ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ 1995

Η "ταράτσα" του πολιτισμού

1.  /  2.

ΤΟΥΡΚΙΑ 1994

Η ποικιλία του τρόμου

Τις ημέρες αυτές αναμένεται η απόφαση του δικαστηρίου της Αγκυρας για τους συγγραφείς ενός βιβλίου με πληροφορίες για τα βασανιστήρια στη σημερινή Τουρκία. Πρόκειται για τον Γιαβούζ Ονέν, πρόεδρο του Ιδρύματος Ανθρώπινων Δικαιωμάτων της Τουρκίας, και τον Φεβζί Αργκούν, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ίδιου ιδρύματος.
Τα βασανιστήρια, ωστόσο, συνεχίζουν να αποτελούν καθημερινή πρακτική στην Τουρκία. Η ευρύτατη διάδοσή τους, αλλά και η διεστραμμένη ποικιλία τους, περιγράφεται σε αφήγημα του Μικαέλ Σουφί με τον τίτλο «Ferac», που εκδόθηκε προ μηνών στο Βέλγιο. Γιος τούρκων μεταναστών, γεννημένος στις Βρυξέλλες, ο Σουφί βρέθηκε στην Τουρκία το 1987 για να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία. Εκεί κατέληξε μέλος της υπηρεσίας CDA, τμήματος της ΜΙΤ (Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών) και διδάχθηκε τις τεχνικές βασανισμού των κρατουμένων. Η λιποταξία ήταν το επόμενο βήμα του νεαρού Σουφί. Αποφασίζοντας να εκδώσει έπειτα από καιρό το βιβλίο με τις εμπειρίες του, ο Σουφί ξέρει ότι κινδυνεύει. Από τον - κατά πολύ πλουσιότερο - κατάλογο του Μ. Σουφί μεταφέρουμε εδώ τα σκίτσα και τις επεξηγήσεις του συγγραφέα για δεκαεπτά τύπους βασανισμού:
1. Μουχλιασμένο τυρί (Bayat Peynir)
Ο φυλακισμένος δένεται σε μια καρέκλα με τα μάτια κλειστά. Του γεμίζουν το στόμα με μουχλιασμένο τυρί και αφήνουν τη βρύση να τρέχει. Ο φυλακισμένος θέλει να πλύνει το στόμα του με νερό αλλά του είναι αδύνατον. Υπάρχουν παραλλαγές και με άλλες αηδιαστικές τροφές.
2. Η κρεμάλα του χασάπη (Kasap Asma)
Ο κρατούμενος κρεμιέται από τα πόδια. Συνδυασμός κτυπημάτων και ηλεκτροσόκ.
3. Βόθρος (Pislik Dibi)
To θύμα βυθίζεται μέχρι το πηγούνι σε κάδο γεμάτο περιττώματα.
4. Το βασανιστήριο της κόκα κόλα (Coca Cola Iskence)
Δύο βασανιστές αναγκάζουν τον ύποπτο να κάτσει πάνω σε ένα μπουκάλι κόκα κόλα. Το μπουκάλι εισχωρεί στον πρωκτό. Επειτα από ένα διάστημα, το μπουκάλι έχει γεμίσει με το αίμα του βασανιζόμενου.
5. Φάρμακα (Uyusturucu Madde)
Με ένεση χορηγούνται στον κρατούμενο ειδικά φάρμακα, ορισμένα από τα οποία προκαλούν φρικτούς πόνους. Στο τέλος της «θεραπείας», ο κρατούμενος έχει χάσει κάθε επικοινωνία με το περιβάλλον.
6. Απειλές κατά της οικογένειας (Ayleye Tehdit)Ο φυλακισμένος υποχρεώνεται να συνεργαστεί κάτω από την απειλή: «Αν αρνηθείς, θα περιποιηθούμε την οικογένεια σου». Η απειλή πραγματοποιείται συχνά.
7. Εικονική εκτέλεση (Olum Oyunu)
Ο κρατούμενος οδηγείται σε μια έρημη τοποθεσία. Εκεί, του βάζουν την κάνη στον κρόταφο. Πιέζουν τη σκανδάλη αλλά το όπλο δεν είναι γεμάτο. Κάποιες φορές, ωστόσο, το όπλο έχει σφαίρες, όπως στην περίπτωση του δεκαεξάχρονου Μπισένγκ Ανίκ.
8. Κλουβί για σκυλιά (Gurur Odasi of Kopek Odasi)
Ο κρατούμενος κλείνεται επί πολύ χρόνο σε ένα μικρό κελί, όπου δεν μπορεί να κινηθεί σχεδόν καθόλου.
9. Κρύο ντους (Soguk Dus)
To θύμα, γυμνό, δέχεται πίδακα παγωμένου νερού. Μερικές φορές το νερό είναι ζεματιστό. Αλλοτε, πάλι, το θύμα τοποθετείται γυμνό σε έναν κάδο με παγωμένο νερό σπαρμένο με κομμάτια γυαλί. . Στην περίπτωση αυτή πρέπει να μην κινείται καθόλου, ώστε να μην κοπεί.
10. Σταύρωση του Χριστού (Carmine Germek)
To θύμα κρεμιέται στον τοίχο με αλυσίδες στα χέρια και το λαιμό, με τρόπο που θυμίζει σταύρωση. Τα χέρια σηκώνουν έτσι όλο το βάρος του σώματος. Το μαρτύριο συμπληρώνεται με ηλεκτροσόκ.
11. Χειρουργικό τραπέζι (Operation Masasi)
Ο κρατούμενος δένεται πάνω σε ένα τραπέζι. Πολύ συχνά, το βασανιστήριο αυτό συνοδεύεται από ηλεκτροσόκ.
12. Παλαιστινιακή αψίδα (Palestin AsiIma)
Πρόκειται για το πιο επώδυνο μαρτύριο. Επινοήθηκε από την ισραηλινή Μοσάντ και σήμερα εφαρμόζεται σε πολλά κράτη. Το κρέμασμα αυτό δεν υποφέρεται περισσότερο από 15 λεπτά. Τα χέρια είναι δεμένα πίσω από την πλάτη με δερμάτινα λουριά. Από τον κόμπο των λουριών περνά μια μεταλλική μπάρα. Το θύμα ανεβαίνει σε μια καρέκλα. Στη συνέχεια, η μπάρα στερεώνεται στο ταβάνι. Η καρέκλα τραβιέται κάτω από τα πόδια και το θύμα κρέμεται στον αέρα. Ο αφόρητος πόνος στα πλευρά και η πίεση στους πνεύμονες προκαλούν λιποθυμία. Το θύμα ανακτά τις αισθήσεις του με ηλεκτροσόκ στα γεννητικά όργανα και σε άλλα σημεία του σώματος. Πολλοί έχουν «σπάσει» με αυτό το βασανιστήριο.
13. Τσιγάρο (Sigara)
Ενα αναμμένο τσιγάρο πιέζεται πάνω στο σώμα.
14. Φάλαγγας (Falaka)
Το θύμα ξαπλώνει στο δάπεδο και τα πόδια του ακινητοποιούνται με τη βοήθεια της καρέκλας. Ακολουθούν κτυπήματα στα πέλματα. Στη συνέχεια, το θύμα υποχρεώνεται να περπατήσει σε αλατισμένο νερό. Το μαρτύριο αυτό προκαλεί συχνά αιματουρία. Αλλοτε πάλι οδηγεί σε ακρωτηριασμό του ποδιού.
15. Βιασμός (Tecavuz)
Βιασμός ανδρών, γυναικών και παιδιών. Μερικές φορές οι γυναίκες βιάζονται ενώπιον των συζύγων ή των παιδιών τους.
16. Φρουρός (Nobetci)
Ο κρατούμενος πρέπει να παραμείνει επί ώρες ακίνητος. Αν κινηθεί, τον κτυπούν.
17. Βιασμός με νερό (Su Tecavuz - Ce-hennem Su)
Η κρατούμενη δένεται ξαπλωμένη ανάσκελα σε ένα τραπέζι με κλειστά μάτια. Ενας ισχυρός πίδακας νερού κατευθύνεται στον κόλπο της.



ΜΕΤΑ 25 ΕΤΗ

Ανθρωποφύλακες χωρίς όρια

Μακάρι η επανέκδοση ενός βιβλίου για τα βασανιστήρια επί δικτατορίας στην Ελλάδα να είχε αξία ως ιστορική αποκλειστικά υπενθύμιση. Ομως οι "Ανθρωποφύλακες" του Περικλή Κοροβέση συνιστούν πάντοτε μια μαρτυρία με πολιτικό κυρίως ενδιαφέρον. Αν σήμερα -με εξαίρεση τους ισχυρισμούς των "ιστορικών" τύπου Πλεύρη ή Καψάλη- θεωρείται πλέον κοινός τόπος η ύπαρξη χώρων βασανισμού όπως η "Μπουμπουλίνα" ή το ΕΑΤ-ΕΣΑ, η ανάγνωση της κατάθεσης του Κοροβέση προσφέρει σε όποιον δεν έχει "ιδία εμπειρία" μια συστηματική ανάλυση του μηχανισμού των βασανιστηρίων και του ρόλου τους στην αστυνόμευση της ζωής μιας χώρας.
Γιατί η απόδοση των χουντικών εγκλημάτων στην παθογένεια μιας ομάδας βασανιστών-τεράτων μπορεί να λειτουργεί καθησυχαστικά, αλλά δεν ερμηνεύει τίποτε. Καθησυχασμένη έμοιαζε εξάλλου και η διεθνής κοινή γνώμη, όταν επικράτησε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Εως τη στιγμή που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η επώνυμη και ανατριχιαστική καταγγελία του Κοροβέση στο περιοδικό Look (Μάιος 1969), τα περί βασανιστηρίων αποδίδονταν σε ψίθυρο των ανθελλήνων και δάκτυλο των κομμουνιστών. Οι "σοβαροί" εκπρόσωποι της παγκόσμιας κοινότητας αρνήθηκαν μέχρι τέλους να αναγνωρίσουν την αλήθεια των καταγγελιών, καθώς κάτι τέτοιο θα απαιτούσε αλλαγές στην εξωτερική τους πολιτική. Οπως μας θυμίζει το υστερόγραφο του Κοροβέση, ο ερευνητής του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Μαρτί δε βρήκε την ταράτσα της Μπουμπουλίνας, ενώ ο αμερικανός γερουσιαστής Πουσίσκυ "αφού συνομίλησε με εκατοντάδες καρατουμένων, κατέληξε εις το συμπέρασμα ότι αι καταγγελίαι περί βασανιστηρίων και απανθρωπιών ήσαν τελείως αναληθείς και καθαρά μυθεύματα". Το ίδιο ίσχυσε και για τους εγγλέζους βουλευτές που συμμετείχαν στην αποστολή Φρέιζερ.
Δεν ήταν λοιπόν ούτε και τότε εύκολο να κινητοποιηθεί η κρυμμένη ευαισθησία των πολιτών σε όλο τον κόσμο. Πολύ περισσότερο που η δικτατορία είχε στα χέρια της τους συγγενείς και τους φίλους όσων διέφευγαν στο εξωτερικό και διανοούνταν να δώσουν δημοσιότητα στις εμπειρίες τους. Οπως διαβάζουμε σε σχόλιο του επίσημου οργάνου της δικτατορίας, "τα μυθεύματα περί βασανιστηρίων εις την Ελλάδα είναι επινόησις των κομμουνιστών. Η εξεύρεσις "αποδείξεων" δεν είναι και τόσον δυσχερής υπόθεσις. Εάν ένας κομμουνιστής φυλακισθή εις την Ελλάδα και κατόπιν αναχωρήση εις το εξωτερικόν, δεν διστάζει να καταθέση οπουδήποτε ενυπογράφως ότι εβασανίσθη και να περιγράψη μάλιστα με κάθε λεπτομέρεια τα "βασανιστήρια" αρκεί να του υποδειχθή από το κόμμα. Τα ψεύδη όμως αποκαλύπτονται, όπως συνέβη εις την περίπτωσιν κάποιου Π. Κοροβέση, ο οποίος διέδιδεν εις το εξωτερικόν ότι είχε βασανισθή από την "αστυνομίαν των συνταγματαρχών"" ("Ελεύθερος Κόσμος", 17.1.1970). Για να αποδείξει το "ψεύδος", η χουντική ασφάλεια είχε αποσπάσει σχετική επιστολή από τον πατέρα του Π. Κοροβέση...
Τη δύναμη της προσωπικής μαρτυρίας για τα βασανιστήρια δεν τη φοβήθηκε μόνον η δικτατορία. Λίγες ημέρες μετά τη Μεταπολίτευση, η εφημερίδα "Αθηναϊκή" ανήγγειλε -χωρίς να το γνωρίζει ο συγγραφέας- τη δημοσίευση των "Ανθρωποφυλάκων" σε συνέχειες. Την επομένη, η εφημερίδα ανακοίνωσε την αναβολή της δημοσίευσης, καθώς "σήμερα, με την ορκωμοσία της δημοκρατικής κυβερνήσεως, το βιβλίο εξεπλήρωσε την αποστολή τους", οπότε "γιατί να χάνουμε πολύτιμο χώρο;" Τα αμήχανα επιχειρήματα με δυσκολία έκρυβαν την άνωθεν παρέμβαση-απαγόρευση που έγινε, όπως αποκαλύπτει σήμερα ο Κοροβέσης, "διά στόματος του φίλτατού μου κ. Π. Λαμπρία".
Βεβαίως η απαγόρευση δεν πέρασε. Η πίεση των αναγνωστών επέβαλε τελικά τη δημοσίευση. Η συνέχιση όμως και επί δημοκρατίας των περιπετειών του βιβλίου επιβεβαιώνει ότι ακόμη και η απλή αναφορά, πολύ περισσότερο η πλήρης αποκάλυψη αυτών των μηχανισμών, δεν είναι επιθυμητή από κανένα καθεστώς.

 


(Ελευθεροτυπία, 15/1/1995)

 

www.iospress.gr                                          ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ