994). Καταγραφή της ντόπιας παράδοσης με αναφορές στα τραγούδια τους χορούς αλλά και τους ανθρώπους.

Ιωάννου Καραβίτη "Ο Μακεδονικός Αγών. Απομνημονεύματα" (Αθήνα 1994, εισαγωγή-επιμέλεια-σχόλια Γιώργος Πετσίβας). Η περιοχή της Φλώρινας στις ταραγμένες αρχές του αιώνα μας, μέσα από το βλέμμα του κρητικού μακεδονομάχου που έδρασε εκεί από το 1903 μέχρι το 1908. Ιδιαίτερα ενδιαφέρων ο πλούσιος υπομνηματισμός του επιμελητή, που διασταυρώνει την αφήγηση με πλήθος άλλες μαρτυρίες συμπληρώνοντας την εικόνα της εποχής.

Hugh Poulton "Who are the Macedonians" (Hurst & Company, London, 1995). Ιστορική και πολιτική ανάλυση της συγκρότησης του κράτους της ΠΓΔ Μακεδονίας. Ειδικό κεφάλαιο για την ιστορία και την πρόσφατη αντιμετώπιση του ντόπιου πληθυσμού στην ελληνική Δυτική Μακεδονία.

ΕΒΕ Φλώρινας "Μελέτη για την ανάπτυξη της περιοχής" (1995). Καταγραφή των προβλημάτων και προτάσεις για την έξοδο του νομού από την κρίση και τη φτώχεια. Επισημαίνεται με στοιχεία η καταστροφική επίδραση του εμπάργκο.


ΔΕΙΤΕ

Το μετέωρο βήμα του πελαργού
του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1992). Στοχασμός πάνω στις ιδιαιτερότητες της πολύπαθης περιοχής. Κριτική ιστορική ματιά αλλά και προφητική ταινία.

Το βλέμμα του Οδυσσέα του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1995). Περιδιάβαση στα Βαλκάνια των αρχών του αιώνα αλλά και του σήμερα. Αναφορές στα ιστορικά ατυχήματα της ελληνικής αστικής τάξης στο γεωπολιτικό μας περίγυρο.

(Ελευθεροτυπία,28/1/1996)

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ