Ο πολιτισμός του WC

1.  /  2.

 

WC με σιδερένιες αμπάρες

Οι συνθήκες εγκλεισμού δυσκολεύουν την άσκηση των φυσικών λειτουργιών των φυλακισμένων. Ο συνεχής έλεγχος που απαιτείται από το σωφρονιστικό σύστημα πάνω στο σώμα του κρατούμενου δεν επιτρέπει τη χρήση κανονικής τουαλέτας. Αλλοτε το πρόβλημα λυνόταν με ένα δοχείο νυκτός. Σε ορισμένες φυλακές τα πράγματα ήταν πολύπλοκα. Κατά τον Ηλία Πετρόπουλο "ο Φυλακισμένος, όταν θέλει να χέσει τη νύχτα φωνάζει απ' το παράθυρο στον Φύλακα για να τον ξεκλειδώσει. Ο Φύλαξ αρνείται. Ο Φυλακισμένος αρχίζει να βρίζει. Ο Φύλαξ του λέει ότι πρέπει να περιμένει ως το πρωί. Στο τέλος ξεσηκώνεται όλη η Φυλακή, οπότε ο Φύλαξ (συνοδευόμενος από άλλους δυο Φύλακες) ανοίγει την πόρτα." Ακόμα και στις αγροτικές φυλακές τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. "Στην Αγροτική Φυλακή του Βορά τα αποχωρητήρια δεν έχουν πόρτες. Οι Φυλακισμένοι αφοδεύουν υπό τα βλέματα των συγκρατουμένων που πλένουν τα πιάτα τους." Ομως ακόμα και έτσι, το αποχωρητήριο είναι ένα αποκούμπι για τον έγκλειστο. "Μόνο στο αποχωρητήριο της Φυλακής νιώθεις μόνος. Οι Φυλακισμένοι αργοπορούν στο αποχωρητήριο - δε φεύγουν αποκεί πριν φουμάρουν δυο τσιγάρα. Και σ' αυτό δεν φταίει η δυσκοιλιότης."
Στις πιο σύγχρονες μορφές απομονωτισμού το WC συστεγάζεται στο κελί, μ' άλλα λόγια ο κρατούμενος ζει μέσα στο ιδιωτικό του αποχωρητήριο. Η εξέλιξη, δηλαδή, χειροτερεύει τις συνθήκες ζωής μέσα στις φυλακές, εξασφαλίζει όμως μεγαλύτερη ασφάλεια, εφόσον περιορίζει τις εξόδους του φυλακισμένου απ' το κελί και έτσι αποφεύγονται οι επαφές των κρατουμένων μεταξύ τους. Από την άλλη μεριά, αυτό το κελί-αποχωρητήριο προσφέρει στους φύλακες και την τέλεια εποπτεία πάνω σε κάθε δραστηριότητα του φυλακισμένου. Ευτυχώς αυτού του είδους οι κατασκευές έχουν υψηλό κόστος που τις καθιστά ασύμφορες για χώρες σαν τη δική μας. Αλλά ακόμα και σ' αυτού του τύπου τις φυλακές, οι κρατούμενοι ανακαλύπτουν κάποια θετικά στοιχεία. Αδειάζοντας το νερό απ' τη λεκάνη ανοίγουν ένα δρόμο ηχητικής επικοινωνίας μεταξύ τους. Το "υδραυλικό τηλέφωνο" απαιτεί βέβαια να χώσεις το κεφάλι σου μέσα στη λεκάνη, αλλά το σπάσιμο της απομόνωσης παραμερίζει κάθε άλλη σκέψη.



Το μακρύ χέρι του κράτους

Ο εκσυγχρονισμός της ελληνικής τουαλέτας υπήρξε μιά υπόθεση που διαψεύδει πλήρως τα νεοφιλελεύθερα κηρύγματα για την υποτιθέμενη "αχρηστία" του κράτους όσον αφορά την ανθρώπινη πρόοδο. Η μετάβαση από το οθωμανικό ( ή, έστω, μετεπαναστατικό) μας παρελθόν στο ευρωπαικό παρόν μπορεί σήμερα να φαίνεται σχεδόν αυτονόητη, χρειάστηκε όμως το σιδερένιο χέρι του κρατικού παραμβατισμού για την επιτυχή διεκπεραίωσή της. Ενας από τους συντάκτες του "Ιού" διατηρεί ολοζώντανη στη μνήμη του την παιδική εμπειρία από μιά τέτοια κρατική πρωτοβουλία, το μακρινό καλοκαίρι του 1969 σ' ένα χωριό της ορεινής Δωρίδας: περιμένοντας τον έλεγχο των αρμόδιων ιατρικών & διοικητικών αρχών, οι χωρικοί παρατάσσονται μπροστά στά ( ως επί το πλείστον εξωτερικά) αποχωρητήρια των σπιτιών τους. Οι ελεγκτές παρελαύνουν από σπίτι σε σπίτι κι από τουαλέτας εις τουαλέταν, κάνοντας τις απαραίτητες παρατηρήσεις κι υποβάλλοντας τις ανάλογες συστάσεις - εδώ χρειάζεται καζανάκι, εκεί καινούρια λεκάνη, παραπέρα περισσότερη καθαριότητα. Η χρονική απόσταση δεν επιτρέπει να αποφανθούμε με βεβαιότητα αν επιβλήθηκαν πρόστιμα στους απροσάρμοστους, η σοβαρότητα όμως με την οποία ο τοπικός πληθυσμός αντιμετώπισε το όλο συμβάν συνιστούσε τη μεγαλύτερη δυνατή εγγύηση για το αποτέλεσμα...
Δεν πρέπει άλλωστε να ήταν η μόνη κρατική πρωτοβουλία αυτού του βεληνεκούς. Απόδειξη το φυλλάδιο που παραθέτουμε. Κυκλοφόρησε, κάποια απροσδιόριστη χρονιά πριν από τη δικτατορία, από τη "Διεύθυνσιν Διαφωτίσεως" του Υπουργείου Υγιεινής.



ΔΕΙΤΕ

Το φάντασμα της ελευθερίας
(Le phantome de la liberte) του Λουίς Μπουνιουέλ (1974). Εξαιρετική αντιστροφή των κοινωνικών συμπαραδηλώσεων της σχέσης του ανθρώπου με την τροφή: οικοδεσπότες κι επισκέπτες συνδιαλέγονται καθισμένοι σε λεκάνες της τουαλέτας, ενώ το φαγητό καταναλώνεται κατά μόνας σε χώρους παρεμφερείς με αφοδευτήρια.

Τούρκικο λουκούμι (Turkish delight) του Πολ Φερχόφεν (1973). Σκαμπρόζικη σάτιρα των ηθών της ολλανδικής μικροαστικής τάξης, διανθισμένη με ένα πλήρες δειγματολόγιο της ανάμιξης των κοπράνων στην ανθρώπινη καθημερινότητα.

Σαλό, 120 μέρες στα Σόδομα (Salo e le 120 giornate di Sodoma) του Πιέρ Πάολο Παζολίνι (1975). Σαδομαζοχιστική αντιφασιστική αλληγορία. Εκτεταμένες αναφορές στις λιγότερο καθιερωμένες χρήσεις των ανθρώπινων περιττωμάτων.

Στο πέρασμα του χρόνου (Im Laufe der Zeit) του Βιμ Βέντερς (1975). Στο πρώιμο αυτό οδοιπορικό του, ο δημιουργός των "φτερών του έρωτα" δεν παραλείπει να αποθανατίσει λεπτομερώς την καθ' οδόν αφόδευση του φορτηγατζή πρωταγωνιστή του.

 

 

(Ελευθεροτυπία, 15/10/1995)

 

 

www.iospress.gr                                   ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ