Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ


Το λαθρεμπόριο του φόβου

1.  /  2.

  

Η ασφάλεια και το χρήμα

Η ευκολότερη λύση για το άτομο που αισθάνεται ότι απειλείται από το έγκλημα, είναι η λύση της απομάκρυνσης από περιοχές με υψηλό κίνδυνο θυματοποίησης. Η στατιστική των εγκλημάτων αποδεικνύει ότι ο κίνδυνος είναι πολύ υψηλότερος στο κέντρο των μεγαλουπόλεων παρά στην ύπαιθρο. Ομως αυτό είναι συνήθως χωρίς σημασία για το άτομο, διότι δεν είναι εύκολο κανείς να μετακομίσει εκτός πόλης. Σημαντικότερες είναι οι διαφορές στον κίνδυνο που διατρέχει κανείς ανάλογα με τη συνοικία της πόλης, και ανάλογα με την απόστασή του από το κέντρο ή τα προάστια. (...)
Η έξοδος των ευκατάστατων από μια συνοικία με υψηλό δείκτη επικινδυνότητας αυξάνει τον κίνδυνο των φτωχότερων κατοίκων που παραμένουν. Σχετικό με αυτή τη διαπίστωση είναι το γεγονός ότι στις ΗΠΑ οι μαύροι κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από τους λευκούς να καταστούν θύματα εγκληματικής ενέργειας. Στις 5 μεγαλύτερες πόλεις των ΗΠΑ το ποσοστό των μαύρων θυμάτων σε ένα μόνο χρόνο (1972) υπερέβαινε κατά 30% την αναλογία τους στον τοπικό πληθυσμό. Στο σύνολο της χώρας οι μαύροι πέφτουν θύματα κλοπής υπερδιπλάσιες φορές απ' ό,τι οι λευκοί. (...)
Η μετακόμιση από περιοχές με μεγάλη συχνότητα εγκλημάτων δεν είναι πανάκεια για τη μείωση του κινδύνου. Είναι αυτονόητο ότι οι εγκληματίες δεν περιορίζονται στους εναπομένοντες, αλλά προσπαθούν να ακολουθήσουν τους ευκατάστατους στα προάστια. (...) Οι κατοικίες και τα καταστήματα μπορούν να ασφαλιστούν με διάφορους τρόπους. Εξαιρετική ασφάλεια επιτυγχάνεται με την οικοδόμηση ενός ειδικού τετραγώνου, το οποίο προστατεύεται από μαντρότοιχο και έχει πύλες φυλασσόμενες από ιδιωτικούς φύλακες και περιπολίες ιδιωτικής αστυνομίας. (...)
Η ιδιωτικοποίηση της προστασίας βρίσκεται σε στενή συνάφεια με την ιδιωτικοποίηση της αποκάλυψης της αλήθειας και της επιβολής ποινής. Ο κόσμος που αισθάνεται απογοητευμένος με την προστασία που του παρέχει το κράτος από τους εγκληματίες, δεν εμπιστεύεται το ίδιο κράτος και στην ανακάλυψη των ενόχων και την επιβολή των ποινών. (...)
Το βέβαιο είναι ότι δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που στις ΗΠΑ έπαιζαν σημαντικό ρόλο τα περίστροφα των πολιτών και η δικαιοσύνη του Λυντς. Αυτό το γεγονός διευκόλυνε τις νεότερες τάσεις για ιδιωτικοποίηση της αστυνομίας. Για το παρόν είναι σημαντικό το ότι, όπως αποδεικνύουν οι σχετικές έρευνες, η υψηλή εγκληματικότητα οδηγεί στην ιδιωτικοποίηση της προστασίας ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο, και ότι αυτή η ιδιωτικοποίηση καθίσταται ταυτόχρονα πηγή νέας εγκληματικότητας. Οποιος δεν είναι σε θέση να έχει ιδιωτικούς φρουρούς αναζητεί προστασία σε μηχανικά μέσα και (ή) προμηθεύεται ένα όπλο. Η εξέλιξη της αμερικάνικης νομοθεσίας για τα όπλα μαρτυρά το μηχανισμό αλληλοτροφοδότησης μεταξύ αυξανόμενης εγκληματικότητας, αυτοπροστασίας και ακόμα μεγαλύτερης εγκληματικότητας. (...)
Ιδιαιτέρως διαδεδομένη είναι ασφαλώς η καταφυγή του πολίτη σε μηχανικές κατασκευές ασφαλείας κάθε είδους (ειδικές κλειδαριές, συναγερμοί, κλπ). Πολλοί αναζητούν την προστασία ειδικών σκύλων. Είναι βέβαια παρατραβηγμένοι οι χαρακτηρισμοί "Φρούριο Καλιφόρνια" ή "Φρούριο Αμερική". Ομως η τάση δεν μπορεί να παραγνωρίζεται: Το κράτος το οποίο δεν παρέχει ασφάλεια για όλους, μετατρέπει την ασφάλεια σε εμπόρευμα στην αγορά την ιδιωτικής ζήτησης και της ιδιωτικής προσφοράς. Το εμπόρευμα τούτο μπορεί κανείς να το αποκτήσει μόνο με χρήμα, γι' αυτό και δεν προορίζεται παρά μόνο για τους ευκατάστατους.
Η τεχνολογική αντιμετώπιση του κινδύνου, η οποία στηρίζεται στον άπλετο φωτισμό, τα λουκέτα, τα ηλεκτρονικά συστήματα συναγερμού κλπ, τρέφει μια βιομηχανία ασφάλειας, η οποία δεν καταπολεμά την εγκληματικότητα, αλλά τη διοχετεύει στον αδύναμο γείτονα. - Ισως δεν είναι και τόσο κακό αυτό. Στο κάτω κάτω της γραφής είναι γνωστό ότι το χρήμα είναι πηγή κάθε είδους προνομίων. Ο Μπρεχτ διατύπωσε αυτή την αλήθεια με τη φράση "Geld macht sinnlich". Για ποιο λόγο δεν θα 'πρεπε το χρήμα να προσθέτει κάτι παραπάνω και στην ασφάλεια; - Το ερώτημα είναι αν μιλάμε μόνο για "κάτι παραπάνω" σε ασφάλεια που εξαρτάται από το χρήμα, ή μήπως πρόκειται για την ίδια τη βάση της ασφάλειας, την οποία το κράτος χρεώνει στις πλάτες των πολιτών χωρίς να υπολογίζει το εισόδημά τους. (...) Το μοιραίο για την ασφάλεια που παίρνει τη μορφή ενός εμπορεύματος στην ιδιωτική αγορά, είναι το εμπορικό συμφέρον να υπάρχει πραγματική ή πλασματική ανασφάλεια. Ο πωλητής ασφάλειας έχει συμφέρον να αισθάνεται ο κόσμος ανασφάλεια. Το καλύτερο γι' αυτόν είναι να ακούει δημόσιες συζητήσεις που αναφέρουν υψηλά ποσοστά εγκληματικότητας, ενώ την ίδια στιγμή ελεεινολογούνται ως αναποτελεσματικά τα αντίμετρα του κράτους.

GUNTER ARZT
(Αποσπάσματα από τη μελέτη "Der Ruf nach Recht und Ordnung", Tubingen 1976)



Α -Ω

 


Α
νατριχιαστικό παρεπόμενο της ανασφάλειας που εξαπλώνεται στις πόλεις αποτελεί η ανοχή των πολιτών στο ενοχλητικό φαινόμενο των χιλιάδων συναγερμών αυτοκινήτων που σκούζουν δίπλα τους επί 24ωρου βάσεως. Κανείς δεν έχει καταγγείλει το γεγονός -και τις ασφαλιστικές εταιρείες που το επιβάλουν στους γιωταχήδες- αν και είναι κατάφωρα αντισυνταγματικό.

Ευαίσθητη στα μηνύματα των καιρών, η φιλελεύθερη νεολαία έσπευσε ήδη από τα τέλη της περασμένης δεκαετίας να ποντάρει στην επερχόμενη μαζική φοβία για την "καταρράκωση της δημόσιας τάξης". Σε προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ της ΟΝΝΕΔ, τον Ιούνιο του 1989, η εικόνα ενός αντιπυρηνικού διαδηλωτή που εκτοξεύει μολότοφ κατά των ΜΑΤ προβαλλόταν σαν η ενσάρκωση του κύματος βίας που απειλεί το μέσο πολίτη. Οι Αλβανοί δεν είχαν ακόμα αρχίσει, βλέπετε, να περνάν τα σύνορα...

Κατάληψη αποφάσιζαν οι μαθητές, ιδιωτικούς αστυνομικούς με ντόμπερμαν προσέλαβαν οι σύλλογοι των γονιών τους για να τους αποτρέψουν! Το περιστατικό συνέβη στο 19ο Γυμνάσιο και Λύκειο Αχαρνών στις 30.10.1991. Στα επιχειρήματα εξέχουσα θέση κατείχε η απαρίθμηση όλων των γνωστών "κινδύνων" που απειλούν την νεολαία. Κουβέντα για τα εκπαιδευτικά της δικαιώματα.

Με τον προφητικό τίτλο "Νοικιασμένοι άνευ όρων", ο "Ριζοσπάστης" (24.9. 1986) κατέγραφε τις απεγνωσμένες προσπάθειες κάποιων υπαλλήλων της "Group 4" να συνδικαλιστούν. Εκτοτε οι εταιρείες έγιναν πιο ...προσεκτικές, δεν παρατηρήθηκε κάποια ανάλογη κίνηση και σήμερα ούτε ένας ιδιωτικός φύλακας (από τους 10.000 που λένε ότι κυκλοφορούν ανάμεσα μας) δεν ανήκει σε σωματείο. 

Ολο και πιο "αυτονόητο" παρουσιάζεται το "δικαίωμα" των πανικόβλητων (;) πολιτών να προστατεύονται με τις καραμπίνες τους από τους "λαθρομετανάστες", όπως άλλωστε και το "δικαίωμα" των αστυνομικών να εκτελούν δεξιά αριστερά υπόπτους. Η υπόμνηση ότι την διετία 1991-93 έχουν χάσει τη ζωή τους 48 αλλοδαποί και έχουν τραυματιστεί σοβαρά μερικές δεκάδες άλλοι, θεωρείται λεπτομέρεια.

Παράδειγμα από τη διασπορά του φόβου -για λόγους προσέλκυσης πελατείας- όπως εκπορεύεται από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ: Το Μάρτιο του 1993 εισήχθη η καθιερωμένη πλέον δημοσιογραφική έκφραση "η ληστεία της ημέρας", παρά το ότι τα επίσημα στοιχεία είχαν καταγράψει μόνο 25 περιστατικά (μαζί με τις απόπειρες) το προηγούμενο 15μηνο.

Στατιστικές "λεπτομέρειες" από την εγχώρια εγκληματικότητα: κατά την τριετία 1990-92, 180 αστυφύλακες και 10 αξιωματικοί της ΕΛΑΣ αποτάχθηκαν λόγω αξιόποινων πράξεων, ενώ άλλοι 350 κατώτεροι κι 25 στελέχη τέθηκαν σε αργία ή απολύθηκαν για τον ίδιο λόγο. Βεντέτες του είδους οι Δ.Χρυσάφης και Ε.Λιακόπουλος, που χρησιμοποιούσαν το περιπολικό τους ως αποθήκη για τα κασετόφωνα που έκλεβαν από παρκαρισμένα ΙΧ ...εν ώρα υπηρεσίας!

Υπάρχουν πάντως και άλλοι λόγοι, πέραν της ανασφάλειας, για να μην επιθυμεί κάποιος την απομάκρυνση του Αστυνομικού Τμήματος από τη γειτονιά του. "Για ένα πιστοποιητικό θα πρέπει να τρέχουμε τώρα στο Μοσχάτο" δήλωσε στον απεσταλμένο της "Ε" ένας από τους κινητοποιημένους κατοίκους του Ρέντη.

Φορώντας τη στολή του ο Π. Δ. Ανδριόπουλος, 22 χρόνων, υπάλληλος στην εταιρεία σεκιούριτι "GUARD", μαζί με δυό φίλους του, λήστεψαν δυο Αλβανούς σε δρόμο της Δάφνης. Η παρέα του δράστη εμφανίστηκε ως κλιμάκιο ελέγχου της βεριτάμπλ αστυνομίας. Οι Αλβανοί αντιστάθηκαν, πήραν πίσω τα μισά λεφτά τους (115.000 δρχ.) και με τη βοήθεια των αρχών εντόπισαν λίγο αργότερα τους ενόχους (από τις εφημερίδες, 2.11.1992).



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

"Le peur et l' ordre"
(Le Monde Diplomatique, Μάιος 1986). Οι ποικίλες όψεις του φαινομένου της ανασφάλειας που νιώθει ο σύγχρονος πολίτης και ενδιαφέρουσες απόπειρες ερμηνείας των μηχανισμών που την κατασκευάζουν.

"Obsession securite" (περ. Autrement, Φεβρουάριος 1989). Η συγκρότηση της ψύχωσης της ανασφάλειας στη σύγχρονη Γαλλία.

Τάκη Φωτόπουλου "Εγκλημα και κοινωνία" (Ελευθεροτυπία, 12/2/1994). Κριτική στη νεοφιλελεύθερη ερμηνεία του φαινομένου της αύξησης της εγκληματικότητας και σύνδεσή του με τα σημερινά κοινωνικοοικονομικά προβλήαμτα της χώρας.

Βασίλη Χ. Καρύδη "Λαθρομετανάστευση, εγκληματικότητα και αντεγκληματική πολιτική" (μελέτη στον υπό έκδοση τιμητικό τόμο Μπάκα-Αβράμη, επιμ. Ν. Κουράκη, Πανεπιστήμιο Αθηνών). Μεταξύ άλλων, οι μηχανισμοί συγκρότησης του επίφοβου στερεότυπου του λαθρομετανάστη-εγκληματία.


ΔΕΙΤΕ

Μετά τα μεσάνυχτα (After hours) του Μάρτιν Σκορσίζι (1985). Σε μία συνοικία κατειλημμένα από ψυχωτική φοβία για την εγκληματικότητα, ένα αθώο ερωτικό ραντεβού καταλήγει στην εφιαλτική καταδίωξη του ταλαίπωρου "ξένου" από ομάδες πολιτών που "περιφρουρούν" την περιοχή τους.

Ο εκτελεστής της νύχτας (Death Wish) του Μάικλ Γουίνερ (1974). Μπροστά στην αδυναμία της έννομης τάξης να αποδώσει δικαιοσύνη για την εξόντωση της οικογένειάς του, ένας "απλός πολίτης" παίρνει το νόμο στα χέρια του εξαπολύοντας νυχτερινά σαφάρι μικροκακοποιών. Ταινία που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην - πολιτικά πολύ πιο ευαίσθητη - εποχή της.

Ο επιθεωρητής Κάλλαχαν ( Dirty Harry) του Ντόν Σίγκελ (1971). Παρακάμπτοντας τους νόμους που "προστατεύουν" τους εγκληματίες, ένας σκληρός μπάτσος ως η μόνη λύση για την αποτελεσματική καταστολή του εγκλήματος. Οπως και η προηγούμενη, έτσι κι αυτή η ταινία γνώρισε εισπρακτική επιτυχία - και μετατράπηκε σε κινηματογραφικόι σήριαλ.

Γεννημένοι δολοφόνοι (Naturally born killers) του Ολιβερ Στόουν (1994). Θεαματική και αρκετά βίαιη κατάδυση στην τρομολαγνία των ΜΜΕ, μέσα από την ιστορία ενός ζευγαριού εφήβων serial killers.

Παράνομη έλξη (Unlawful entry) του Τζόναθαν Κάπλαν (1992). Ακόμα κι ο αστυνόμος της καθωσπρέπει γειτονιάς του L.A. μπορεί να μετατραπεί σε απειλή της οικογενειακής γαλήνης, όταν καταλαμβάνεται από ψυχοπαθή έρωτα για το θηλυκό σκέλος του γιάπικου ζεύγους.

 

 

(Ελευθεροτυπία, 5/11/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ