ΣΟΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ


Το κυνήγι της κάμερας

1.  /  2.

 

 

"Σπάστε τις κάμερες"

Οταν στα τέλη του 1990 είχε αρχίσει να γενικεύεται το μέτρο της αστυνομίας να τοποθετεί κάμερες παρακολούθησης σε όλα τα σημεία της Αθήνας και ανακοινώθηκε η πρόθεση της κυβέρνησης να παρακολουθεί τηλεοπτικά το χώρο των Εξαρχείων, η δημοσιογραφική κριτική έφτασε το όριό της. Το άρθρο του Ηλία Κανέλλη στην εφημερίδα "Η Εποχή" κατέληγε χωρίς περιφράσεις: "Σπάστε τις λοιπόν. Τι περιμένετε;" (18.11.1990).
Σχεδόν αυτόματα λειτούργησαν τα ανακλαστικά των διωκτικών αρχών. Με έγγραφό της η Υποδιεύθυνση Κρατικής Ασφαλείας Αττικής έστειλε στον εισαγγελέα τον αρθρογράφο και τον υπεύθυνο της εφημερίδας Παύλο Κλαυδιανό, με την κατηγορία ότι παρέβησαν τα άρθρα 186 παρ. 2, 382 παρ. 1 και 381 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα καθώς και τα άρθρα 1,2,3,4,5,6,7,8 του Α.Ν. 1092/1938. Ο Εισαγγελέας Πλημμελειοδικών Αθηνών άσκησε δίωξη εναντίον τους για "παράνομη παρότρυνση στη διάπραξη διακεκριμένων φθορών διά του Τύπου".
Το άρθρο ξεκινούσε με μια διαπίστωση: "Ισως γιατί μία φωτογραφία αξίζει όσο χίλιες λέξεις, ίσως γι' αυτό η ποινικοποίηση στάσεων, συμπεριφορών και πολιτικής πρακτικής των ανθρώπων που ζουν και κινούνται στην Ελλάδα του 1990 αρχίζει να μη στηρίζεται στις μαρτυρίες των ανθρώπων που καλούνται να στηρίξουν ή να ανατρέψουν το κατηγορητήριο των μαρτύρων. Ισως, γιατί οι λέξεις έχουν γίνει κουραστικές ακόμη κι όταν αφορούν το λογοκρατούμενο δίκαιο και την απονομή του, ίσως γι' αυτό οι ανάγκες της αστυνόμευσης και της 'διαφύλαξης της τάξης', η ανάγκη απόδειξης και τιμωρίας της ενοχής προσφεύγει πλέον στην τεχνολογική πρόοδο. Η αστυνόμευση χρωστά πολλά στη νέα τεχνολογία."
Διατυπωνόταν επίσης η πρόβλεψη για τη λειτουργία όλου αυτού του μηχανισμού: "Κάμερες παντού, στην υπηρεσία του θεσμισμένου μηχανισμού καταδόσεων και τώρα θα δείτε και το πιστεύουν οι αφελείς που φοβούνται ότι τα ναρκωτικά είναι ένα αδηφάγο τέρας και, δεν πάει στο καλό, τι γυρεύουν οι φιλήσυχοι άνθρωποι στην πλατεία Εξαρχείων, κάμερες παντού, όλους θα τους εξαρθρώσουμε, όλοι είναι ύποπτοι, όλοι είναι ένοχοι κι η ελευθερία έχει όρια, όλοι μέσα, στην πυρά οι μάγισσες του καιρού μας κι όσοι μείνουμε, επιτηρούμενοι από την πάλλευκη και άσπιλη Ελληνική Αστυνομία θα μπορούμε να τρέχουμε από το πρωί μέχρι το βράδυ σε ένα ατέρμονο, αδυσώπητο κυνηγητό του επιούσιου και της γενικότερης ευμάρειας υπό την προστασία της ηλεκτρονικής, της νέας τεχνολογίας, του άγρυπνου ματιού της αστυνομικής κάμερας..."
Το συμπέρασμα ήταν αβίαστο: "Δεν έχουμε τίποτα με τις κάμερες. Λατρεύουμε τον κινηματογράφο στον οποίο είναι απαραίτητες. Δεν έχουμε τίποτα με τη νέα τεχνολογία - ίσα ίσα, πιστεύουμε στις δυνατότητες που μας παρέχει. Ομως, τούτες τις κάμερες που τις έβαλαν για να ελέγχουν τις κινήσεις μας, τούτες τις κάμερες πρέπει κάποιοι να τις σπάσουν".
Την υπεράσπιση ανέλαβαν οι δικηγόροι Νίκος Κωνσταντόπουλος και Αλέκα Ζορμπαλά. Κατέθεσαν ως μάρτυρες υπεράσπισης οι βουλευτές Γ. Μωραϊτης (ΠΑΣΟΚ), Π. Σκοτεινιώτης (ΣΥΝ), Αν. Ανδρεαδάκη (Οικολόγοι Εναλλακτικοί) και ο καθηγητής της Νομικής Γ. Π. Δρόσος. Μετά τη μελέτη της δικογραφίας, ο εισαγγελέας Τ. Μασσαλής εισηγήθηκε στο Συμβούλιο Πλημμελειοδικών ότι "δεν προέκυψαν σοβαρές ενδείξεις ότι οι κατηγορούμενοι τέλεσαν αξιόποινη πράξη". Το Συμβούλιο υιοθέτησε την εισήγηση αυτή με το βούλευμα 3041/41 και έπαυσε την άσκηση ποινικής δίωξης.
Το απαλλακτικό βούλευμα έχει ενδιαφέρον σκεπτικό, το οποίο ασφαλώς αποτελεί σήμερα νομολογία για παρόμοια προβλήματα που μπορεί να προκύψουν με δημοσιογραφικά άρθρα που κρίνονται κολάσιμα από τις αστυνομικές αρχές, μόνο και μόνο επειδή θίγεται -έστω και έντονα- το δικαίωμά τους να ελέγχουν τη ζωή των πολιτών: "Συνάγεται αβίαστα ότι το επίμαχο δημοσίευμα αποτελεί πολιτική κριτική και διατύπωση διαφωνίας για τον αντιδημοκρατικό κατά τη γνώμη τους χαρακτήρα παρακολούθησης και καταγραφής των πολιτών. Είναι, βεβαίως, γεγονός ότι το συγκεκριμένο δημοσίευμα είναι οξύ στις διατυπώσεις του, πλην όμως εγράφη από δημοσιογραφικό ενδιαφέρον και προς ενημέρωση της κοινής γνώμης και με μοναδικό σκοπό την άσκηση πολιτκής κριτικής και ελέγχου και δεν εκφράζει σοβαρή και σπουδαία "πρόκληση" ή "παρότρυνση" προς διάπραξη ορισμένου πλημμελήματος."

 


Α-Ω


Α
γανακτισμένος και ο Λάκης Λαζόπουλος με τη "ζωντανή παραχάραξη" των γεγονότων από τα τζιμάνια των καναλιών, γράφει στις 20.11.95. "Δεν ξέρω τι να φωνάξω. Το μόνο που θέλω να φωνάξω είναι αδέρφια μας κάμεραμεν, έτσι όπως φώναζαν τότε το '73 αδέρφια μας φαντάροι, κάπως έτσι. Γιατί οι κάμεραμεν είναι σήμερα οι οδηγοί των βαρέων συμφερόντων. δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, όπως κι οι φαντάροι τότε. Είναι αδέρφια μας αλλά έχουν εντολή να μας εκθέτουν".

Δίκαιη και η αγανάκτηση των τηλεκριτικών για το ράδιο αρβύλα των καναλιών: "Στην απευθείας σύνδεση του Σκάι με το Πολυτεχνείο, ακούσαμε να μας λένε: 'Αυτή τη στιγμή το ελικόπτερο της Αστυνομίας προσγειώνεται στη στέγη του κτιρίου'. Ζάπινγκ στον Antenna και τί ακούμε; 'Αυτή τη στιγμή το ελικόπτερο του Antenna προσγειώνεται στη στέγη του Πολυτεχνείου'. Τελικά, δεν το μάθαμε. Σε ποιόν ανήκε το ελικόπτερο;". (Νέα, 20.11.95).

Είδε το χάρο με τα μάτια του ο φωτορεπόρτερ Μιχάλης Κωνσταντινίδης στις 21.55' της Παρασκευής, 17.11.95, όταν οι άνδρες της ομάδας "Ζήτα" αποφάσισαν ότι δεν έπρεπε να φωτογραφήσει το τελευταίο σκέλος του γνωστού λιντσαρίσματος του 16χρονου "γνωστού-αγνώστου". Του απέσπασαν το φίλμ στο οποίο είχε αποτυπώσει καθαρά ποιοι ακριβώς αστυνομικοί (εκτός του υπαστυνόμου Σκόπα) κλώτσησαν με λύσσα το πρόσωπο του ήδη λιπόθυμου νεαρού. 

H προσφυγή των διωκτικών αρχών στις κάμερες είναι άκρως επιλεκτική. Στις 17.11.87, δεκάδες αστυνομικοί λιάνισαν κυριολεκτικά έξω από την πρεσβεία των ΗΠΑ καμιά δεκαριά φωτορεπόρτερ που παρακολουθούσαν τις "συνήθεις" συμπλοκές με την "ουρά" της πορείας. Η (τυπική) ΕΔΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αδικοπραγήσαντες αστυνομικοί στάθηκε αδύνατο να εντοπιστούν. Κι όμως, στο Αρχείο της ΕΡΤ είδαμε, ενάμιση χρόνο αργότερα, 15λεπτο φιλμάκι του ξυλοδαρμού των δημοσιογράφων με ευκρινέστατα γκρο-πλαν των ξεσαλωμένων "οργάνων"...

Κινηματογραφιστές και φωτογράφοι συμπεριλαμβάνονται επισήμως στο δυναμικό των σωμάτων καταστολής - σύμφωνα τουλάχιστον με τα επίσημα εγχειρίδια. Στο κλασικό "Δημόσιαι συναθροίσεις" του πρώτου εκπαιδευτή των ΜΑΤ, αστυν.διευθυντή Ηλία Ψυχογιού ( Αθήναι 1979), 4 ολόκληρες σελίδες (40-43) αφιερώνονται στα λαγωνικά με τους φακούς που, από "δεσπόζοντα της συναθροίσεως σημεία ( εξώστας, στέγας, παράθυρα)", ασχολούνται με "την φωτογράφησιν των κυριαρχούντων προσώπων ως και των επιδεικνυόντων ιδιαιτέραν δραστηριότητα". 

Με γροθιές, κλοτσιές και καταστροφή της φωτογραφικής μηχανής του πλήρωσε την περιέργειά του ένας ιταλός ρεπόρτερ του ANSA που κατέγραφε την εν στενώ γαμήλια δεξίωση του ζεύγους Ντι Πιέτρο στις 17.12.1994. Το ενδιαφέρον ήταν ότι την ευθύνη της επίθεσης ανέλαβε προσωπικά ο ίδιος διάσημος δικαστής, ο οποίος όντας εκτός εαυτού, δεν παρέλειψε να "στολίσει" και τους υπόλοιπους παπαράτσι.

Νέα ήθη εξ Εσπερίας. Το γαλλικό περιοδικό "Ακτιέλ" αποκάλυψε τον Ιούνιο του 1993 ότι τηλεοπτικό κανάλι είχε συνεννοηθεί με σκίνχεντς να μαγνητοσκοπήσει "ζωντανή" επίθεσή τους εναντίον μεταναστών. Τη δουλειά τη σκάρωσε ένας φιλόδοξος κάμεραμαν-ρεπόρτερ που θέλοντας να προλάβει τη ζώνη υψηλής θεαματικότητας δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να παροτρύνει τους νεοναζί να επιτίθενται κάθε φορά που περνούσε κάποιος έγχρωμος.

Ο λόγος πιθανότατα να είναι ο "φθόνος" των εντύπων για τα κανάλια. Πάντως το κύριο άρθρο της Απογευματινής (21.11.95) περιέχει και ένα πρωτάκουστο επιχείρημα κατά της υπερβολικής χρήσης της κάμερας: "Η προβολή των εικόνων της καταστροφής του Πολυτεχνείου δημιουργεί την εντύπωση ότι η Ελλάδα είναι ένα αναρχούμενο κράτος (...) Η εντύπωση μάλιστα αυτή δεν αποτρέπει μόνο την προσέλευση επενδυτών και τουριστών στην Ελλάδα, αλλά και προσφέρει χρυσή ευκαιρία κατασυκοφαντήσεως της Ελλάδος από ανταγωνιστές της και τους εχθρούς της." (!)

Περισσότερες από ένα εκατομμύριο κάμερες στη Βρετανία καραδοκούν και καταγράφουν κάθε κίνηση των πολιτών. Βρίσκονται σε οροφές κτιρίων, μέσα σε εμπορικά κέντρα, γύρω από αθλητικά γήπεδα, στο πλάι πολυσύχναστων δρόμων, παντού. Στο Λονδίνο, το Μπέρμιγχαμ, το Νιουκάστλ, Μπόρνμαουθ και το Λίβερπουλ. Οι δυνατότητες εντοπισμού όποιου "κουνηθεί" είναι αφάνταστες. Το μέτρο επεκτείνεται ραγδαία και μόνο κάτι οργανώσεις προστασίας δικαιωμάτων θυμίζουν ότι δεν υπάρχει νόμος που να περιορίζει τις εκτροπές.



ΔΙΑΒΑΣΤΕ


"ΑΥΤΟΝΟΜedΙΑ"
. Επιμελημένη περιοδική έκδοση "για την εκτροπή των σημείων της μαζικής κουλτούρας". Εκτενής αξιοποίηση της ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας κι αρθρογραφίας, εναλλακτικής και μή. Το 3ο τεύχος (καλοκ.1994), παραθέτει πολλά στοιχεία γιά τις εκρηκτικές σχέσεις του γαλλικού μαθητικού κινήματος με τις κάμερες κάθε είδους. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η συνέντευξη των δημοσιογράφων του παρισινού Globe με "σπάστες" που επιτίθενται σε δημοσιογράφους στη διάρκεια διαδηλώσεων.

"Μέσα ενημέρωσης. Ψεύδη και δημοκρατία"

(Ελληνική έκδοση του Maniere de voir, τχ1, Μάιος 1993). Συλλογή κειμένων από την αρθρογραφία της Le Monde Diplomatique για τα προβλήματα που προκύπτουν από την έκρηξη των μέσων ενημέρωσης, τόσο σε διεθνές όσο και σε τοπικό επίπεδο. 

Δελτίο Θυέλλης. Εκδοση του Δικτύου Κινήσεων γιά τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα. Τό 5ο τεύχος ( καλοκ.1995) είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στα ΜΜΕ και τη στάση τους σε μιά σειρά κρίσιμα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα - από την ξενοφοβία, τις σχέσεις Βορρά-Νότου, την κρατική καταστολή, τη συγκεντροποίηση της πληροφόρησης, κλπ.

ΑντιΜΜΕτωπο. Τετρασέλιδο δελτίο "εναντίωσης στον κυρίαρχο λόγο/ στον λόγο της κυρίαρχης τάξης". θεωρητικές ως επί το πλείστον επισημάνσεις για τη συνύφανση ΜΜΕ & ταξικής πάλης.



ΔΕΙΤΕ

Γεννημένοι δολοφόνοι
(Natural born killers) του Ολιβερ Στόουν (1994). Καταιγιστικός σαρκασμός της τρομολαγνίας και ανθρωποφαγίας των τηλεοπτικών reality shows και των "ζωντανών μεταδόσεων". Παραδομένος ψυχή τε και σώματι στο κυνήγι της ακροαματικότητας, ο δημοσιογράφος/σόουμαν ακολουθεί το ζευγάρι των νεαρών σίριαλ-κίλερς κυριολεκτικά μέχρι θανάτου...

Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλούμ (Die verlorene Ehre der Katharina Blum) του Φόλκερ Σλέντορφ (1975). Η αποχαλίνωση του ευφάνταστου δημοσιογράφου καταστρέφει τη ζωή μιας φιλήσυχης οικιακής βοηθού, μοναδικό έγκλημα της οποίας υπήρξε η σχέση μιας βραδιάς μ' έναν καταζητούμενο. Στο τέλος, η βία της 4ης εξουσίας παράγει τη βία εναντίον της. Δυστυχώς, η ταινία στερείται το σαρκασμό που διαπερνά το πρωτότυπο μυθιστόρημα του Χ. Μπέλ.

Η πρώτη σελίδα (The front page) του Μπίλι Γουάϊλντερ (1974). Ο αγώνας ενός δημοσιογράφου γιά αποκλειστική συνέντευξη με ένα μελλοθάνατο μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες...

Μαρτυρίες του Νίκου Καβουκίδη (1975). Ντοκιμαντέρ από τους αγώνες του αντιδικτατορικού κινήματος και της Μεταπολίτευσης. Διακρίνεται σαφώς η προσπάθεια των καταληψιών του Πολυτεχνείου (1973) να "στραβώσουν" με καθρέφτες τις κάμερες που τους κινηματογραφούσαν από το "Ακροπόλ".

 

(Ελευθεροτυπία, 3/12/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ