ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ ΑΛΑ ΓΑΛΛΙΚΑ


Η λεγεώνα των φίλων

1.  /  2.

 

 

Ο εθνικισμός και η γαλλικά Αριστερά

Ελάχιστες είναι οι φορές που η -συχνά εθνικιστική - γαλλική αριστερά τόλμησε να αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο το γεγονός ότι η Γαλλία συνιστά δύναμη ιμπεριαλιστική. Αφορμή για μια σημαντική παρέμβαση προς αυτή την κατεύθυνση αποτέλεσε το 23ο Συνέδριο του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 1979: Ο λόγος για την κοινή πρόταση των Ετιέν Μπαλιμπάρ, Γκι Μπουά, Ζορζ Λαμπικά και Ζαν-Πιερ Λεφέμπβρ που παρουσιάστηκε στον προσυνεδριακό διάλογο με τον εύγλωττο τίτλο "Σύντροφοι, ας ανοίξουμε το παράθυρο!". Στην έκκληση αυτή προς τους συντρόφους τους, οι τέσσερις γνωστοί διανοούμενοι και παλαιά στελέχη του κόμματος εισηγούνταν και μια "αιρετική" ανάγνωση του εγχώριου ιμπεριαλισμού:

Εδώ και καιρό, ο κομματικός λόγος συστηματικά παραγνωρίζει -ή μάλλον απωθεί- δύο σημαντικές πραγματικότητες: τον γαλλικό ιμπεριαλισμό και τις διιμπεριαλιστικές συγκρούσεις. Μάταια θα αναζητήσουμε στα προσυνεδριακά κείμενα έστω και μία αναφορά στον γαλλικό ιμπεριαλισμό. Και λέξη δεν θα βρούμε για τον ειδικό ρόλο της "Γαλλίας" στη νεοαποικιοκρατική εκμετάλλευση των λαών του Τρίτου Κόσμου. (...)
Ας γίνουμε σαφείς: η αναφορά σε έναν κάποιο "ευρωπαϊκό διεθνισμό" δεν αρκεί για να διασκεδάσει την υποψία ότι το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα γλιστρά προς εθνικιστικές θέσεις. Και δεν έχουμε κανέναν απολύτως λόγο να υποκαταστήσουμε τον γαλλικό εθνικισμό, ο οποίος βασίζεται στον γαλλικό ιμπεριαλισμό, με τον ευρωπαϊκό εθνικισμό, ο οποίος με τη σειρά του αντιστοιχεί στον υπό συγκρότηση ευρωπαϊκό ιμπεριαλισμό. Εκείνο ωστόσο που γεννά υποψίες είναι η σιωπή που καλύπτει την πραγματικότητα του γαλλικού ιμπεριαλισμού, ή μάλλον η συνύπαρξη αυτής της σιωπής με τις διατυπώσεις περί "της μεγάλης εθνικής πολιτικής της Γαλλίας". Γιατί οι λέξεις να έχουν εκ προοιμίου διαφορετική έννοια, όταν εκφέρονται από το δικό μας στόμα;
Αυτό που υπαινίσσεται η σημερινή επιχειρηματολογία του κόμματος είναι ότι η Γαλλία έχει μετατραπεί σε θύμα του ιμπεριαλισμού, ότι έχει περάσει στην πλευρά των καταπιεσμένων λαών. (...) Ας θυμίσουμε λοιπόν ότι η Γαλλία είναι η τέταρτη ιμπεριαλιστική δύναμη στον κόσμο. ΜΠορεί να χάνει συνέχεια έδαφος σε σύγκριση με τους τρεις ισχυρότερους ιμπεριαλισμούς (ΗΠΑ, Γερμανία, Ιαπωνία), αλλά εδώ και δέκα χρόνια έχει επιτύχει να ξεπεράσει την Αγγλία στην κατάκτηση των διεθνών αγορών: πρόκειται για μία από τις συνέπειες της κρίσης. Ο γαλλικός ιμπεριαλισμός παίζει θαυμάσια το ρόλο του στο διεθνές πιστωτικό σύστημα, γεγονός που του επιτρέπει να διογκώνει το χρέος των σοσιαλιστικών και των "αναπτυσσόμενων" χωρών και να συντηρεί τη συναλλαγματική τους εξάρτηση. Εκτός αυτού, η Γαλλία είναι ο τρίτος πωλητής όπλων στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ.
Είναι αλήθεια ότι ο γαλλικός ιμπεριαλισμός σημειώνει μια σχετική κάμψη, η οποία επιταχύνθηκε από την τρέχουσα κρίση. Η γερμανική και η ιαπωνική οικονομία "αντέχουν την κρίση καλύτερα από μας", όπως θα έλεγαν και οι οικονομολόγοι με την προσεκτική τους γλώσσα. Πρόκειται για διαδικασία που μεταφράζεται αναπότρεπτα σε πληθωρισμό, ανεργία, διείσδυση ξένων κεφαλαίων. Κάτι που σημαίνει ότι ο "εκσυγχρονισμός" του γαλλικού ιμπεριαλισμού που ακολουθήθηκε από τον Ντε Γκωλ έως τον Ζισκάρ κατέληξε σε ένα αμφίσημο αποτέλεσμα. Επέτρεψε στη "Γαλλία" να τοποθετηθεί και πάλι στην ομάδα των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, με τη διαφορά όμως πως ο γαλλικός ιμπεριαλισμός δεν μπορεί πλέον να ελπίζει ότι ο ρόλος του θα είναι ηγεμονικός ή πραγματικά αυτόνομος. Οι οικονομικές, βιομηχανικές και στρατιωτικές επιχειρήσεις του εξαρτώνται ήδη και θα εξαρτηθούν ακόμη περισσότερο από τους ισχυρότερους. Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ο γαλλικός ιμπεριαλισμός δεν έχει να διαδραματίσει τον δικό του ρόλο στις κοινές στρατηγικές, ότι εμφανίζεται ως απλή λεία στη νέα μοιρασιά του κόσμου.
Το πρόβλημά του, αντιθέτως, είναι να διασφαλίσει -και να του αναγνωριστούν- όσο το δυνατόν πιο διευρυμένες "αρμοδιότητες": Χαρακτηριστικό -αν και όχι μοναδικό- παράδειγμα συνιστά η "εξειδίκευσή" του στον πυρηνικό και στον στρατιωτικό τομέα, από την πώληση όπλων μέχρι τις άμεσες επεμβάσεις (με ή χωρίς δύναμη κρούσης). Κάτω από αυτή την οπτική γωνία, το "ευρωπαϊκό οικοδόμημα" αποκτά διαφορετική σημασία: εκείνο που προκύπτει δεν είναι μια "γερμανική Ευρώπη", αλλά μια Ευρώπη γαλλογερμανική, όπως ακριβώς την αντιλαμβάνονται και τη φοβούνται οι άγγλοι, ιταλοί, ισπανοί, και πορτογάλοι εργάτες, στους οποίους πρέπει να προσθέσουμε και τους μετανάστες που ζουν στη Γαλλία. Σε τούτη τη δικέφαλη Ευρώπη, το ένα κεφάλι είναι πιο δυνατό από το άλλο, το ένα είναι αυτό που "αποφασίζει". Αλλά και τα δύο είναι απαραίτητα: δίχως την πολιτική και οικονομική συνεργασία της γαλλικής αστικής τάξης, το γερμανικό κεφάλαιο δεν μπορεί να κυριαρχήσει στην Ευρώπη ούτε να διεισδύσει στις αφρικανικές αγορές. Κι αυτό είναι κάτι που προφανώς ξεπληρώνεται...

(E. Balibar, G. Bois, G. Labica, J.-P. Lefebvre, "Ouvrons la fenetre, camarades!,", εκδ. Maspero, Παρίσι 1979, σ. 72- 76).


Α - Ω

 


Α
λλοι καιροί, άλλα ήθη. "Ο Μπόμπ Ντέναρντ θέλει να ζήσει για πάντα δίπλα σ' εκείνους που απελευθέρωσε" πληροφορούσε το Μάιο του '78 το κοινό του το παριζιάνικο Paris Match για το πραξικόπημα του μισθοφόρου παρακρατικού της DGSE στις Κομόρες. Εξίσου εύγλωττο το μήνυμα του τελευταίου προς τους ιθαγενείς "του": "Επιτελέσαμε έργο εθνικής σωτηρίας. Καθένας στο εξής ας δουλεύει κι ας μην ξαναμιλήσει για πολιτική".

Για να πετύχει την έκδοση του "διεθνούς τρομοκράτη" Κάρλος από το ( κατά τα άλλα "αντιιμπεριαλιστικό") ισλαμικό καθεστώς του Σουδάν, η γαλλική ΕΥΠ παρέδωσε στο επιτελείο του Χαρτούμ αεροφωτογραφίες με τις θέσεις των ανταρτών του αποσχιστικού SPLA στα νότια της χώρας. Το Παρίσι έχει επίσης δώσει, εδώ και μερικά χρόνια, το πράσινο φώς για τη χρησιμοποίηση απ' το σουδανικό στρατό του εδάφους της γειτονικής Κ.Αφρικής, για την πλαγιοκόπηση του SPLA. Αντίτιμο: η υπόσχεση για επανάληψη τωναρδευτικών "μεγάλων έργων" γαλλικής πολυεθνικής στο ν.Σουδάν, μετά την "ειρήνευσή του. 

Δεν έλειψαν ποτέ οι διανοούμενοι απολογητές της γαλλικής πυρηνικής στρατηγικής. "Η Greenpeace ψεύδεται. Η Greenpeace ξέρει ότι ο πασιφισμός στο σημερινό παγκόσμιο πλαίσιο ισοδυναμεί με έγκλημα" έγραφε το 1985 η Μαργκερίτ Ντιράς, με αφορμή την πρώτη κρίση του Rainbow Warrior. Φέτος ήταν η σειρά του πάλαι ποτέ μαοικού σουηδού Γιάν Μάιρνταλ να στηρίξει δημόσια, μαζί με τους πολεμοχαρείς "νέους φιλοσόφους" την "ανεξαρτησία της Γαλλίας απέναντι στον αγγλοσαξωνικό ιμπεριαλισμό".

Ενα από τα βασικά συνθήματα της εκστρατείας του Φρανσουά Μιτεράν στις προεδρικές εκλογές του 1965 ήταν ο άμεσος πυρηνικός αφοπλισμός της χώρας. Το 1969 ο "Τοντόν" έκανε ήδη την αυτοκριτική του, ωστόσο το αίτημα παρέμεινε αυτούσιο στο Κοινό Πρόγραμμα κομμουνιστών - σοσιαλιστών του 1972. Με τη διάλυση της Ενωμένης Αριστεράς το 1977, τόσο το ΚΚΓ όσο και οι Σοσιαλιστές έσπευσαν να αποδεχτούν δημόσια την "αναγκαιότητα" του εγχώριου πυρηνικού οπλοστασίου - ως "εγγυητή" της "εθνικής ανεξαρτησίας". Σαν πρόσθετο επιχείρημα προβλήθηκε (επαύριος των γεγονότων της Χιλής, γαρ) η ανάγκη προσεταιρισμού της "μη αντιδραστικής μερίδας" των αξιωματικών...

αν-Κριστόφ Μιτεράν, έμπορος ναρκωτικών!" Το πανό προσφύγων της Ρουάντα (Ιουν.1994) αφορούσε, σύμφωνα με τις εξηγήσεις γαλλικών εντύπων, τη στενή σχέση του προεδρικού υιού (και πρώην αφρικανάρχη) με τον προεδρικό γόνο του Κιγκάλι, ο οποίος κατηγορούνταν δημόσια ως ο ιδιοκτήτης τεράστιων φυτειών ινδικής κάνναβης στα δάση του Νιουνγκούε, στη νοτιοδυτική εσχατιά της χώρας.

Ηδη από το 1968, το γαλλικό στρατιωτικό δόγμα πρόβλεπε, ως δευτερεύον σενάριο, τις "ένοπλες επεμβάσεις, εν ανάγκη και σε πυρηνικό επίπεδο, σε οποιοδήποτε σημείο της υδρογείου κριθεί απαραίτητο για τα εθνικά μας συμφέροντα". Ο προτεινόμενος απ' το 1992 εκσυγχρονισμός του προβλέπει πυρηνικό χτύπημα εναντίον "ανεξέλεγκτων" τριτοκοσμικών που κατέχουν ατομικά όπλα.

Κριτικάροντας τον υπερβολικά σπάταλο "εκσυγχρονισμό" της γαλλικής πολεμικής μηχανής και την υπερβολικά πρόωρη αντικατάσταση των υφιστάμενων στρατηγικών υποβρυχίων, ο απόστρατος αντιναύαρχος Α.Σαγκουινέτι σημειώνει στη Monde Diplomatique (9?95): "πρόκειται για καθαρό παράδειγμα προγράμματος που υλοποιείται μόνο και μόνο για την ικανοποίηση των γραφείων μελετών και της πολεμικής βιομηχανίας".

Σύντροφος του Τσε το μακρινό εκείνο καιρό του αντάρτικου της Βολιβίας, ο Ρεζί Ντεμπρέ ανέλαβε να ξεπλύνει (με την ιδιότητα του νεοδιορισμένου Γ.Γ. του Ύπατου Συμβουλίου του Ειρηνικού) τη ντροπή από τη βύθιση του πρώτου Rainbow Warrior από πράκτορες της DGSE. "Ας αναγνωριστεί στη Γαλλία το δικαίωμα να αποτελεί μέλος της οικογένειας του Ειρηνικού, σε ισότιμη βάση" έγραφε (14/2/86) στη Liberation, καταγγέλλοντας παράλληλα τους "εξορκισμούς του εθιμικού δικαίου των νησιωτών και τη βιβλική ηθική των ιεραποστόλων του Λονδίνου".

Υπουργός "Υπερπόντιας Γαλλίας" στη δεκαετία του '50, ο Φρ. Μιτεράν εκτός από τον αποικιακό πόλεμο της Αλγερίας στο ενεργητικό του έχει και την απόσπαση των αφρικανών βουλευτών από την επιρροή του ΚΚΓ. Χάρη στον από κοινού σχηματισμό κοινοβουλευτικής ομάδας, ο μεν Φρανσουά διατηρήθηκε στον αφρό της πολιτικής ζωής, οι δε Σενγκόρ, Μπουανί & Σία απέκτησαν την απαραίτητη εμπειρία στην κρατική διαχείριση...


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Cedetim "L' imperialisme francais"
(Παρίσι 1980, εκδ.Maspero). Περιοδολόγηση και διεισδυτική ανάλυση του γαλλικού ιμπεριαλισμού από ένα εναλλακτικό ερευνητικό κέντρο, στρατευμένο στην υπεράσπιση του Τρίτου Κόσμου.

"L' imperialisme francais aujourd'hui" (Παρίσι 1977, εκδ.Editions Sociales). Συλλογή μελετών για τη διείσδυση του γαλλικού κεφαλαίου και τις πολιτικές της επιπτώσεις, από ερευνητές προσκείμενους στο ΚΚΓ. Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τα στοιχεία για τις δραστηριότητες των γαλλικών επιχειρήσεων στην - τρομοκρατούμενη τότε από τις στρατιωτικές δικτατορίες - Λατ.Αμερική.

Jean Chesneaux "Transpacifiques. Observations et considerations diverses sur les Terres et Archipels du Grand Ocean" (Παρίσι 1987, εκδ.La Decouverte). Εκτενής παρουσίαση των γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων στον Ειρηνικό και, κυρίως, των κοινωνικών διαστάσεων κι επιπτώσεών τους. Εντονη κριτική στο σύνδρομο "εθνικής ασφάλειας" που καθιστά τη νεοαποικιακή πολιτική του Παρισιού στην περιοχή θέμα-ταμπού στην ίδια τη Γαλλία.

Frank Tenaille "Les 56 Afriques" (Παρίσι 1979, εκδ.Maspero). Δίτομη αλφαβητική παρουσίαση των χωρών της Μαύρης Ηπείρου, με περιγραφή όχι μόνο της πολιτικής τους ζωής αλλά και της παρουσίας του δυτικού κεφαλαίου στις επιμέρους οικονομίες. Χαρακτηριστικές αναφορές στη γαλλική ανάμιξη και στα δυο επίπεδα.


Φράντς Φανόν "Της γης οι κολασμένοι" (Αθήνα 1971, εκδ. Κάλβος). Καταγγελία της κλασικής γαλλικής αποικιοκρατίας και των ιδεολογικών εγχαράξεών της πάνω στον αποικιοκρατούμενο πληθυσμό.


ΔΕΙΤΕ

Ο δαίμονας της 11ης ώρας
(Pierrot le fou) του Ζαν Λικ Γκοντάρ ( 1965). Κλασσικός Γκοντάρ της δεκαετίας του '60, εμπνευσμένος από την απαγωγή κι εξόντωση του μαροκινού αγωνιστή Μπέν Μπαρκά από τους ντεγκωλικούς παρακρατικούς.

Η μάχη του Αλγερίου (La battaglia di Algeri) του Τζίλο Ποντεκόρβο (1965). Αριστουργηματική αναπαράσταση των γαλλικών "αντιανατρεπτικών" επιχειρήσεων στην κάσμπα του Αλγεριού, κινηματογραφημένη στους πραγματικούς χώρους των γεγονότων ενώ αυτά ήταν ακόμα νωπά.

Το ξεκαθάρισμα (Coup de torchon) του Μπερνάρ Ταβερνιέ (1981). Σήψη και διαφθορά σε κάποια απροσδιόριστη αποικία της γαλλικής Δυτ. Αφρικής.

Ινδοκίνα (Indochine) του Ρεζί Βαρνιέ (1992). Νοσταλγική ματιά στον παλιό καλό καιρό της γαλλικής αποικιοκρατίας, που έσπασε κυριολεκτικά τα ταμεία.

 

 

(Ελευθεροτυπία, 22/10/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ